១៦. បិយវគ្គោ

១. តយោជនបព្ពជិតវត្ថុ

អយោគេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ តយោ បព្ពជិតេ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយំ កិរ ឯកស្មិំ កុលេ មាតាបិតូនំ ឯកបុត្តកោ អហោសិ បិយោ មនាបោ. សោ ឯកទិវសំ គេហេ និមន្តិតានំ ភិក្ខូនំ អនុមោទនំ ករោន្តានំ ធម្មកថំ សុត្វា បព្ពជិតុកាមោ ហុត្វា មាតាបិតរោ បព្ពជ្ជំ យាចិ. តេ នានុជានិំសុ. តស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អហំ មាតាបិតូនំ អបស្សន្តានំយេវ ពហិ គន្ត្វា បព្ពជិស្សាមី’’តិ. អថស្ស បិតា ពហិ និក្ខមន្តោ ‘‘ឥមំ រក្ខេយ្យាសី’’តិ មាតរំ បដិច្ឆាបេសិ, មាតា ពហិ និក្ខមន្តី បិតរំ បដិច្ឆាបេសិ. អថស្ស ឯកទិវសំ បិតរិ ពហិ គតេ មាតា ‘‘បុត្តំ រក្ខិស្សាមី’’តិ ឯកំ ទ្វារពាហំ និស្សាយ ឯកំ បាទេហិ ឧប្បីឡេត្វា ឆមាយ និសិន្នា សុត្តំ កន្តតិ. សោ ‘‘ឥមំ វញ្ចេត្វា គមិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា, ‘‘អម្ម, ថោកំ តាវ អបេហិ, សរីរវលញ្ជំ ករិស្សាមី’’តិ វត្វា តាយ បាទេ សមិញ្ជិតេ និក្ខមិត្វា វេគេន វិហារំ គន្ត្វា ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘បព្ពាជេថ មំ, ភន្តេ’’តិ យាចិត្វា តេសំ សន្តិកេ បព្ពជិ.

អថស្ស បិតា អាគន្ត្វា មាតរំ បុច្ឆិ – ‘‘កហំ មេ បុត្តោ’’តិ? ‘‘សាមិ, ឥមស្មិំ បទេសេ អហោសី’’តិ. សោ ‘‘កហំ នុ ខោ មេ បុត្តោ’’តិ ឱលោកេន្តោ តំ អទិស្វា ‘‘វិហារំ គតោ ភវិស្សតី’’តិ វិហារំ គន្ត្វា បុត្តំ បព្ពជិតំ ទិស្វា កន្ទិត្វា រោទិត្វា, ‘‘តាត, កិំ មំ នាសេសី’’តិ វត្វា ‘‘មម បុត្តេ បព្ពជិតេ អហំ ឥទានិ គេហេ កិំ ករិស្សាមី’’តិ សយម្បិ ភិក្ខូ យាចិត្វា បព្ពជិ. អថស្ស មាតាបិ ‘‘កិំ នុ ខោ មេ បុត្តោ ច បតិ ច ចិរាយន្តិ, កច្ចិ វិហារំ គន្ត្វា បព្ពជិតា’’តិ តេ ឱលោកេន្តី វិហារំ គន្ត្វា ឧភោបិ បព្ពជិតេ ទិស្វា ‘‘ឥមេសំ បព្ពជិតកាលេ មម គេហេន កោ អត្ថោ’’តិ សយម្បិ ភិក្ខុនិឧបស្សយំ គន្ត្វា បព្ពជិ. តេ បព្ពជិត្វាបិ វិនា ភវិតុំ ន សក្កោន្តិ, វិហារេបិ ភិក្ខុនិឧបស្សយេបិ ឯកតោវ និសីទិត្វា សល្លបន្តា ទិវសំ វីតិនាមេន្តិ. តេន ភិក្ខូបិ ភិក្ខូនិយោបិ ឧព្ពាឡ្ហា ហោន្តិ.

អថេកទិវសំ ភិក្ខូ នេសំ កិរិយំ សត្ថុំ អារោចេសុំ. សត្ថា តេ បក្កោសាបេត្វា ‘‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ ឯវំ ករោថា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘សច្ច’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘កស្មា ឯវំ ករោថ? ន ហិ ឯស បព្ពជិតានំ យោគោ’’តិ. ‘‘ភន្តេ, វិនា ភវិតុំ ន សក្កោមា’’តិ. ‘‘បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ ឯវំ ករណំ អយុត្តំ. បិយានញ្ហិ អទស្សនំ, អប្បិយានញ្ច ទស្សនំ ទុក្ខមេវ. តស្មា សត្តេសុ ច សង្ខារេសុ ច កញ្ចិ បិយំ វា អប្បិយំ វា កាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

២០៩. ‘‘អយោគេ យុញ្ជមត្តានំ, យោគស្មិញ្ច អយោជយំ;

អត្ថំ ហិត្វា បិយគ្គាហី, បិហេតត្តានុយោគិនំ.

២១០. ‘‘មា បិយេហិ សមាគញ្ឆិ, អប្បិយេហិ កុទាចនំ;

បិយានំ អទស្សនំ ទុក្ខំ, អប្បិយានញ្ច ទស្សនំ.

២១១. ‘‘តស្មា បិយំ ន កយិរាថ, បិយាបាយោ ហិ បាបកោ;

គន្ថា តេសំ ន វិជ្ជន្តិ, យេសំ នត្ថិ បិយាប្បិយ’’ន្តិ.

តត្ថ អយោគេតិ អយុញ្ជិតព្ពេ អយោនិសោមនសិការេ. វេសិយាគោចរាទិភេទស្ស ហិ ឆព្ពិធស្ស អគោចរស្ស សេវនំ ឥធ អយោនិសោមនសិការោ នាម, តស្មិំ អយោនិសោមនសិការេ អត្តានំ យុញ្ជន្តោតិ អត្ថោ. យោគស្មិន្តិ តព្ពិបរីតេ ច យោនិសោមនសិការេ អយុញ្ជន្តោតិ អត្ថោ. អត្ថំ ហិត្វាតិ បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ អធិសីលាទិសិក្ខត្តយំ អត្ថោ នាម, តំ អត្ថំ ហិត្វា. បិយគ្គាហីតិ បញ្ចកាមគុណសង្ខាតំ បិយមេវ គណ្ហន្តោ. បិហេតត្តានុយោគិនន្តិ តាយ បដិបត្តិយា សាសនតោ ចុតោ គិហិភាវំ បត្វា បច្ឆា យេ អត្តានុយោគំ អនុយុត្តា សីលាទីនិ សម្បាទេត្វា ទេវមនុស្សានំ សន្តិកា សក្ការំ លភន្តិ, តេសំ បិហេតិ, ‘‘អហោ វតាហម្បិ ឯវរូបោ អស្ស’’ន្តិ ឥច្ឆតីតិ អត្ថោ.

