៨. តិស្សទហរវត្ថុ

ទទាតិ វេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ តិស្សទហរំ នាម អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គហបតិនោ វិសាខាយ ឧបាសិកាយាតិ បញ្ចន្នំ អរិយសាវកកោដីនំ ទានំ និន្ទន្តោ វិចរិ, អសទិសទានម្បិ និន្ទិយេវ. តេសំ តេសំ ទានគ្គេ សីតលំ លភិត្វា ‘‘សីតល’’ន្តិ និន្ទិ, ឧណ្ហំ លភិត្វា ‘‘ឧណ្ហ’’ន្តិ និន្ទិ. អប្បំ ទេន្តេបិ ‘‘កិំ ឥមេ អប្បមត្តកំ ទេន្តី’’តិ និន្ទិ, ពហុំ ទេន្តេបិ ‘‘ឥមេសំ គេហេ ឋបនដ្ឋានំ មញ្ញេ នត្ថិ, ននុ នាម ភិក្ខូនំ យាបនមត្តំ ទាតព្ពំ, ឯត្តកំ យាគុភត្តំ និរត្ថកមេវ វិស្សជ្ជតី’’តិ និន្ទិ. អត្តនោ បន ញាតកេ អារព្ភ ‘‘អហោ អម្ហាកំ ញាតកានំ គេហំ ចតូហិ ទិសាហិ អាគតាគតានំ ភិក្ខូនំ ឱបានភូត’’ន្តិអាទីនិ វត្វា បសំសំ បវត្តេសិ. សោ បនេកស្ស ទោវារិកស្ស បុត្តោ ជនបទំ វិចរន្តេហិ វឌ្ឍកីហិ សទ្ធិំ វិចរន្តោ សាវត្ថិំ បត្វា បព្ពជិតោ. អថ នំ ភិក្ខូ ឯវំ មនុស្សានំ ទានាទីនិ និន្ទន្តំ ទិស្វា ‘‘បរិគ្គណ្ហិស្សាម ន’’ន្តិ ចិន្តេត្វា, ‘‘អាវុសោ, តវ ញាតកា កហំ វសន្តី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘អសុកគាមេ នាមា’’តិ សុត្វាវ កតិបយេ ទហរេ បេសេសុំ. តេ តត្ថ គន្ត្វា គាមវាសិកេហិ អាសនសាលាយ និសីទាបេត្វា កតសក្ការា បុច្ឆិំសុ – ‘‘ឥមម្ហា គាមា និក្ខមិត្វា បព្ពជិតោ តិស្សោ នាម ទហរោ អត្ថិ. តស្ស កតមេ ញាតកា’’តិ? មនុស្សា ‘‘ឥធ កុលគេហតោ និក្ខមិត្វា បព្ពជិតទារកោ នត្ថិ, កិំ នុ ខោ ឥមេ វទន្តី’’តិ ចិន្តេត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឯកោ ទោវារិកបុត្តោ វឌ្ឍកីហិ សទ្ធិំ វិចរិត្វា បព្ពជិតោតិ សុណោម, តំ សន្ធាយ វទេថ មញ្ញេ’’តិ អាហំសុ. ទហរភិក្ខូ តិស្សស្ស តត្ថ ឥស្សរញាតកានំ អភាវំ ញត្វា សាវត្ថិំ គន្ត្វា ‘‘អការណមេវ, ភន្តេ, តិស្សោ វិលបន្តោ វិចរតី’’តិ តំ បវត្តិំ ភិក្ខូនំ អារោចេសុំ. ភិក្ខូបិ តំ តថាគតស្ស អារោចេសុំ.

សត្ថា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ វិកត្ថេន្តោ វិចរតិ, បុព្ពេបិ វិកត្ថកោវ អហោសី’’តិ វត្វា ភិក្ខូហិ យាចិតោ អតីតំ អាហរិត្វា –

‘‘ពហុម្បិ សោ វិកត្ថេយ្យ, អញ្ញំ ជនបទំ គតោ;

អន្វាគន្ត្វាន ទូសេយ្យ, ភុញ្ជ ភោគេ កដាហកា’’តិ. (ជា. ១.១.១២៥) –

ឥមំ កដាហជាតកំ វិត្ថារេត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, យោ ហិ បុគ្គលោ បរេហិ អប្បកេ វា ពហុកេ វា លូខេ វា បណីតេ វា ទិន្នេ អញ្ញេសំ វា ទត្វា អត្តនោ អទិន្នេ មង្កុ ហោតិ, តស្ស ឈានំ វា វិបស្សនំ វា មគ្គផលាទីនិ វា ន ឧប្បជ្ជន្តី’’តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមា គាថា អភាសិ –

២៤៩. ‘‘ទទាតិ វេ យថាសទ្ធំ, យថាបសាទនំ ជនោ;

តត្ថ យោ ច មង្កុ ហោតិ, បរេសំ បានភោជនេ;

ន សោ ទិវា វា រត្តិំ វា, សមាធិមធិគច្ឆតិ.

២៥០. ‘‘យស្ស ចេតំ សមុច្ឆិន្នំ, មូលឃច្ចំ សមូហតំ;

ស វេ ទិវា វា រត្តិំ វា, សមាធិមធិគច្ឆតី’’តិ.

តត្ថ ទទាតិ វេ យថាសទ្ធន្តិ លូខបណីតាទីសុ យំកិញ្ចិ ទេន្តោ ជនោ យថាសទ្ធំ អត្តនោ សទ្ធានុរូបមេវ ទេតិ. យថាបសាទនន្តិ ថេរនវាទីសុ ចស្ស យស្មិំ យស្មិំ បសាទោ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស ទេន្តោ យថាបសាទនំ អត្តនោ បសាទានុរូបមេវ ទេតិ. តត្ថាតិ តស្មិំ បរស្ស ទានេ ‘‘មយា អប្បំ វា លទ្ធំ, លូខំ វា លទ្ធ’’ន្តិ មង្កុភាវំ អាបជ្ជតិ. សមាធិន្តិ សោ បុគ្គលោ ទិវា វា រត្តិំ វា ឧបចារប្បនាវសេន វា មគ្គផលវសេន វា សមាធិំ នាធិគច្ឆតិ. យស្ស ចេតន្តិ យស្ស បុគ្គលស្ស ឯតំ ឯកេសុ ឋានេសុ មង្កុភាវសង្ខាតំ អកុសលំ សមុច្ឆិន្នំ មូលឃច្ចំ កត្វា អរហត្តមគ្គញាណេន សមូហតំ, សោ វុត្តប្បការំ សមាធិំ អធិគច្ឆតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

តិស្សទហរវត្ថុ អដ្ឋមំ.