៦. បសេនទិកោសលវត្ថុ

អារោគ្យបរមា លាភាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ រាជានំ បសេនទិកោសលំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកស្មិញ្ហិ សមយេ រាជា តណ្ឌុលទោណស្ស ឱទនំ តទុបិយេន សូបព្យញ្ជនេន ភុញ្ជតិ. ឯកទិវសំ ភុត្តបាតរាសោ ភត្តសម្មទំ អវិនោទេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា កិលន្តរូបោ ឥតោ ចិតោ ច សម្បរិវត្តតិ, និទ្ទាយ អភិភូយមានោបិ ឧជុកំ និបជ្ជិតុំ អសក្កោន្តោ ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ នំ សត្ថា អាហ – ‘‘កិំ, មហារាជ, អវិស្សមិត្វាវ អាគតោសី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ភុត្តកាលតោ បដ្ឋាយ មេ មហាទុក្ខំ ហោតី’’តិ. អថ នំ សត្ថា, ‘‘មហារាជ, អតិពហុភោជនំ ឯវំ ទុក្ខំ ហោតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘មិទ្ធី យទា ហោតិ មហគ្ឃសោ ច,

និទ្ទាយិតា សម្បរិវត្តសាយី;

មហាវរាហោវ និវាបបុដ្ឋោ,

បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ’’តិ. (ធ. ប. ៣២៥); –

ឥមាយ គាថាយ ឱវទិត្វា, ‘‘មហារាជ, ភោជនំ នាម មត្តាយ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. មត្តភោជិនោ ហិ សុខំ ហោតី’’តិ ឧត្តរិ ឱវទន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

‘‘មនុជស្ស សទា សតីមតោ,

មត្តំ ជានតោ លទ្ធភោជនេ;

តនុកស្ស ភវន្តិ វេទនា,

សណិកំ ជីរតិ អាយុបាលយ’’ន្តិ. (សំ. និ. ១.១២៤);

រាជា គាថំ ឧគ្គណ្ហិតុំ នាសក្ខិ, សមីបេ ឋិតំ បន ភាគិនេយ្យំ, សុទស្សនំ នាម មាណវំ ‘‘ឥមំ គាថំ ឧគ្គណ្ហ, តាតា’’តិ អាហ. សោ តំ គាថំ ឧគ្គណ្ហិត្វា ‘‘កិំ ករោមិ, ភន្តេ’’តិ សត្ថារំ បុច្ឆិ. អថ នំ សត្ថា អាហ – ‘‘រញ្ញោ ភុញ្ជន្តស្ស ឱសានបិណ្ឌកាលេ ឥមំ គាថំ វទេយ្យាសិ, រាជា អត្ថំ សល្លក្ខេត្វា យំ បិណ្ឌំ ឆឌ្ឌេស្សតិ, តស្មិំ បិណ្ឌេ សិត្ថគណនាយ រញ្ញោ ភត្តបចនកាលេ តត្តកេ តណ្ឌុលេ ហរេយ្យាសី’’តិ. សោ ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ សាយម្បិ បាតោបិ រញ្ញោ ភុញ្ជន្តស្ស ឱសានបិណ្ឌកាលេ តំ គាថំ ឧទាហរិត្វា តេន ឆឌ្ឌិតបិណ្ឌេ សិត្ថគណនាយ តណ្ឌុលេ ហាបេសិ. រាជាបិ តស្ស គាថំ សុត្វា សហស្សំ សហស្សំ ទាបេសិ. សោ អបរេន សមយេន នាឡិកោទនបរមតាយ សណ្ឋហិត្វា សុខប្បត្តោ តនុសរីរោ អហោសិ.

អថេកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា អាហ – ‘‘ភន្តេ, ឥទានិ មេ សុខំ ជាតំ, មិគម្បិ អស្សម្បិ អនុពន្ធិត្វា គណ្ហនសមត្ថោ ជាតោម្ហិ. បុព្ពេ មេ ភាគិនេយ្យេន សទ្ធិំ យុទ្ធមេវ ហោតិ, ឥទានិ វជីរកុមារិំ នាម ធីតរំ ភាគិនេយ្យស្ស ទត្វា សោ គាមោ តស្សាយេវ ន្ហានចុណ្ណមូលំ កត្វា ទិន្នោ, តេន សទ្ធិំ វិគ្គហោ វូបសន្តោ, ឥមិនាបិ មេ ការណេន សុខមេវ ជាតំ. កុលសន្តកំ រាជមណិរតនំ នោ គេហេ បុរិមទិវសេ នដ្ឋំ, តម្បិ ឥទានិ ហត្ថបត្តំ អាគតំ, ឥមិនាបិ មេ ការណេន សុខមេវ ជាតំ. តុម្ហាកំ សាវកេហិ សទ្ធិំ វិស្សាសំ ឥច្ឆន្តេន ញាតិធីតាបិ នោ គេហេ កតា, ឥមិនាបិ មេ ការណេន សុខមេវ ជាត’’ន្តិ. សត្ថា ‘‘អារោគ្យំ នាម, មហារាជ, បរមោ លាភោ, យថាលទ្ធេន សន្តុដ្ឋភាវសទិសម្បិ ធនំ, វិស្សាសសទិសោ ច បរមា ញាតិ, និព្ពានសទិសញ្ច សុខំ នាម នត្ថី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២០៤. ‘‘អារោគ្យបរមា លាភា, សន្តុដ្ឋិបរមំ ធនំ;

វិស្សាសបរមា ញាតិ, និព្ពានបរមំ សុខ’’ន្តិ.

តត្ថ អារោគ្យបរមា លាភាតិ អរោគភាវបរមា លាភា. រោគិនោ ហិ វិជ្ជមានាបិ លាភា អលាភាយេវ, តស្មា អរោគស្ស សព្ពលាភា អាគតាវ ហោន្តិ. តេនេតំ វុត្តំ – ‘‘អារោគ្យបរមា លាភា’’តិ. សន្តុដ្ឋិបរមំ ធនន្តិ គិហិនោ វា បព្ពជិតស្ស វា យំ អត្តនា លទ្ធំ អត្តនោ សន្តកំ, តេនេវ តុស្សនភាវោ សន្តុដ្ឋី នាម សេសធនេហិ បរមំ ធនំ. វិស្សាសបរមា ញាតីតិ មាតា វា ហោតុ បិតា វា, យេន សទ្ធិំ វិស្សាសោ នត្ថិ, សោ អញ្ញាតកោវ. យេន អញ្ញាតកេន បន សទ្ធិំ វិស្សាសោ អត្ថិ, សោ អសម្ពន្ធោបិ បរមោ ឧត្តមោ ញាតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘វិស្សាសបរមា ញាតី’’តិ. និព្ពានសទិសំ បន សុខំ នាម នត្ថិ, តេនេវាហ – និព្ពានបរមំ សុខន្តិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

បសេនទិកោសលវត្ថុ ឆដ្ឋំ.