៦. ចូឡសារិវត្ថុ

សុជីវន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ចូឡសារិំ នាម សារិបុត្តត្ថេរស្ស សទ្ធិវិហារិកំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ឯកទិវសេ វេជ្ជកម្មំ កត្វា បណីតភោជនំ លភិត្វា អាទាយ និក្ខមន្តោ អន្តរាមគ្គេ ថេរំ ទិស្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥទំ មយា វេជ្ជកម្មំ កត្វា លទ្ធំ, តុម្ហេ អញ្ញត្ថ ឯវរូបំ ភោជនំ ន លភិស្សថ, ឥមំ ភុញ្ជថ, អហំ តេ វេជ្ជកម្មំ កត្វា និច្ចកាលំ ឯវរូបំ អាហារំ អាហរិស្សាមី’’តិ អាហ. ថេរោ តស្ស វចនំ សុត្វា តុណ្ហីភូតោវ បក្កាមិ. ភិក្ខូ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថុ តមត្ថំ អារោចេសុំ. សត្ថា, ‘‘ភិក្ខវេ, អហិរិកោ នាម បគព្ភោ កាកសទិសោ ហុត្វា ឯកវីសតិវិធាយ អនេសនាយ ឋត្វា សុខំ ជីវតិ, ហិរិឱត្តប្បសម្បន្នោ បន ទុក្ខំ ជីវតី’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

២៤៤. ‘‘សុជីវំ អហិរិកេន, កាកសូរេន ធំសិនា;

បក្ខន្ទិនា បគព្ភេន, សំកិលិដ្ឋេន ជីវិតំ.

២៤៥. ‘‘ហិរីមតា ច ទុជ្ជីវំ, និច្ចំ សុចិគវេសិនា;

អលីនេនាប្បគព្ភេន, សុទ្ធាជីវេន បស្សតា’’តិ.

តត្ថ អហិរិកេនាតិ ឆិន្នហិរោត្តប្បកេន. ឯវរូបេន ហិ អមាតរមេវ ‘‘មាតា មេ’’តិ អបិតាទយោ ឯវ ច ‘‘បិតា មេ’’តិអាទិនា នយេន វត្វា ឯកវីសតិវិធាយ អនេសនាយ បតិដ្ឋាយ សុខេន ជីវតុំ សក្កា. កាកសូរេនាតិ សូរកាកសទិសេន. យថា ហិ សូរកាកោ កុលឃរេសុ យាគុអាទីនិ គណ្ហិតុកាមោ ភិត្តិអាទីសុ និសីទិត្វា អត្តនោ ឱលោកនភាវំ ញត្វា អនោលោកេន្តោ វិយ អញ្ញវិហិតកោ វិយ និទ្ទាយន្តោ វិយ ច ហុត្វា មនុស្សានំ បមាទំ សល្លក្ខេត្វា អនុបតិត្វា ‘‘សូសូ’’តិ វទន្តេសុយេវ ភាជនតោ មុខបូរំ គហេត្វា បលាយតិ, ឯវមេវំ អហិរិកបុគ្គលោបិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ គាមំ បវិសិត្វា យាគុភត្តដ្ឋានាទីនិ វវត្ថបេតិ. តត្ថ ភិក្ខូ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា យាបនមត្តំ អាទាយ អាសនសាលំ គន្ត្វា បច្ចវេក្ខន្តា យាគុំ បិវិត្វា កម្មដ្ឋានំ មនសិ ករោន្តិ សជ្ឈាយន្តិ អាសនសាលំ សម្មជ្ជន្តិ. អយំ បន អកត្វា គាមាភិមុខោវ ហោតិ.

សោ ហិ ភិក្ខូហិ ‘‘បស្សថិម’’ន្តិ ឱលោកិយមានោបិ អនោលោកេន្តោ វិយ អញ្ញវិហិតោ វិយ និទ្ទាយន្តោ វិយ គណ្ឋិកំ បដិមុញ្ចន្តោ វិយ ចីវរំ សំវិទហន្តោ វិយ ហុត្វា ‘‘អសុកំ នាម មេ កម្មំ អត្ថី’’តិ វទន្តោ ឧដ្ឋាយាសនា គាមំ បវិសិត្វា បាតោវ វវត្ថបិតគេហេសុ អញ្ញតរំ គេហំ ឧបសង្កមិត្វា ឃរមានុសកេសុ ថោកំ កវាដំ បិធាយ ទ្វារេ និសីទិត្វា កន្ទន្តេសុបិ ឯកេន ហត្ថេន កវាដំ បណាមេត្វា អន្តោ បវិសតិ. អថ នំ ទិស្វា អកាមកាបិ អាសនេ និសីទាបេត្វា យាគុអាទីសុ យំ អត្ថិ, តំ ទេន្តិ. សោ យាវទត្ថំ ភុញ្ជិត្វា អវសេសំ បត្តេនាទាយ បក្កមតិ. អយំ កាកសូរោ នាម. ឯវរូបេន អហិរិកេន សុជីវន្តិ អត្ថោ.

