៤. កុមារកស្សបមាតុថេរីវត្ថុ

អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ កុមារកស្សបត្ថេរស្ស មាតរំ អារព្ភ កថេសិ.

សា កិរ រាជគហនគរេ សេដ្ឋិធីតា វិញ្ញុតំ បត្តកាលតោ បដ្ឋាយ បព្ពជ្ជំ យាចិ. អថ សា បុនប្បុនំ យាចមានាបិ មាតាបិតូនំ សន្តិកា បព្ពជ្ជំ អលភិត្វា វយប្បត្តា បតិកុលំ គន្ត្វា បតិទេវតា ហុត្វា អគារំ អជ្ឈាវសិ. អថស្សា ន ចិរស្សេវ កុច្ឆិស្មិំ គព្ភោ បតិដ្ឋហិ. សា គព្ភស្ស បតិដ្ឋិតភាវំ អជានិត្វាវ សាមិកំ អារាធេត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិ. អថ នំ សោ មហន្តេន សក្ការេន ភិក្ខុនុបស្សយំ នេត្វា អជានន្តោ ទេវទត្តបក្ខិកានំ ភិក្ខុនីនំ សន្តិកេ បព្ពាជេសិ. អបរេន សមយេន ភិក្ខុនិយោ តស្សា គព្ភិនិភាវំ ញត្វា តាហិ ‘‘កិំ ឥទ’’ន្តិ វុត្តា នាហំ, អយ្យេ, ជានាមិ ‘‘កិមេតំ’’, សីលំ វត មេ អរោគមេវាតិ. ភិក្ខុនិយោ តំ ទេវទត្តស្ស សន្តិកំ នេត្វា ‘‘អយំ ភិក្ខុនី សទ្ធាបព្ពជិតា, ឥមិស្សា មយំ គព្ភស្ស បតិដ្ឋិតភាវំ ជានាម, កាលំ ន ជានាម, កិំ ទានិ ករោមា’’តិ បុច្ឆិំសុ. ទេវទត្តោ ‘‘មា មយ្ហំ ឱវាទការិកានំ ភិក្ខុនីនំ អយសោ ឧប្បជ្ជតូ’’តិ ឯត្តកមេវ ចិន្តេត្វា ‘‘ឧប្បព្ពាជេថ ន’’ន្តិ អាហ. តំ សុត្វា សា ទហរា មា មំ, អយ្យេ, នាសេថ, នាហំ ទេវទត្តំ ឧទ្ទិស្ស បព្ពជិតា, ឯថ, មំ សត្ថុ សន្តិកំ ជេតវនំ នេថាតិ. តា តំ អាទាយ ជេតវនំ គន្ត្វា សត្ថុ អារោចេសុំ. សត្ថា ‘‘តស្សា គិហិកាលេ គព្ភោ បតិដ្ឋិតោ’’តិ ជានន្តោបិ បរវាទមោចនត្ថំ រាជានំ បសេនទិកោសលំ មហាអនាថបិណ្ឌិកំ ចូឡអនាថបិណ្ឌិកំ វិសាខាឧបាសិកំ អញ្ញានិ ច មហាកុលានិ បក្កោសាបេត្វា ឧបាលិត្ថេរំ អាណាបេសិ – ‘‘គច្ឆ, ឥមិស្សា ទហរាយ ភិក្ខុនិយា ចតុបរិសមជ្ឈេ កម្មំ បរិសោធេហី’’តិ. ថេរោ រញ្ញោ បុរតោ វិសាខំ បក្កោសាបេត្វា តំ អធិករណំ បដិច្ឆាបេសិ. សា សាណិបាការំ បរិក្ខិបាបេត្វា អន្តោសាណិយំ តស្សា ហត្ថបាទនាភិឧទរបរិយោសានានិ ឱលោកេត្វា មាសទិវសេ សមានេត្វា ‘‘គិហិភាវេ ឥមាយ គព្ភោ លទ្ធោ’’តិ ញត្វា ថេរស្ស តមត្ថំ អារោចេសិ. អថស្សា ថេរោ បរិសមជ្ឈេ បរិសុទ្ធភាវំ បតិដ្ឋាបេសិ. សា អបរេន សមយេន បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស បាទមូលេ បត្ថិតបត្ថនំ មហានុភាវំ បុត្តំ វិជាយិ.

