៨. សក្កវត្ថុ

សាហុ ទស្សនន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវគាមកេ វិហរន្តោ សក្កំ អារព្ភ កថេសិ.

តថាគតស្ស ហិ អាយុសង្ខារេ វិស្សដ្ឋេ លោហិតបក្ខន្ទិកាពាធស្ស ឧប្បន្នភាវំ ញត្វា សក្កោ ទេវរាជា ‘‘មយា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា គិលានុបដ្ឋានំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា តិគាវុតប្បមាណំ អត្តភាវំ វិជហិត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ហត្ថេហិ បាទេ បរិមជ្ជិ. អថ នំ សត្ថា អាហ ‘‘កោ ឯសោ’’តិ? ‘‘អហំ, ភន្តេ, សក្កោ’’តិ. ‘‘កស្មា អាគតោសី’’តិ? ‘‘តុម្ហេ គិលានេ ឧបដ្ឋហិតុំ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘សក្ក, ទេវានំ មនុស្សគន្ធោ យោជនសតតោ បដ្ឋាយ គលេ ពទ្ធកុណបំ វិយ ហោតិ, គច្ឆ ត្វំ, អត្ថិ មេ គិលានុបដ្ឋកា ភិក្ខូ’’តិ. ‘‘ភន្តេ, ចតុរាសីតិយោជនសហស្សមត្ថកេ ឋិតោ តុម្ហាកំ សីលគន្ធំ ឃាយិត្វា អាគតោ, អហមេវ ឧបដ្ឋហិស្សាមី’’តិ សោ សត្ថុ សរីរវឡញ្ជនភាជនំ អញ្ញស្ស ហត្ថេនាបិ ផុសិតុំ អទត្វា សីសេយេវ ឋបេត្វា នីហរន្តោ មុខសង្កោចនមត្តម្បិ ន អកាសិ, គន្ធភាជនំ បរិហរន្តោ វិយ អហោសិ. ឯវំ សត្ថារំ បដិជគ្គិត្វា សត្ថុ ផាសុកកាលេយេវ អគមាសិ.

ភិក្ខូ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘អហោ សត្ថរិ សក្កស្ស សិនេហោ, ឯវរូបំ នាម ទិព្ពសម្បត្តិំ បហាយ មុខសង្កោចនមត្តម្បិ អកត្វា គន្ធភាជនំ នីហរន្តោ វិយ សត្ថុ សរីរវឡញ្ជនភាជនំ សីសេន នីហរន្តោ ឧបដ្ឋានមកាសី’’តិ. សត្ថា តេសំ កថំ សុត្វា កិំ វទេថ, ភិក្ខវេ, អនច្ឆរិយំ ឯតំ, យំ សក្កោ ទេវរាជា មយិ សិនេហំ ករោតិ. អយំ សក្កោ ហិ ទេវរាជា មំ និស្សាយ ជរសក្កភាវំ វិជហិត្វា សោតាបន្នោ ហុត្វា តរុណសក្កស្ស ភាវំ បត្តោ, អហំ ហិស្ស មរណភយតជ្ជិតស្ស បញ្ចសិខគន្ធព្ពទេវបុត្តំ បុរតោ កត្វា អាគតកាលេ ឥន្ទសាលគុហាយំ ទេវបរិសាយ មជ្ឈេ និសិន្នស្ស –

‘‘បុច្ឆ វាសវ មំ បញ្ហំ, យំ កិញ្ចិ មនសិច្ឆសិ;

តស្ស តស្សេវ បញ្ហស្ស, អហំ អន្តំ ករោមិ តេ’’តិ. (ទី. និ. ២.៣៥៦) –

វត្វា តស្ស កង្ខំ វិនោទេន្តោ ធម្មំ ទេសេសិំ. ទេសនាវសានេ ចុទ្ទសន្នំ បាណកោដីនំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ, សក្កោបិ យថានិសិន្នោវ សោតាបត្តិផលំ បត្វា តរុណសក្កោ ជាតោ. ឯវមស្សាហំ ពហូបការោ. តស្ស មយិ សិនេហោ នាម អនច្ឆរិយោ. ភិក្ខវេ, អរិយានញ្ហិ ទស្សនម្បិ សុខំ, តេហិ សទ្ធិំ ឯកដ្ឋានេ សន្និវាសោបិ សុខោ. ពាលេហិ សទ្ធិំ បន សព្ពមេតំ ទុក្ខន្តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

២០៦. ‘‘សាហុ ទស្សនមរិយានំ, សន្និវាសោ សទា សុខោ;

អទស្សនេន ពាលានំ, និច្ចមេវ សុខី សិយា.