មា បិយេហីតិ បិយេហិ សត្តេហិ វា សង្ខារេហិ វា កុទាចនំ ឯកក្ខណេបិ ន សមាគច្ឆេយ្យ, តថា អប្បិយេហិ. កិំ ការណា? បិយា នញ្ហិ វិយោគវសេន អទស្សនំ អប្បិយានញ្ច ឧបសង្កមនវសេន ទស្សនំ នាម ទុក្ខំ. តស្មាតិ យស្មា ឥទំ ឧភយម្បិ ទុក្ខំ, តស្មា កញ្ចិ សត្តំ វា សង្ខារំ វា បិយំ នាម ន ករេយ្យ. បិយាបាយោ ហីតិ បិយេហិ អបាយោ វិយោគោ. បាបកោតិ លាមកោ. គន្ថា តេសំ ន វិជ្ជន្តីតិ យេសំ បិយំ នត្ថិ, តេសំ អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ បហីយតិ. យេសំ អប្បិយំ នត្ថិ, តេសំ ព្យាបាទោ កាយគន្ថោ. តេសុ បន ទ្វីសុ បហីនេសុ សេសគន្ថា បហីនា ហោន្តិ. តស្មា បិយំ វា អប្បិយំ វា ន កត្តព្ពន្តិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ. តេន បន តយោ ជនា ‘‘មយំ វិនា ភវិតុំ ន សក្កោមា’’តិ វិព្ភមិត្វា គេហមេវ អគមិំសូតិ.

តយោជនបព្ពជិតវត្ថុ បឋមំ.

២. អញ្ញតរកុដុម្ពិកវត្ថុ

បិយតោ ជាយតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អញ្ញតរំ កុដុម្ពិកំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ ហិ អត្តនោ បុត្តេ កាលកតេ បុត្តសោកាភិភូតោ អាឡាហនំ គន្ត្វា រោទតិ, បុត្តសោកំ សន្ធារេតុំ ន សក្កោតិ. សត្ថា បច្ចូសកាលេ លោកំ វោលោកេន្តោ តស្ស សោតាបត្តិមគ្គស្សូបនិស្សយំ ទិស្វា បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ ឯកំ បច្ឆាសមណំ គហេត្វា តស្ស គេហទ្វារំ អគមាសិ. សោ សត្ថុ អាគតភាវំ សុត្វា ‘‘មយា សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ កាតុកាមោ ភវិស្សតី’’តិ សត្ថារំ បវេសេត្វា គេហមជ្ឈេ អាសនំ បញ្ញាបេត្វា សត្ថរិ និសិន្នេ អាគន្ត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘កិំ នុ ខោ, ឧបាសក, ទុក្ខិតោសី’’តិ បុច្ឆិត្វា តេន បុត្តវិយោគទុក្ខេ អារោចិតេ, ‘‘ឧបាសក, មា ចិន្តយិ, ឥទំ មរណំ នាម ន ឯកស្មិំយេវ ឋានេ, ន ច ឯកស្សេវ ហោតិ, យាវតា បន ភវុប្បត្តិ នាម អត្ថិ, សព្ពសត្តានំ ហោតិយេវ. ឯកសង្ខារោបិ និច្ចោ នាម នត្ថិ. តស្មា ‘មរណធម្មំ មតំ, ភិជ្ជនធម្មំ ភិន្ន’ន្តិ យោនិសោ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ, ន សោចិតព្ពំ. បោរាណបណ្ឌិតាបិ ហិ បុត្តស្ស មតកាលេ ‘មរណធម្មំ មតំ, ភិជ្ជនធម្មំ ភិន្ន’ន្តិ សោកំ អកត្វា មរណស្សតិមេវ ភាវយិំសូ’’តិ វត្វា, ‘‘ភន្តេ, កេ ឯវមកំសុ, កទា ច អកំសុ, អាចិក្ខថ មេ’’តិ យាចិតោ តស្សត្ថស្ស បកាសនត្ថំ អតីតំ អាហរិត្វា –

‘‘ឧរគោវ តចំ ជិណ្ណំ, ហិត្វា គច្ឆតិ សំ តនុំ;

ឯវំ សរីរេ និព្ភោគេ, បេតេ កាលកតេ សតិ.

‘‘ឌយ្ហមានោ ន ជានាតិ, ញាតីនំ បរិទេវិតំ;

តស្មា ឯតំ ន សោចាមិ, គតោ សោ តស្ស យា គតី’’តិ. (ជា. ១.៥.១៩-២០) –

ឥមំ បញ្ចកនិបាតេ ឧរគជាតកំ វិត្ថារេត្វា ‘‘ឯវំ បុព្ពេ បណ្ឌិតា បិយបុត្តេ កាលកតេ យថា ឯតរហិ ត្វំ កម្មន្តេ វិស្សជ្ជេត្វា និរាហារោ រោទន្តោ វិចរសិ, តថា អវិចរិត្វា មរណស្សតិភាវនាពលេន សោកំ អកត្វា អាហារំ បរិភុញ្ជិំសុ, កម្មន្តញ្ច អធិដ្ឋហិំសុ. តស្មា ‘បិយបុត្តោ មេ កាលកតោ’តិ មា ចិន្តយិ. ឧប្បជ្ជមានោ ហិ សោកោ វា ភយំ វា បិយមេវ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២១២. ‘‘បិយតោ ជាយតី សោកោ, បិយតោ ជាយតី ភយំ;

បិយតោ វិប្បមុត្តស្ស, នត្ថិ សោកោ កុតោ ភយ’’ន្តិ.

