៨. កាលត្ថេរវត្ថុ

យោ សាសនន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ កាលត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយំ កិរេកា ឥត្ថី មាតុដ្ឋានេ ឋត្វា តំ ថេរំ ឧបដ្ឋហិ. តស្សា បដិវិស្សកគេហេ មនុស្សា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា អាគន្ត្វា ‘‘អហោ ពុទ្ធា នាម អច្ឆរិយា, អហោ ធម្មទេសនា មធុរា’’តិ បសំសន្តិ. សា ឥត្ថី តេសំ កថំ សុត្វា, ‘‘ភន្តេ, អហម្បិ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សោតុកាមា’’តិ តស្ស អារោចេសិ. សោ ‘‘តត្ថ មា គមី’’តិ តំ និវារេសិ. សា បុនទិវសេ បុនទិវសេបីតិ យាវតតិយំ តេន និវារិយមានាបិ សោតុកាមាវ អហោសិ. កស្មា សោ បនេតំ និវារេសីតិ? ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា មយិ ភិជ្ជិស្សតី’’តិ. សា ឯកទិវសំ បាតោវ ភុត្តបាតរាសា ឧបោសថំ សមាទិយិត្វា, ‘‘អម្ម, សាធុកំ អយ្យំ បរិវិសេយ្យាសី’’តិ ធីតរំ អាណាបេត្វា វិហារំ អគមាសិ. ធីតាបិស្សា តំ ភិក្ខុំ អាគតកាលេ បរិវិសិត្វា ‘‘កុហិំ មហាឧបាសិកា’’តិ វុត្តា ‘‘ធម្មស្សវនាយ វិហារំ គតា’’តិ អាហ. សោ តំ សុត្វាវ កុច្ឆិយំ ឧដ្ឋិតេន ឌាហេន សន្តប្បមានោ ‘‘ឥទានិ សា មយិ ភិន្នា’’តិ វេគេន គន្ត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណមានំ ទិស្វា សត្ថារំ អាហ, ‘‘ភន្តេ, អយំ ឥត្ថី ទន្ធា សុខុមំ ធម្មកថំ ន ជានាតិ, ឥមិស្សា ខន្ធាទិបដិសំយុត្តំ សុខុមំ ធម្មកថំ អកថេត្វា ទានកថំ វា សីលកថំ វា កថេតុំ វដ្ដតី’’តិ. សត្ថា តស្សជ្ឈាសយំ វិទិត្វា ‘‘ត្វំ ទុប្បញ្ញោ បាបិកំ ទិដ្ឋិំ និស្សាយ ពុទ្ធានំ សាសនំ បដិក្កោសសិ. អត្តឃាតាយេវ វាយមសី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៦៤. ‘‘យោ សាសនំ អរហតំ, អរិយានំ ធម្មជីវិនំ;

បដិក្កោសតិ ទុម្មេធោ, ទិដ្ឋិំ និស្សាយ បាបិកំ;

ផលានិ កដ្ឋកស្សេវ, អត្តឃាតាយ ផល្លតី’’តិ.

តស្សត្ថោ – យោ ទុម្មេធោ បុគ្គលោ អត្តនោ សក្ការហានិភយេន បាបិកំ ទិដ្ឋិំ និស្សាយ ‘‘ធម្មំ វា សោស្សាម, ទានំ វា ទស្សាមា’’តិ វទន្តេ បដិក្កោសន្តោ អរហតំ អរិយានំ ធម្មជីវិនំ ពុទ្ធានំ សាសនំ បដិក្កោសតិ, តស្ស តំ បដិក្កោសនំ សា ច បាបិកា ទិដ្ឋិ វេឡុសង្ខាតស្ស កដ្ឋកស្ស ផលានិ វិយ ហោតិ. តស្មា យថា កដ្ឋកោ ផលានិ គណ្ហន្តោ អត្តឃាតាយ ផល្លតិ, អត្តនោ ឃាតត្ថមេវ ផលតិ, ឯវំ សោបិ អត្តឃាតាយ ផល្លតីតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘ផលំ វេ កទលិំ ហន្តិ, ផលំ វេឡុំ ផលំ នឡំ;

សក្ការោ កាបុរិសំ ហន្តិ, គព្ភោ អស្សតរិំ យថា’’តិ. (ចូឡវ. ៣៣៥; អ. និ. ៤.៦៨);

ទេសនាវសានេ ឧបាសិកា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តបរិសាយបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

កាលត្ថេរវត្ថុ អដ្ឋមំ.