ធំសិនាតិ ‘‘អសុកត្ថេរោ នាម អប្បិច្ឆោ’’តិអាទីនិ វទន្តេសុ – ‘‘កិំ បន មយំ ន អប្បិច្ឆា’’តិអាទិវចនេន បរេសំ គុណធំសនតាយ ធំសិនា. តថារូបស្ស វចនំ សុត្វា ‘‘អយម្បិ អប្បិច្ឆតាទិគុណេ យុត្តោ’’តិ មញ្ញមានា មនុស្សា ទាតព្ពំ មញ្ញន្តិ. សោ បន តតោ បដ្ឋាយ វិញ្ញូបុរិសានំ ចិត្តំ អារាធេតុំ អសក្កោន្តោ តម្ហាបិ លាភា បរិហាយតិ. ឯវំ ធំសិបុគ្គលោ អត្តនោបិ បរស្សបិ លាភំ នាសេតិយេវ.

បក្ខន្ទិនាតិ បក្ខន្ទចារិនា. បរេសំ កិច្ចានិបិ អត្តនោ កិច្ចានិ វិយ ទស្សេន្តោ បាតោវ ភិក្ខូសុ ចេតិយង្គណាទីសុ វត្តំ កត្វា កម្មដ្ឋានមនសិការេន ថោកំ និសីទិត្វា ឧដ្ឋាយ គាមំ បវិសន្តេសុ មុខំ ធោវិត្វា បណ្ឌុកាសាវបារុបនអក្ខិអញ្ជនសីសមក្ខនាទីហិ អត្តភាវំ មណ្ឌេត្វា សម្មជ្ជន្តោ វិយ ទ្វេ តយោ សម្មជ្ជនិបហារេ ទត្វា ទ្វារកោដ្ឋកាភិមុខោ ហោតិ. មនុស្សា បាតោវ ‘‘ចេតិយំ វន្ទិស្សាម, មាលាបូជំ ករិស្សាមា’’តិ អាគតា តំ ទិស្វា ‘‘អយំ វិហារោ ឥមំ ទហរំ និស្សាយ បដិជគ្គនំ លភតិ, ឥមំ មា បមជ្ជិត្ថា’’តិ វត្វា តស្ស ទាតព្ពំ មញ្ញន្តិ. ឯវរូបេន បក្ខន្ទិនាបិ សុជីវំ. បគព្ភេនាតិ កាយបាគព្ភិយាទីហិ សមន្នាគតេន. សំកិលិដ្ឋេន ជីវិតន្តិ ឯវំ ជីវិកំ កប្បេត្វា ជីវន្តេន ហិ បុគ្គលេន សំកិលិដ្ឋេន ហុត្វា ជីវិតំ នាម ហោតិ, តំ ទុជ្ជីវិតំ បាបមេវាតិ អត្ថោ.

ហិរីមតា ចាតិ ហិរោត្តប្បសម្បន្នេន បុគ្គលេន ទុជ្ជីវំ. សោ ហិ អមាតាទយោវ ‘‘មាតា មេ’’តិអាទីនិ អវត្វា អធម្មិកេ បច្ចយេ គូថំ វិយ ជិគុច្ឆន្តោ ធម្មេន សមេន បរិយេសន្តោ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ជីវិកំ កប្បេន្តោ លូខំ ជីវិកំ ជីវតីតិ អត្ថោ. សុចិគវេសិនាតិ សុចីនិ កាយកម្មាទីនិ គវេសន្តេន. អលីនេនាតិ ជីវិតវុត្តិមនល្លីនេន. សុទ្ធាជីវេន បស្សតាតិ ឯវរូបោ ហិ បុគ្គលោ សុទ្ធាជីវោ នាម ហោតិ. តេន ឯវំ សុទ្ធាជីវេន តមេវ សុទ្ធាជីវំ សារតោ បស្សតា លូខជីវិតវសេន ទុជ្ជីវំ ហោតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ចូឡសារិវត្ថុ ឆដ្ឋំ.