តត្ថ បិយតោតិ វដ្ដមូលកោ ហិ សោកោ វា ភយំ វា ឧប្បជ្ជមានំ បិយមេវ សត្តំ វា សង្ខារំ វា និស្សាយ ឧប្បជ្ជតិ, តតោ បន វិប្បមុត្តស្ស ឧភយម្បេតំ នត្ថីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ កុដុម្ពិកោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

អញ្ញតរកុដុម្ពិកវត្ថុ ទុតិយំ.

៣. វិសាខាវត្ថុ

បេមតោ ជាយតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ វិសាខំ ឧបាសិកំ អារព្ភ កថេសិ.

សា កិរ បុត្តស្ស ធីតរំ សុទត្តំ នាម កុមារិកំ អត្តនោ ឋានេ ឋបេត្វា គេហេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស វេយ្យាវច្ចំ ការេសិ. សា អបរេន សមយេន កាលមកាសិ. សា តស្សា សរីរនិក្ខេបំ ការេត្វា សោកំ សន្ធារេតុំ អសក្កោន្តី ទុក្ខិនី ទុម្មនា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘កិំ នុ ខោ ត្វំ, វិសាខេ, ទុក្ខិនី ទុម្មនា អស្សុមុខា រោទមានា និសិន្នា’’តិ អាហ. សា តមត្ថំ អារោចេត្វា ‘‘បិយា មេ, ភន្តេ, សា កុមារិកា វត្តសម្បន្នា, ឥទានិ តថារូបំ ន បស្សាមី’’តិ អាហ. ‘‘កិត្តកា បន, វិសាខេ, សាវត្ថិយំ មនុស្សា’’តិ? ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេហិយេវ មេ កថិតំ សត្ត ជនកោដិយោ’’តិ. ‘‘សចេ បនាយំ ឯត្តកោ ជនោ តវ នត្តាយ សទិសោ ភវេយ្យ, ឥច្ឆេយ្យាសិ ន’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កតិ បន ជនា សាវត្ថិយំ ទេវសិកំ កាលំ ករោន្តី’’តិ? ‘‘ពហូ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ននុ ឯវំ, ភន្តេ, តវ អសោចនកាលោ ន ភវេយ្យ, រត្តិន្ទិវំ រោទន្តីយេវ វិចរេយ្យាសី’’តិ. ‘‘ហោតុ, ភន្តេ, ញាតំ មយា’’តិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘តេន ហិ មា សោចិ, សោកោ វា ភយំ វា បេមតោវ ជាយតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២១៣. ‘‘បេមតោ ជាយតី សោកោ, បេមតោ ជាយតី ភយំ;

បេមតោ វិប្បមុត្តស្ស, នត្ថិ សោកោ កុតោ ភយ’’ន្តិ.

តត្ថ បេមតោតិ បុត្តធីតាទីសុ កតំ បេមមេវ និស្សាយ សោកោ ជាយតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

វិសាខាវត្ថុ តតិយំ.

៤. លិច្ឆវីវត្ថុ

រតិយា ជាយតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេសាលិំ និស្សាយ កូដាគារសាលាយំ វិហរន្តោ លិច្ឆវី អារព្ភ កថេសិ.

តេ កិរ ឯកស្មិំ ឆណទិវសេ អញ្ញមញ្ញំ អសទិសេហិ អលង្ការេហិ អលង្ករិត្វា ឧយ្យានគមនត្ថាយ នគរា និក្ខមិំសុ. សត្ថា បិណ្ឌាយ បវិសន្តោ តេ ទិស្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សថ, ភិក្ខវេ, លិច្ឆវយោ, យេហិ ទេវា តាវតិំសា ន ទិដ្ឋបុព្ពា, តេ ឥមេ ឱលោកេន្តូ’’តិ វត្វា នគរំ បាវិសិ. តេបិ ឧយ្យានំ គច្ឆន្តា ឯកំ នគរសោភិនិំ ឥត្ថិំ អាទាយ គន្ត្វា តំ និស្សាយ ឥស្សាភិភូតា អញ្ញមញ្ញំ បហរិត្វា លោហិតំ នទិំ វិយ បវត្តយិំសុ. អថ នេ មញ្ចេនាទាយ ឧក្ខិបិត្វា អាគមំសុ. សត្ថាបិ កតភត្តកិច្ចោ នគរា និក្ខមិ. ភិក្ខូបិ លិច្ឆវយោ តថា នីយមានេ ទិស្វា សត្ថារំ អាហំសុ – ‘‘ភន្តេ, លិច្ឆវិរាជានោ បាតោវ អលង្កតបដិយត្តា ទេវា វិយ នគរា និក្ខមិត្វា ឥទានិ ឯកំ ឥត្ថិំ និស្សាយ ឥមំ ព្យសនំ បត្តា’’តិ. សត្ថា, ‘‘ភិក្ខវេ, សោកោ វា ភយំ វា ឧប្បជ្ជមានំ រតិំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតិយេវា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២១៤. ‘‘រតិយា ជាយតី សោកោ, រតិយា ជាយតី ភយំ;

រតិយា វិប្បមុត្តស្ស, នត្ថិ សោកោ កុតោ ភយ’’ន្តិ.

តត្ថ រតិយាតិ បញ្ចកាមគុណរតិតោ, តំ និស្សាយាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

លិច្ឆវីវត្ថុ ចតុត្ថំ.