អថេកទិវសំ រាជា ភិក្ខុនុបស្សយសមីបេន គច្ឆន្តោ ទារកសទ្ទំ សុត្វា ‘‘កិំ ឥទ’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា, ‘‘ទេវ, ឯកិស្សា ភិក្ខុនិយា បុត្តោ ជាតោ, តស្សេស សទ្ទោ’’តិ វុត្តេ តំ កុមារំ អត្តនោ ឃរំ នេត្វា ធាតីនំ អទាសិ. នាមគ្គហណទិវសេ ចស្ស កស្សបោតិ នាមំ កត្វា កុមារបរិហារេន វឌ្ឍិតត្តា កុមារកស្សបោតិ សញ្ជានិំសុ. សោ កីឡាមណ្ឌលេ ទារកេ បហរិត្វា ‘‘និម្មាតាបិតិកេនម្ហា បហដា’’តិ វុត្តេ រាជានំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ទេវ, មំ ‘និម្មាតាបិតិកោ’តិ វទន្តិ, មាតរំ មេ អាចិក្ខថា’’តិ បុច្ឆិត្វា រញ្ញា ធាតិយោ ទស្សេត្វា ‘‘ឥមា តេ មាតរោ’’តិ វុត្តេ ‘‘ន ឯត្តិកា មេ មាតរោ, ឯកាយ មេ មាតរា ភវិតព្ពំ, តំ មេ អាចិក្ខថា’’តិ អាហ. រាជា ‘‘ន សក្កា ឥមំ វញ្ចេតុ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា, តាត, តវ មាតា ភិក្ខុនី, ត្វំ មយា ភិក្ខុនុបស្សយា អានីតោតិ. សោ តាវតកេនេវ សមុប្បន្នសំវេគោ ហុត្វា, ‘‘តាត, បព្ពាជេថ ម’’ន្តិ អាហ. រាជា ‘‘សាធុ, តាតា’’តិ តំ មហន្តេន សក្ការេន សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពាជេសិ. សោ លទ្ធូបសម្បទោ កុមារកស្សបត្ថេរោតិ បញ្ញាយិ. សោ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញំ បវិសិត្វា វាយមិត្វា វិសេសំ និព្ពត្តេតុំ អសក្កោន្តោ ‘‘បុន កម្មដ្ឋានំ វិសេសេត្វា គហេស្សាមី’’តិ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា អន្ធវនេ វិហាសិ.

អថ នំ កស្សបពុទ្ធកាលេ ឯកតោ សមណធម្មំ កត្វា អនាគាមិផលំ បត្វា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តភិក្ខុ ព្រហ្មលោកតោ អាគន្ត្វា បន្នរស បញ្ហេ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមេ បញ្ហេ ឋបេត្វា សត្ថារំ អញ្ញោ ព្យាកាតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ, គច្ឆ, សត្ថុ សន្តិកេ ឥមេសំ អត្ថំ ឧគ្គណ្ហា’’តិ ឧយ្យោជេសិ. សោ តថា កត្វា បញ្ហវិស្សជ្ជនាវសានេ អរហត្តំ បាបុណិ. តស្ស បន និក្ខន្តទិវសតោ បដ្ឋាយ ទ្វាទស វស្សានិ មាតុភិក្ខុនិយា អក្ខីហិ អស្សូនិ បវត្តិំសុ. សា បុត្តវិយោគទុក្ខិតា អស្សុតិន្តេនេវ មុខេន ភិក្ខាយ ចរមានា អន្តរវីថិយំ ថេរំ ទិស្វាវ, ‘‘បុត្ត, បុត្តា’’តិ វិរវន្តី តំ គណ្ហិតុំ ឧបធាវមានា បរិវត្តិត្វា បតិ. សា ថនេហិ ខីរំ មុញ្ចន្តេហិ ឧដ្ឋហិត្វា អល្លចីវរា គន្ត្វា ថេរំ គណ្ហិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘សចាយំ មម សន្តិកា មធុរវចនំ លភិស្សតិ, វិនស្សិស្សតិ. ថទ្ធមេវ កត្វា ឥមាយ សទ្ធិំ សល្លបិស្សាមី’’តិ. អថ នំ អាហ – ‘‘កិំ ករោន្តី វិចរសិ, សិនេហមត្តម្បិ ឆិន្ទិតុំ ន សក្កោសី’’តិ. សា ‘‘អហោ កក្ខឡា ថេរស្ស កថា’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘កិំ វទេសិ, តាតា’’តិ វត្វា បុនបិ តេន តថេវ វុត្តា ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ ឥមស្ស ការណា ទ្វាទស វស្សានិ អស្សូនិ សន្ធារេតុំ ន សក្កោមិ, អយំ បនេវំ ថទ្ធហទយោ, កិំ មេ ឥមិនា’’តិ បុត្តសិនេហំ ឆិន្ទិត្វា តំទិវសមេវ អរហត្តំ បាបុណិ.

