៣. តិស្សត្ថេរវត្ថុ

អយសាវ មលន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ តិស្សត្ថេរំ នាម ភិក្ខុំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកោ កិរ សាវត្ថិវាសី កុលបុត្តោ បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ តិស្សត្ថេរោតិ បញ្ញាយិ. សោ អបរភាគេ ជនបទវិហារេ វស្សូបគតោ អដ្ឋហត្ថកំ ថូលសាដកំ លភិត្វា វុត្ថវស្សោ បវារេត្វា តំ អាទាយ គន្ត្វា ភគិនិយា ហត្ថេ ឋបេសិ. សា ‘‘ន មេ ឯសោ សាដកោ ភាតុ អនុច្ឆវិកោ’’តិ តំ តិខិណាយ វាសិយា ឆិន្ទិត្វា ហីរហីរំ កត្វា ឧទុក្ខលេ កោដ្ដេត្វា បវិសេត្វា បោថេត្វា វដ្ដេត្វា សុខុមសុត្តំ កន្តិត្វា សាដកំ វាយាបេសិ. ថេរោបិ សុត្តញ្ចេវ សូចិយោ ច សំវិទហិត្វា ចីវរការកេ ទហរសាមណេរេ សន្និបាតេត្វា ភគិនិយា សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘តំ មេ សាដកំ ទេថ, ចីវរំ ការេស្សាមី’’តិ អាហ. សា នវហត្ថំ សាដកំ នីហរិត្វា កនិដ្ឋភាតិកស្ស ហត្ថេ ឋបេសិ. សោ តំ គហេត្វា វិត្ថារេត្វា ឱលោកេត្វា ‘‘មម សាដកោ ថូលោ អដ្ឋហត្ថោ, អយំ សុខុមោ នវហត្ថោ. នាយំ មម សាដកោ, តុម្ហាកំ ឯស, ន មេ ឥមិនា អត្ថោ, តមេវ មេ ទេថា’’តិ អាហ. ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកមេវ ឯសោ, គណ្ហថ ន’’ន្តិ? សោ នេវ ឥច្ឆិ. អថស្ស អត្តនា កតកិច្ចំ សព្ពំ អារោចេត្វា, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកមេវេស, គណ្ហថ ន’’ន្តិ អទាសិ. សោ តំ អាទាយ វិហារំ គន្ត្វា ចីវរកម្មំ បដ្ឋបេសិ.

អថស្ស ភគិនី ចីវរការានំ អត្ថាយ យាគុភត្តាទីនិ សម្បាទេសិ. ចីវរស្ស និដ្ឋិតទិវសេ បន អតិរេកសក្ការំ ការេសិ. សោ ចីវរំ ឱលោកេត្វា តស្មិំ ឧប្បន្នសិនេហោ ‘‘ស្វេ ទានិ នំ បារុបិស្សាមី’’តិ សំហរិត្វា ចីវរវំសេ ឋបេត្វា តំ រត្តិំ ភុត្តាហារំ ជិរាបេតុំ អសក្កោន្តោ កាលំ កត្វា តស្មិំយេវ ចីវរេ ឩកា ហុត្វា និព្ពត្តិ. ភគិនីបិស្ស កាលកិរិយំ សុត្វា ភិក្ខូនំ បាទេសុ បវត្តមានា រោទិ. ភិក្ខូ តស្ស សរីរកិច្ចំ កត្វា គិលានុបដ្ឋាកស្ស អភាវេន សង្ឃស្សេវ តំ បាបុណាតិ. ‘‘ភាជេស្សាម ន’’ន្តិ តំ ចីវរំ នីហរាបេសុំ. សា ឩកា ‘‘ឥមេ មម សន្តកំ វិលុម្បន្តី’’តិ វិរវន្តី ឥតោ ចិតោ ច សន្ធាវិ. សត្ថា គន្ធកុដិយំ និសិន្នោវ ទិព្ពាយ សោតធាតុយា តំ សទ្ទំ សុត្វា, ‘‘អានន្ទ, តិស្សស្ស ចីវរំ អភាជេត្វា សត្តាហំ និក្ខិបិតុំ វទេហី’’តិ អាហ. ថេរោ តថា ការេសិ. សាបិ សត្តមេ ទិវសេ កាលំ កត្វា តុសិតវិមានេ និព្ពត្តិ. សត្ថា ‘‘អដ្ឋមេ ទិវសេ តិស្សស្ស ចីវរំ ភាជេត្វា គណ្ហថា’’តិ អាណាបេសិ. ភិក្ខូ តថា ករិំសុ.

ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘កស្មា នុ ខោ សត្ថា តិស្សស្ស ចីវរំ សត្ត ទិវសេ ឋបាបេត្វា អដ្ឋមេ ទិវសេ គណ្ហិតុំ អនុជានី’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, តិស្សោ អត្តនោ ចីវរេ ឩកា ហុត្វា និព្ពត្តោ, តុម្ហេហិ តស្មិំ ភាជិយមានេ ‘ឥមេ មម សន្តកំ វិលុម្បន្តី’តិ វិរវន្តី ឥតោ ចិតោ ច ធាវិ. សា តុម្ហេហិ ចីវរេ គយ្ហមានេ តុម្ហេសុ មនំ បទុស្សិត្វា និរយេ និព្ពត្តេយ្យ, តេន ចាហំ ចីវរំ និក្ខិបាបេសិំ. ឥទានិ បន សា តុសិតវិមានេ និព្ពត្តា, តេន វោ មយា ចីវរគហណំ អនុញ្ញាត’’ន្តិ វត្វា បុន តេហិ ‘‘ភារិយា វត អយំ, ភន្តេ, តណ្ហា នាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘អាម, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ សត្តានំ តណ្ហា នាម ភារិយា. យថា អយតោ មលំ ឧដ្ឋហិត្វា អយមេវ ខាទតិ វិនាសេតិ អបរិភោគំ ករោតិ, ឯវមេវាយំ តណ្ហា ឥមេសំ សត្តានំ អព្ភន្តរេ ឧប្បជ្ជិត្វា តេ សត្តេ និរយាទីសុ និព្ពត្តាបេតិ, វិនាសំ បាបេតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២៤០. ‘‘អយសាវ មលំ សមុដ្ឋិតំ,

តតុដ្ឋាយ តមេវ ខាទតិ;

ឯវំ អតិធោនចារិនំ,

សានិ កម្មានិ នយន្តិ ទុគ្គតិ’’ន្តិ.

តត្ថ អយសាវាតិ អយតោ សមុដ្ឋិតំ. តតុដ្ឋាយាតិ តតោ ឧដ្ឋាយ. អតិធោនចារិនន្តិ ធោនា វុច្ចតិ ចត្តារោ បច្ចយេ ‘‘ឥទមត្ថំ ឯតេ’’តិ បច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុញ្ជនបញ្ញា, តំ អតិក្កមិត្វា ចរន្តោ អតិធោនចារី នាម. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា អយតោ មលំ សមុដ្ឋាយ តតោ សមុដ្ឋិតំ តមេវ ខាទតិ, ឯវមេវំ ចតុបច្ចយេ អបច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុញ្ជន្តំ អតិធោនចារិនំ សានិ កម្មានិ អត្តនិ ឋិតត្តា អត្តនោ សន្តកានេវ តានិ កម្មានិ ទុគ្គតិំ នយន្តីតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

តិស្សត្ថេរវត្ថុ តតិយំ.