៥. អនិត្ថិគន្ធកុមារវត្ថុ

កាមតោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អនិត្ថិគន្ធកុមារំ នាម អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ព្រហ្មលោកា ចុតសត្តោ សាវត្ថិយំ មហាភោគកុលេ និព្ពត្តោ ជាតទិវសតោ បដ្ឋាយ ឥត្ថិសមីបំ ឧបគន្តុំ ន ឥច្ឆតិ, ឥត្ថិយា គយ្ហមានោ រោទតិ. វត្ថចុម្ពដកេន នំ គហេត្វា ថញ្ញំ បាយេន្តិ. សោ វយប្បត្តោ មាតាបិតូហិ, ‘‘តាត, អាវាហំ តេ ករិស្សាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘ន មេ ឥត្ថិយា អត្ថោ’’តិ បដិក្ខិបិត្វា បុនប្បុនំ យាចិយមានោ បញ្ចសតេ សុវណ្ណការេ បក្កោសាបេត្វា រត្តសុវណ្ណនិក្ខសហស្សំ ទាបេត្វា អតិវិយ បាសាទិកំ ឃនកោដ្ដិមំ ឥត្ថិរូបំ ការេត្វា បុន មាតាបិតូហិ, ‘‘តាត, តយិ អាវាហំ អករោន្តេ កុលវំសោ ន បតិដ្ឋហិស្សតិ, កុមារិកំ តេ អានេស្សាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘តេន ហិ សចេ មេ ឯវរូបំ កុមារិកំ អានេស្សថ, ករិស្សាមិ វោ វចន’’ន្តិ តំ សុវណ្ណរូបកំ ទស្សេតិ. អថស្ស មាតាបិតរោ អភិញ្ញាតេ ព្រាហ្មណេ បក្កោសាបេត្វា ‘‘អម្ហាកំ បុត្តោ មហាបុញ្ញោ, អវស្សំ ឥមិនា សទ្ធិំ កតបុញ្ញា កុមារិកា ភវិស្សតិ, គច្ឆថ ឥមំ សុវណ្ណរូបកំ គហេត្វា ឯវរូបំ កុមារិកំ អាហរថា’’តិ បហិណិំសុ. តេ ‘‘សាធូ’’តិ ចារិកំ ចរន្តា មទ្ទរដ្ឋេ សាគលនគរំ គតា. តស្មិញ្ច នគរេ ឯកា សោឡសវស្សុទ្ទេសិកា អភិរូបា កុមារិកា អហោសិ, តំ មាតាបិតរោ សត្តភូមិកស្ស បាសាទស្សូបរិមតលេ បរិវាសេសុំ. តេបិ ខោ ព្រាហ្មណា ‘‘សចេ ឥធ ឯវរូបា កុមារិកា ភវិស្សតិ, ឥមំ ទិស្វា ‘អយំ អសុកស្ស កុលស្ស ធីតា វិយ អភិរូបា’តិ វក្ខន្តី’’តិ តំ សុវណ្ណរូបកំ តិត្ថមគ្គេ ឋបេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ.

អថស្ស កុមារិកាយ ធាតី តំ កុមារិកំ ន្ហាបេត្វា សយម្បិ ន្ហាយិតុកាមា ហុត្វា តិត្ថំ អាគតា តំ រូបកំ ទិស្វា ‘‘ធីតា មេ’’តិ សញ្ញាយ ‘‘ទុព្ពិនីតាសិ, ឥទានេវាហំ ន្ហាបេត្វា និក្ខន្តា, ត្វំ មយា បុរេតរំ ឥធាគតាសី’’តិ ហត្ថេន បហរិត្វា ថទ្ធភាវញ្ចេវ និព្ពិការតញ្ច ញត្វា ‘‘អហំ មេ, ធីតាតិ សញ្ញមកាសិំ, កិំ នាមេត’’ន្តិ អាហ. អថ នំ តេ ព្រាហ្មណា ‘‘ឯវរូបា តេ, អម្ម, ធីតា’’តិ បុច្ឆិំសុ. អយំ មម ធីតុ សន្តិកេ កិំ អគ្ឃតីតិ? តេន ហិ តេ ធីតរំ អម្ហាកំ ទស្សេហីតិ. សា តេហិ សទ្ធិំ គេហំ គន្ត្វា សាមិកានំ អារោចេសិ. តេ ព្រាហ្មណេហិ សទ្ធិំ កតបដិសម្មោទនា ធីតរំ ឱតារេត្វា ហេដ្ឋាបាសាទេ សុវណ្ណរូបកស្ស សន្តិកេ ឋបេសុំ. សុវណ្ណរូបកំ និប្បភំ អហោសិ, កុមារិកា សប្បភា អហោសិ. ព្រាហ្មណា តំ តេសំ ទត្វា កុមារិកំ បដិច្ឆាបេត្វា គន្ត្វា អនិត្ថិគន្ធកុមារស្ស មាតាបិតូនំ អារោចយិំសុ. តេ តុដ្ឋមានសា ‘‘គច្ឆថ, នំ សីឃំ អានេថា’’តិ មហន្តេន សក្ការេន បហិណិំសុ.

កុមារោបិ តំ បវត្តិំ សុត្វា ‘‘កញ្ចនរូបតោបិ កិរ អភិរូបតរា ទារិកា អត្ថី’’តិ សវនវសេនេវ សិនេហំ ឧប្បាទេត្វា ‘‘សីឃំ អានេន្តូ’’តិ អាហ. សាបិ ខោ យានំ អារោបេត្វា អានីយមានា អតិសុខុមាលតាយ យានុគ្ឃាតេន សមុប្បាទិតវាតរោគា អន្តរាមគ្គេយេវ កាលមកាសិ. កុមារោបិ ‘‘អាគតា’’តិ និរន្តរំ បុច្ឆតិ, តស្ស អតិសិនេហេន បុច្ឆន្តស្ស សហសាវ អនារោចេត្វា កតិបាហំ វិក្ខេបំ កត្វា តមត្ថំ អារោចយិំសុ. សោ ‘‘តថារូបាយ នាម ឥត្ថិយា សទ្ធិំ សមាគមំ នាលត្ថ’’ន្តិ ឧប្បន្នទោមនស្សោ បព្ពតេន វិយ សោកទុក្ខេន អជ្ឈោត្ថដោ អហោសិ. សត្ថា តស្សូបនិស្សយំ ទិស្វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ តំ គេហទ្វារំ អគមាសិ. អថស្ស មាតាបិតរោ សត្ថារំ អន្តោគេហំ បវេសេត្វា សក្កច្ចំ បរិវិសិំសុ. សត្ថា ភត្តកិច្ចាវសានេ ‘‘កហំ អនិត្ថិគន្ធកុមារោ’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘ឯសោ, ភន្តេ, អាហារូបច្ឆេទំ កត្វា អន្តោគព្ភេ និសិន្នោ’’តិ. ‘‘បក្កោសថ ន’’ន្តិ. សោ អាគន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. សត្ថា ‘‘កិំ នុ ខោ, កុមារ, ពលវសោកោ ឧប្បន្នោ’’តិ វុត្តេ, ‘‘អាម, ភន្តេ, ‘ឯវរូបា នាម ឥត្ថី អន្តរាមគ្គេ កាលកតា’តិ សុត្វា ពលវសោកោ ឧប្បន្នោ, ភត្តម្បិ មេ នច្ឆាទេតី’’តិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘ជានាសិ បន ត្វំ, កុមារ, កិំ តេ និស្សាយ សោកោ ឧប្បន្នោ’’តិ? ‘‘ន ជានាមិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កាមំ និស្សាយ, កុមារ, ពលវសោកោ ឧប្បន្នោ, សោកោ វា ភយំ វា កាមំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២១៥. ‘‘កាមតោ ជាយតី សោកោ, កាមតោ ជាយតី ភយំ;

កាមតោ វិប្បមុត្តស្ស, នត្ថិ សោកោ កុតោ ភយ’’ន្តិ.

