២. អញ្ញតរកុដុម្ពិកវត្ថុ

បិយតោ ជាយតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អញ្ញតរំ កុដុម្ពិកំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ ហិ អត្តនោ បុត្តេ កាលកតេ បុត្តសោកាភិភូតោ អាឡាហនំ គន្ត្វា រោទតិ, បុត្តសោកំ សន្ធារេតុំ ន សក្កោតិ. សត្ថា បច្ចូសកាលេ លោកំ វោលោកេន្តោ តស្ស សោតាបត្តិមគ្គស្សូបនិស្សយំ ទិស្វា បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ ឯកំ បច្ឆាសមណំ គហេត្វា តស្ស គេហទ្វារំ អគមាសិ. សោ សត្ថុ អាគតភាវំ សុត្វា ‘‘មយា សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ កាតុកាមោ ភវិស្សតី’’តិ សត្ថារំ បវេសេត្វា គេហមជ្ឈេ អាសនំ បញ្ញាបេត្វា សត្ថរិ និសិន្នេ អាគន្ត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘កិំ នុ ខោ, ឧបាសក, ទុក្ខិតោសី’’តិ បុច្ឆិត្វា តេន បុត្តវិយោគទុក្ខេ អារោចិតេ, ‘‘ឧបាសក, មា ចិន្តយិ, ឥទំ មរណំ នាម ន ឯកស្មិំយេវ ឋានេ, ន ច ឯកស្សេវ ហោតិ, យាវតា បន ភវុប្បត្តិ នាម អត្ថិ, សព្ពសត្តានំ ហោតិយេវ. ឯកសង្ខារោបិ និច្ចោ នាម នត្ថិ. តស្មា ‘មរណធម្មំ មតំ, ភិជ្ជនធម្មំ ភិន្ន’ន្តិ យោនិសោ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ, ន សោចិតព្ពំ. បោរាណបណ្ឌិតាបិ ហិ បុត្តស្ស មតកាលេ ‘មរណធម្មំ មតំ, ភិជ្ជនធម្មំ ភិន្ន’ន្តិ សោកំ អកត្វា មរណស្សតិមេវ ភាវយិំសូ’’តិ វត្វា, ‘‘ភន្តេ, កេ ឯវមកំសុ, កទា ច អកំសុ, អាចិក្ខថ មេ’’តិ យាចិតោ តស្សត្ថស្ស បកាសនត្ថំ អតីតំ អាហរិត្វា –

‘‘ឧរគោវ តចំ ជិណ្ណំ, ហិត្វា គច្ឆតិ សំ តនុំ;

ឯវំ សរីរេ និព្ភោគេ, បេតេ កាលកតេ សតិ.

‘‘ឌយ្ហមានោ ន ជានាតិ, ញាតីនំ បរិទេវិតំ;

តស្មា ឯតំ ន សោចាមិ, គតោ សោ តស្ស យា គតី’’តិ. (ជា. ១.៥.១៩-២០) –

ឥមំ បញ្ចកនិបាតេ ឧរគជាតកំ វិត្ថារេត្វា ‘‘ឯវំ បុព្ពេ បណ្ឌិតា បិយបុត្តេ កាលកតេ យថា ឯតរហិ ត្វំ កម្មន្តេ វិស្សជ្ជេត្វា និរាហារោ រោទន្តោ វិចរសិ, តថា អវិចរិត្វា មរណស្សតិភាវនាពលេន សោកំ អកត្វា អាហារំ បរិភុញ្ជិំសុ, កម្មន្តញ្ច អធិដ្ឋហិំសុ. តស្មា ‘បិយបុត្តោ មេ កាលកតោ’តិ មា ចិន្តយិ. ឧប្បជ្ជមានោ ហិ សោកោ វា ភយំ វា បិយមេវ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២១២. ‘‘បិយតោ ជាយតី សោកោ, បិយតោ ជាយតី ភយំ;

បិយតោ វិប្បមុត្តស្ស, នត្ថិ សោកោ កុតោ ភយ’’ន្តិ.

តត្ថ បិយតោតិ វដ្ដមូលកោ ហិ សោកោ វា ភយំ វា ឧប្បជ្ជមានំ បិយមេវ សត្តំ វា សង្ខារំ វា និស្សាយ ឧប្បជ្ជតិ, តតោ បន វិប្បមុត្តស្ស ឧភយម្បេតំ នត្ថីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ កុដុម្ពិកោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

អញ្ញតរកុដុម្ពិកវត្ថុ ទុតិយំ.