២០៧. ‘‘ពាលសង្គតចារី ហិ, ទីឃមទ្ធាន សោចតិ;

ទុក្ខោ ពាលេហិ សំវាសោ, អមិត្តេនេវ សព្ពទា;

ធីរោ ច សុខសំវាសោ, ញាតីនំវ សមាគមោ’’.

តស្មា ហិ –

២០៨. ‘‘ធីរញ្ច បញ្ញញ្ច ពហុស្សុតញ្ច,ធោរយ្ហសីលំ វតវន្តមរិយំ;

តំ តាទិសំ សប្បុរិសំ សុមេធំ,ភជេថ នក្ខត្តបថំ វ ចន្ទិមា’’តិ.

តត្ថ សាហូតិ សុន្ទរំ ភទ្ទកំ. សន្និវាសោតិ ន កេវលញ្ច តេសំ ទស្សនមេវ, តេហិ សទ្ធិំ ឯកដ្ឋានេ និសីទនាទិភាវោបិ តេសំ វត្តបដិវត្តំ កាតុំ លភនភាវោបិ សាធុយេវ. ពាលសង្គតចារី ហីតិ យោ ពាលេន សហចារី. ទីឃមទ្ធានន្តិ សោ ពាលសហាយេន ‘‘ឯហិ សន្ធិច្ឆេទាទីនិ ករោមា’’តិ វុច្ចមានោ តេន សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្ទោ ហុត្វា តានិ ករោន្តោ ហត្ថច្ឆេទាទីនិ បត្វា ទីឃមទ្ធានំ សោចតិ. សព្ពទាតិ យថា អសិហត្ថេន វា អមិត្តេន អាសីវិសាទីហិ វា សទ្ធិំ ឯកតោ វាសោ នាម និច្ចំ ទុក្ខោ, តថេវ ពាលេហិ សទ្ធិន្តិ អត្ថោ. ធីរោ ច សុខសំវាសោតិ ឯត្ថ សុខោ សំវាសោ ឯតេនាតិ សុខសំវាសោ, បណ្ឌិតេន សទ្ធិំ ឯកដ្ឋានេ សំវាសោ សុខោតិ អត្ថោ. កថំ? ញាតីនំវ សមាគមោតិ យថាបិ ញាតីនំ សមាគមោ សុខោ, ឯវំ សុខោ.

តស្មា ហីតិ យស្មា ពាលេហិ សទ្ធិំ សំវាសោ ទុក្ខោ, បណ្ឌិតេន សទ្ធិំ សុខោ, តស្មា ហិ ធិតិសម្បន្នំ ធីរញ្ច, លោកិយលោកុត្តរបញ្ញាសម្បន្នំ បញ្ញញ្ច, អាគមាធិគមសម្បន្នំ ពហុស្សុតញ្ច, អរហត្តបាបនកសង្ខាតាយ ធុរវហនសីលតាយ ធោរយ្ហសីលំ, សីលវតេន ចេវ ធុតង្គវតេន ច វតវន្តំ, កិលេសេហិ អារកតាយ អរិយំ, តថារូបំ សប្បុរិសំ សោភនបញ្ហំ យថា និម្មលំ នក្ខត្តបថសង្ខាតំ អាកាសំ ចន្ទិមា ភជតិ, ឯវំ ភជេថ បយិរុបាសេថាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

សក្កវត្ថុ អដ្ឋមំ.

សុខវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បន្នរសមោ វគ្គោ.