តត្ថ កាមតោតិ វត្ថុកាមកិលេសកាមតោ, ទុវិធម្បេតំ កាមំ និស្សាយាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ អនិត្ថិគន្ធកុមារោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ.

អនិត្ថិគន្ធកុមារវត្ថុ បញ្ចមំ.

៦. អញ្ញតរព្រាហ្មណវត្ថុ

តណ្ហាយ ជាយតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អញ្ញតរំ ព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ឯកទិវសំ នទីតីរំ គន្ត្វា ខេត្តំ សោធេតិ. សត្ថា តស្ស ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ ទិស្វា តស្ស សន្តិកំ អគមាសិ. សោ សត្ថារំ ទិស្វាបិ សាមីចិកម្មំ អកត្វា តុណ្ហី អហោសិ. អថ នំ សត្ថា បុរេតរំ អាលបិត្វា, ‘‘ព្រាហ្មណ, កិំ ករោសី’’តិ អាហ. ‘‘ខេត្តំ, ភោ គោតម, សោធេមី’’តិ. សត្ថា ឯត្តកមេវ វត្វា គតោ. បុនទិវសេបិ តស្ស ខេត្តំ កសិតុំ អាគតស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘ព្រាហ្មណ, កិំ ករោសី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ខេត្តំ កសាមិ, ភោ គោតមា’’តិ សុត្វា បក្កាមិ. បុនទិវសាទីសុបិ តថេវ គន្ត្វា បុច្ឆិត្វា, ‘‘ភោ គោតម, ខេត្តំ វបាមិ និទ្ទេមិ រក្ខាមី’’តិ សុត្វា បក្កាមិ. អថ នំ ឯកទិវសំ ព្រាហ្មណោ អាហ – ‘‘ភោ គោតម, ត្វំ មម ខេត្តសោធនទិវសតោ បដ្ឋាយ អាគតោ. សចេ មេ សស្សំ សម្បជ្ជិស្សតិ, តុយ្ហម្បិ សំវិភាគំ ករិស្សាមិ, តុយ្ហំ អទត្វា សយំ ន ខាទិស្សាមិ, ឥតោ ទានិ បដ្ឋាយ ត្វំ មម សហាយោ’’តិ.

អថស្ស អបរេន សមយេន សស្សំ សម្បជ្ជិ, តស្ស ‘‘សម្បន្នំ មេ សស្សំ, ស្វេ ទានិ លាយាបេស្សាមី’’តិ លាយនត្ថំ កត្តព្ពកិច្ចស្ស រត្តិំ មហាមេឃោ វស្សិត្វា សព្ពំ សស្សំ ហរិ, ខេត្តំ តច្ឆេត្វា ឋបិតសទិសំ អហោសិ. សត្ថា បន បឋមទិវសំយេវ ‘‘តំ សស្សំ ន សម្បជ្ជិស្សតី’’តិ អញ្ញាសិ. ព្រាហ្មណោ បាតោវ ‘‘ខេត្តំ ឱលោកេស្សាមី’’តិ គតោ តុច្ឆំ ខេត្តំ ទិស្វា ឧប្បន្នពលវសោកោ ចិន្តេសិ – ‘‘សមណោ គោតមោ មម ខេត្តសោធនកាលតោ បដ្ឋាយ អាគតោ, អហម្បិ នំ ‘ឥមស្មិំ សស្សេ និប្ផន្នេ តុយ្ហម្បិ សំវិភាគំ ករិស្សាមិ, តុយ្ហំ អទត្វា សយំ ន ខាទិស្សាមិ, ឥតោ បដ្ឋាយ ទានិ ត្វំ មម សហាយោ’តិ អវចំ. សោបិ មេ មនោរថោ មត្ថកំ ន បាបុណី’’តិ អាហារូបច្ឆេទំ កត្វា មញ្ចកេ និបជ្ជិ. អថស្ស សត្ថា គេហទ្វារំ អគមាសិ. សោ សត្ថុ អាគមនំ សុត្វា ‘‘សហាយំ មេ អានេត្វា ឥធ និសីទាបេថា’’តិ អាហ. បរិជនោ តថា អកាសិ. សត្ថា និសីទិត្វា ‘‘កហំ ព្រាហ្មណោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘គព្ភេ និបន្នោ’’តិ វុត្តេ ‘‘បក្កោសថ ន’’ន្តិ បក្កោសាបេត្វា អាគន្ត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នំ អាហ ‘‘កិំ, ព្រាហ្មណា’’តិ? ភោ គោតម, តុម្ហេ មម ខេត្តសោធនទិវសតោ បដ្ឋាយ អាគតា, អហម្បិ ‘‘សស្សេ និប្ផន្នេ តុម្ហាកំ សំវិភាគំ ករិស្សាមី’’តិ អវចំ. សោ មេ មនោរថោ អនិប្ផន្នោ, តេន មេ សោកោ ឧប្បន្នោ, ភត្តម្បិ មេ នច្ឆាទេតីតិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘ជានាសិ បន, ព្រាហ្មណ, កិំ តេ និស្សាយ សោកោ ឧប្បន្នោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ន ជានាមិ, ភោ គោតម, ត្វំ បន ជានាសី’’តិ វុត្តេ, ‘‘អាម, ព្រាហ្មណ, ឧប្បជ្ជមានោ សោកោ វា ភយំ វា តណ្ហំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២១៦. ‘‘តណ្ហាយ ជាយតី សោកោ, តណ្ហាយ ជាយតី ភយំ;

តណ្ហាយ វិប្បមុត្តស្ស, នត្ថិ សោកោ កុតោ ភយ’’ន្តិ.