អបរេន សមយេន ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ – ‘‘អាវុសោ, ទេវទត្តេន ឯវំ ឧបនិស្សយសម្បន្នោ កុមារកស្សបោ ច ថេរី ច នាសិតា, សត្ថា បន តេសំ បតិដ្ឋា ជាតោ, អហោ ពុទ្ធា នាម លោកានុកម្បកា’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ អហំ ឥមេសំ បច្ចយោ បតិដ្ឋា ជាតោ, បុព្ពេបិ នេសំ អហំ បតិដ្ឋា អហោសិំយេវា’’តិ វត្វា –

‘‘និគ្រោធមេវ សេវេយ្យ, ន សាខមុបសំវសេ;

និគ្រោធស្មិំ មតំ សេយ្យោ, យញ្ចេ សាខស្មិ ជីវិត’’ន្តិ. (ជា. ១.១.១២; ១.១០.៨១) –

ឥមំ និគ្រោធជាតកំ វិត្ថារេន កថេត្វា ‘‘តទា សាខមិគោ ទេវទត្តោ អហោសិ, បរិសាបិស្ស ទេវទត្តបរិសា, វារប្បត្តា មិគធេនុ ថេរី អហោសិ, បុត្តោ កុមារកស្សបោ, គព្ភិនីមិគិយា ជីវិតំ បរិច្ចជិត្វា គតោ និគ្រោធមិគរាជា បន អហមេវា’’តិ ជាតកំ សមោធានេត្វា បុត្តសិនេហំ ឆិន្ទិត្វា ថេរិយា អត្តនាវ អត្តនោ បតិដ្ឋានកតភាវំ បកាសេន្តោ, ‘‘ភិក្ខវេ, យស្មា បរស្ស អត្តនិ ឋិតេន សគ្គបរាយណេន វា មគ្គបរាយណេន វា ភវិតុំ ន សក្កា, តស្មា អត្តាវ អត្តនោ នាថោ, បរោ កិំ ករិស្សតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៦០. ‘‘អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ, កោ ហិ នាថោ បរោ សិយា;

អត្តនា ហិ សុទន្តេន, នាថំ លភតិ ទុល្លភ’’ន្តិ.

តត្ថ នាថោតិ បតិដ្ឋា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យស្មា អត្តនិ ឋិតេន អត្តសម្បន្នេន កុសលំ កត្វា សគ្គំ វា បាបុណិតុំ, មគ្គំ វា ភាវេតុំ, ផលំ វា សច្ឆិកាតុំ សក្កា. តស្មា ហិ អត្តាវ អត្តនោ បតិដ្ឋា ហោតិ, បរោ កោ នាម កស្ស បតិដ្ឋា សិយា. អត្តនា ឯវ ហិ សុទន្តេន និព្ពិសេវនេន អរហត្តផលសង្ខាតំ ទុល្លភំ នាថំ លភតិ. អរហត្តញ្ហិ សន្ធាយ ឥធ ‘‘នាថំ លភតិ ទុល្លភ’’ន្តិ វុត្តំ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

កុមារកស្សបមាតុថេរីវត្ថុ ចតុត្ថំ.