តត្ថ តណ្ហាយាតិ ឆទ្វារិកាយ តណ្ហាយ, ឯតំ តណ្ហំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ព្រាហ្មណោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហីតិ.

អញ្ញតរព្រាហ្មណវត្ថុ ឆដ្ឋំ.

៧. បញ្ចសតទារកវត្ថុ

សីលទស្សនសម្បន្នន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ អន្តរាមគ្គេ បញ្ចសតទារកេ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកទិវសញ្ហិ សត្ថា អសីតិមហាថេរេហិ សទ្ធិំ បញ្ចសតភិក្ខុបរិវារោ រាជគហំ បិណ្ឌាយ បវិសន្តោ ឯកស្មិំ ឆណទិវសេ បញ្ចសតេ ទារកេ បូវបច្ឆិយោ ឧក្ខិបាបេត្វា នគរា និក្ខម្ម ឧយ្យានំ គច្ឆន្តេ អទ្ទស. តេបិ សត្ថារំ វន្ទិត្វា បក្កមិំសុ, តេ ឯកំ ភិក្ខុម្បិ ‘‘បូវំ គណ្ហថា’’តិ ន វទិំសុ. សត្ថា តេសំ គតកាលេ ភិក្ខូ អាហ – ‘‘ខាទិស្សថ, ភិក្ខវេ, បូវេ’’តិ. ‘‘កហំ ភន្តេ, បូវា’’តិ? ‘‘កិំ ន បស្សថ តេ ទារកេ បូវបច្ឆិយោ ឧក្ខិបាបេត្វា អតិក្កន្តេ’’តិ? ‘‘ភន្តេ, ឯវរូបា នាម ទារកា កស្សចិ បូវំ ន ទេន្តី’’តិ. ‘‘ភិក្ខវេ, កិញ្ចាបិ ឯតេ មំ វា តុម្ហេ វា បូវេហិ ន និមន្តយិំសុ, បូវសាមិកោ បន ភិក្ខុ បច្ឆតោ អាគច្ឆតិ, បូវេ ខាទិត្វាវ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ. ពុទ្ធានញ្ហិ ឯកបុគ្គលេបិ ឥស្សា វា ទោសោ វា នត្ថិ, តស្មា ឥមំ វត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ អាទាយ ឯកស្មិំ រុក្ខមូលេ ឆាយាយ និសីទិ. ទារកា មហាកស្សបត្ថេរំ បច្ឆតោ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា ឧប្បន្នសិនេហា បីតិវេគេន បរិបុណ្ណសរីរា ហុត្វា បច្ឆិយោ ឱតារេត្វា ថេរំ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា បូវេ បច្ឆីហិ សទ្ធិំយេវ ឧក្ខិបិត្វា ‘‘គណ្ហថ, ភន្តេ’’តិ ថេរំ វទិំសុ. អថ នេ ថេរោ អាហ – ‘‘ឯស សត្ថា ភិក្ខុសង្ឃំ គហេត្វា រុក្ខមូលេ និសិន្នោ, តុម្ហាកំ ទេយ្យធម្មំ អាទាយ គន្ត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស សំវិភាគំ ករោថា’’តិ. តេ ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ និវត្តិត្វា ថេរេន សទ្ធិំយេវ គន្ត្វា បូវេ ទត្វា ឱលោកយមានា ឯកមន្តេ ឋត្វា បរិភោគាវសានេ ឧទកំ អទំសុ. ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយិំសុ ‘‘ទារកេហិ មុខោលោកនេន ភិក្ខា ទិន្នា, សម្មាសម្ពុទ្ធំ វា មហាថេរេ វា បូវេហិ អនាបុច្ឆិត្វា មហាកស្សបត្ថេរំ ទិស្វា បច្ឆីហិ សទ្ធិំយេវ អាទាយ អាគមិំសូ’’តិ. សត្ថា តេសំ កថំ សុត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, មម បុត្តេន មហាកស្សបេន សទិសោ ភិក្ខុ ទេវមនុស្សានំ បិយោ ហោតិ, តេ ច តស្ស ចតុបច្ចយេន បូជំ ករោន្តិយេវា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២១៧. ‘‘សីលទស្សនសម្បន្នំ, ធម្មដ្ឋំ សច្ចវេទិនំ;

អត្តនោ កម្ម កុព្ពានំ, តំ ជនោ កុរុតេ បិយ’’ន្តិ.

តត្ថ សីលទស្សនសម្បន្នន្តិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលេន ចេវ មគ្គផលសម្បយុត្តេន ច សម្មាទស្សនេន សម្បន្នំ. ធម្មដ្ឋន្តិ នវវិធលោកុត្តរធម្មេ ឋិតំ, សច្ឆិកតលោកុត្តរធម្មន្តិ អត្ថោ. សច្ចវេទិនន្តិ ចតុន្នំ សច្ចានំ សោឡសហាការេហិ សច្ឆិកតត្តា សច្ចញាណេន សច្ចវេទិនំ. អត្តនោ កម្ម កុព្ពានន្តិ អត្តនោ កម្មំ នាម តិស្សោ សិក្ខា, តា បូរយមានន្តិ អត្ថោ. តំ ជនោតិ តំ បុគ្គលំ លោកិយមហាជនោ បិយំ ករោតិ, ទដ្ឋុកាមោ វន្ទិតុកាមោ បច្ចយេន បូជេតុកាមោ ហោតិយេវាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ សព្ពេបិ តេ ទារកា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិំសូតិ.

បញ្ចសតទារកវត្ថុ សត្តមំ.

៨. ឯកអនាគាមិត្ថេរវត្ថុ

ឆន្ទជាតោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ អនាគាមិត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកទិវសញ្ហិ តំ ថេរំ សទ្ធិវិហារិកា បុច្ឆិំសុ – ‘‘អត្ថិ បន វោ, ភន្តេ, វិសេសាធិគមោ’’តិ. ថេរោ ‘‘អនាគាមិផលំ នាម គហដ្ឋាបិ បាបុណន្តិ, អរហត្តំ បត្តកាលេយេវ តេហិ សទ្ធិំ កថេស្សាមី’’តិ ហរាយមានោ កិញ្ចិ អកថេត្វាវ កាលកតោ សុទ្ធាវាសទេវលោកេ និព្ពត្តិ. អថស្ស សទ្ធិវិហារិកា រោទិត្វា បរិទេវិត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា រោទន្តាវ ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អថ នេ សត្ថា ‘‘កិំ, ភិក្ខវេ, រោទថា’’តិ អាហ. ‘‘ឧបជ្ឈាយោ នោ, ភន្តេ, កាលកតោ’’តិ. ‘‘ហោតុ, ភិក្ខវេ, មា ចិន្តយិត្ថ, ធុវធម្មោ នាមេសោ’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, មយម្បិ ជានាម, អបិច មយំ ឧបជ្ឈាយំ វិសេសាធិគមំ បុច្ឆិម្ហា, សោ កិញ្ចិ អកថេត្វាវ កាលកតោ, តេនម្ហ ទុក្ខិតា’’តិ. សត្ថា, ‘‘ភិក្ខវេ, មា ចិន្តយិត្ថ, ឧបជ្ឈាយេន វោ អនាគាមិផលំ បត្តំ, សោ ‘គិហីបេតំ បាបុណន្តិ, អរហត្តំ បត្វាវ នេសំ កថេស្សាមី’តិ ហរាយន្តោ តុម្ហាកំ កិញ្ចិ អកថេត្វា កាលំ កត្វា សុទ្ធាវាសេ និព្ពត្តោ, អស្សាសថ, ភិក្ខវេ, ឧបជ្ឈាយោ វោ កាមេសុ អប្បដិពទ្ធចិត្តតំ បត្តោ’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២១៨. ‘‘ឆន្ទជាតោ អនក្ខាតេ, មនសា ច ផុដោ សិយា;

កាមេសុ ច អប្បដិពទ្ធចិត្តោ, ឧទ្ធំសោតោតិ វុច្ចតី’’តិ.

តត្ថ ឆន្ទជាតោតិ កត្តុកាមតាវសេន ជាតឆន្ទោ ឧស្សាហបត្តោ. អនក្ខាតេតិ និព្ពានេ. តញ្ហិ ‘‘អសុកេន កតំ វា នីលាទីសុ ឯវរូបំ វា’’តិ អវត្តព្ពតាយ អនក្ខាតំ នាម. មនសា ច ផុដោ សិយាតិ ហេដ្ឋិមេហិ តីហិ មគ្គផលចិត្តេហិ ផុដោ បូរិតោ ភវេយ្យ. អប្បដិពទ្ធចិត្តោតិ អនាគាមិមគ្គវសេន កាមេសុ អប្បដិពទ្ធចិត្តោ. ឧទ្ធំសោតោតិ ឯវរូបោ ភិក្ខុ អវិហេសុ និព្ពត្តិត្វា តតោ បដ្ឋាយ បដិសន្ធិវសេន អកនិដ្ឋំ គច្ឆន្តោ ឧទ្ធំសោតោតិ វុច្ចតិ, តាទិសោ វោ ឧបជ្ឈាយោតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ តេ ភិក្ខូ អរហត្តផលេ បតិដ្ឋហិំសុ, មហាជនស្សាបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

ឯកអនាគាមិត្ថេរវត្ថុ អដ្ឋមំ.

៩. នន្ទិយវត្ថុ

ចិរប្បវាសិន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ឥសិបតនេ វិហរន្តោ នន្ទិយំ អារព្ភ កថេសិ.

ពារាណសិយំ កិរ សទ្ធាសម្បន្នស្ស កុលស្ស នន្ទិយោ នាម បុត្តោ អហោសិ, សោ មាតាបិតូនំ អនុរូបោ សទ្ធាសម្បន្នោ សង្ឃុបដ្ឋាកោ អហោសិ. អថស្ស មាតាបិតរោ វយប្បត្តកាលេ សម្មុខគេហតោ មាតុលធីតរំ រេវតិំ នាម អានេតុកាមា អហេសុំ. សា បន អស្សទ្ធា អទានសីលា, នន្ទិយោ តំ ន ឥច្ឆិ. អថស្ស មាតា រេវតិំ អាហ – ‘‘អម្ម, ត្វំ ឥមស្មិំ គេហេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស និសជ្ជនដ្ឋានំ ឧបលិម្បិត្វា អាសនានិ បញ្ញាបេហិ, អាធារកេ ឋបេហិ, ភិក្ខូនំ អាគតកាលេ បត្តំ គហេត្វា និសីទាបេត្វា ធម្មករណេន បានីយំ បរិស្សាវេត្វា ភុត្តកាលេ បត្តេ ធោវ, ឯវំ មេ បុត្តស្ស អារាធិតា ភវិស្សសី’’តិ. សា តថា អកាសិ. អថ នំ ‘‘ឱវាទក្ខមា ជាតា’’តិ បុត្តស្ស អារោចេត្វា តេន សាធូតិ សម្បដិច្ឆិតេ ទិវសំ ឋបេត្វា អាវាហំ ករិំសុ.

អថ នំ នន្ទិយោ អាហ – ‘‘សចេ ភិក្ខុសង្ឃញ្ច មាតាបិតរោ ច មេ ឧបដ្ឋហិស្សសិ, ឯវំ ឥមស្មិំ គេហេ វសិតុំ លភិស្សសិ, អប្បមត្តា ហោហី’’តិ. សា ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិត្វា កតិបាហំ សទ្ធា វិយ ហុត្វា ភត្តារំ ឧបដ្ឋហន្តី ទ្វេ បុត្តេ វិជាយិ. នន្ទិយស្សាបិ មាតាបិតរោ កាលមកំសុ, គេហេ សព្ពិស្សរិយំ តស្សាយេវ អហោសិ. នន្ទិយោបិ មាតាបិតូនំ កាលកិរិយតោ បដ្ឋាយ មហាទានបតិ ហុត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានំ បដ្ឋបេសិ. កបណទ្ធិកាទីនម្បិ គេហទ្វារេ បាកវត្តំ បដ្ឋបេសិ. សោ អបរភាគេ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា អាវាសទានេ អានិសំសំ សល្លក្ខេត្វា ឥសិបតនេ មហាវិហារេ ចតូហិ គព្ភេហិ បដិមណ្ឌិតំ ចតុសាលំ ការេត្វា មញ្ចបីឋាទីនិ អត្ថរាបេត្វា តំ អាវាសំ និយ្យាទេន្តោ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានំ ទត្វា តថាគតស្ស ទក្ខិណោទកំ អទាសិ. សត្ថុ ហត្ថេ ទក្ខិណោទកបតិដ្ឋានេន សទ្ធិំយេវ តាវតិំសទេវលោកេ សព្ពទិសាសុ ទ្វាទសយោជនិកោ ឧទ្ធំ យោជនសតុព្ពេធោ សត្តរតនមយោ នារីគណសម្បន្នោ ទិព្ពបាសាទោ ឧគ្គច្ឆិ.

អថេកទិវសេ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ទេវចារិកំ គន្ត្វា តស្ស បាសាទស្ស អវិទូរេ ឋិតោ អត្តនោ សន្តិកេ អាគតេ ទេវបុត្តេ បុច្ឆិ – ‘‘កស្សេសោ អច្ឆរាគណបរិវុតោ ទិព្ពបាសាទោ និព្ពត្តោ’’តិ. អថស្ស ទេវបុត្តា វិមានសាមិកំ អាចិក្ខន្តា អាហំសុ – ‘‘ភន្តេ, យេន នន្ទិយេន នាម គហបតិបុត្តេន ឥសិបតនេ សត្ថុ វិហារំ ការេត្វា ទិន្នោ, តស្សត្ថាយ ឯតំ វិមានំ និព្ពត្ត’’ន្តិ. អច្ឆរាសង្ឃោបិ នំ ទិស្វា បាសាទតោ ឱរោហិត្វា អាហ – ‘‘ភន្តេ, មយំ ‘នន្ទិយស្ស បរិចារិកា ភវិស្សាមា’តិ ឥធ និព្ពត្តា, តំ បន អបស្សន្តី អតិវិយ ឧក្កណ្ឋិតម្ហា, មត្តិកបាតិំ ភិន្ទិត្វា សុវណ្ណបាតិគហណំ វិយ មនុស្សសម្បត្តិំ ជហិត្វា ទិព្ពសម្បត្តិគហណំ, ឥធាគមនត្ថាយ នំ វទេយ្យាថា’’តិ. ថេរោ តតោ អាគន្ត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិ – ‘‘និព្ពត្តតិ នុ ខោ, ភន្តេ, មនុស្សលោកេ ឋិតានំយេវ កតកល្យាណានំ ទិព្ពសម្បត្តី’’តិ. ‘‘មោគ្គល្លាន, ននុ តេ ទេវលោកេ នន្ទិយស្ស និព្ពត្តា ទិព្ពសម្បត្តិ សាមំ ទិដ្ឋា, កស្មា មំ បុច្ឆសី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ, និព្ពត្តតី’’តិ.

អថ នំ សត្ថា ‘‘មោគ្គល្លានំ កិំ នាមេតំ កថេសិ. យថា ហិ ចិរប្បវុដ្ឋំ បុត្តំ វា ភាតរំ វា វិប្បវាសតោ អាគច្ឆន្តំ គាមទ្វារេ ឋិតោ កោចិទេវ ទិស្វា វេគេន គេហំ អាគន្ត្វា ‘អសុកោ នាម អាគតោ’តិ អារោចេយ្យ, អថស្ស ញាតកា ហដ្ឋបហដ្ឋា វេគេន និក្ខមិត្វា ‘អាគតោសិ, តាត, អរោគោសិ, តាតា’តិ តំ អភិនន្ទេយ្យុំ, ឯវមេវ ឥធ កតកល្យាណំ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា ឥមំ លោកំ ជហិត្វា បរលោកំ គតំ ទសវិធំ ទិព្ពបណ្ណាការំ អាទាយ ‘អហំ បុរតោ, អហំ បុរតោ’តិ បច្ចុគ្គន្ត្វា ទេវតា អភិនន្ទន្តី’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

២១៩. ‘‘ចិរប្បវាសិំ បុរិសំ, ទូរតោ សោត្ថិមាគតំ;

ញាតិមិត្តា សុហជ្ជា ច, អភិនន្ទន្តិ អាគតំ.

២២០. ‘‘តថេវ កតបុញ្ញម្បិ, អស្មា លោកា បរំ គតំ;

បុញ្ញានិ បដិគណ្ហន្តិ, បិយំ ញាតីវ អាគត’’ន្តិ.

តត្ថ ចិរប្បវាសិន្តិ ចិរប្បវុដ្ឋំ. ទូរតោ សោត្ថិមាគតន្តិ វណិជ្ជំ វា រាជបោរិសំ វា កត្វា លទ្ធលាភំ និប្ផន្នសម្បត្តិំ អនុបទ្ទវេន ទូរដ្ឋានតោ អាគតំ. ញាតិមិត្តា សុហជ្ជា ចាតិ កុលសម្ពន្ធវសេន ញាតី ច សន្ទិដ្ឋាទិភាវេន មិត្តា ច សុហទយភាវេន សុហជ្ជា ច. អភិនន្ទន្តិ អាគតន្តិ នំ ទិស្វា អាគតន្តិ វចនមត្តេន វា អញ្ជលិករណមត្តេន វា គេហសម្បត្តំ បន នានប្បការបណ្ណាការាភិហរណវសេន អភិនន្ទន្តិ. តថេវាតិ តេនេវាការេន កតបុញ្ញម្បិ បុគ្គលំ ឥមស្មា លោកា បរលោកំ គតំ ទិព្ពំ អាយុវណ្ណសុខយសអាធិបតេយ្យំ, ទិព្ពំ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពន្តិ ឥមំ ទសវិធំ បណ្ណាការំ អាទាយ មាតាបិតុដ្ឋានេ ឋិតានិ បុញ្ញានិ អភិនន្ទន្តានិ បដិគ្គណ្ហន្តិ. បិយំ ញាតីវាតិ ឥធលោកេ បិយញាតកំ អាគតំ សេសញាតកា វិយាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

នន្ទិយវត្ថុ នវមំ.

បិយវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សោឡសមោ វគ្គោ.