៣. បធានិកតិស្សត្ថេរវត្ថុ

អត្តានញ្ចេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បធានិកតិស្សត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា បញ្ចសតេ ភិក្ខូ អាទាយ អរញ្ញេ វស្សំ ឧបគន្ត្វា, ‘‘អាវុសោ, ធរមានកស្ស ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ វោ កម្មដ្ឋានំ គហិតំ, អប្បមត្តាវ សមណធម្មំ ករោថា’’តិ ឱវទិត្វា សយំ គន្ត្វា និបជ្ជិត្វា សុបតិ. តេ ភិក្ខូ បឋមយាមេ ចង្កមិត្វា មជ្ឈិមយាមេ វិហារំ បវិសន្តិ. សោ និទ្ទាយិត្វា បពុទ្ធកាលេ តេសំ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘កិំ តុម្ហេ ‘និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយិស្សាមា’តិ អាគតា, សីឃំ និក្ខមិត្វា សមណធម្មំ ករោថា’’តិ វត្វា សយំ គន្ត្វា តថេវ សុបតិ. ឥតរេ មជ្ឈិមយាមេ ពហិ ចង្កមិត្វា បច្ឆិមយាមេ វិហារំ បវិសន្តិ. សោ បុនបិ បពុជ្ឈិត្វា តេសំ សន្តិកំ គន្ត្វា តេ វិហារា នីហរិត្វា សយំ បុន គន្ត្វា តថេវ សុបតិ. តស្មិំ និច្ចកាលំ ឯវំ ករោន្តេ តេ ភិក្ខូ សជ្ឈាយំ វា កម្មដ្ឋានំ វា មនសិកាតុំ នាសក្ខិំសុ, ចិត្តំ អញ្ញថត្តំ អគមាសិ. តេ ‘‘អម្ហាកំ អាចរិយោ អតិវិយ អារទ្ធវីរិយោ, បរិគ្គណ្ហិស្សាម ន’’ន្តិ បរិគ្គណ្ហន្តា តស្ស កិរិយំ ទិស្វា ‘‘នដ្ឋម្ហា, អាវុសោ, អាចរិយោ នោ តុច្ឆរវំ រវតី’’តិ វទិំសុ. តេសំ អតិវិយ និទ្ទាយ កិលមន្តានំ ឯកភិក្ខុបិ វិសេសំ និព្ពត្តេតុំ នាសក្ខិ. តេ វុដ្ឋវស្សា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា សត្ថារា កតបដិសន្ថារា ‘‘កិំ, ភិក្ខវេ, អប្បមត្តា ហុត្វា សមណធម្មំ ករិត្ថា’’តិ បុច្ឆិតា តមត្ថំ អារោចេសុំ. សត្ថា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ, បុព្ពេបេស តុម្ហាកំ អន្តរាយមកាសិយេវា’’តិ វត្វា តេហិ យាចិតោ –

‘‘អមាតាបិតរសំវឌ្ឍោ, អនាចេរកុលេ វសំ;

នាយំ កាលំ អកាលំ វា, អភិជានាតិ កុក្កុដោ’’តិ. (ជា. ១.១.១១៩) –

ឥមំ អកាលរាវិកុក្កុដជាតកំ វិត្ថារេត្វា កថេសិ. ‘‘តទា ហិ សោ កុក្កុដោ អយំ បធានិកតិស្សត្ថេរោ អហោសិ, ឥមេ បញ្ច សតា ភិក្ខូ តេ មាណវា អហេសុំ, ទិសាបាមោក្ខោ អាចរិយោ អហមេវា’’តិ សត្ថា ឥមំ ជាតកំ វិត្ថារេត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, បរំ ឱវទន្តេន នាម អត្តា សុទន្តោ កាតព្ពោ. ឯវំ ឱវទន្តោ ហិ សុទន្តោ ហុត្វា ទមេតិ នាមា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៥៩. ‘‘អត្តានញ្ចេ តថា កយិរា, យថាញ្ញមនុសាសតិ;

សុទន្តោ វត ទមេថ, អត្តា ហិ កិរ ទុទ្ទមោ’’តិ.

តស្សត្ថោ – យោ ហិ ភិក្ខុ ‘‘បឋមយាមាទីសុ ចង្កមិតព្ព’’ន្តិ វត្វា បរំ ឱវទតិ, សយំ ចង្កមនាទីនិ អធិដ្ឋហន្តោ អត្តានញ្ចេ តថា កយិរា, យថាញ្ញមនុសាសតិ, ឯវំ សន្តេ សុទន្តោ វត ទមេថាតិ យេន គុណេន បរំ អនុសាសតិ, តេន អត្តនា សុទន្តោ ហុត្វា ទមេយ្យ. អត្តា ហិ កិរ ទុទ្ទមោតិ អយញ្ហិ អត្តា នាម ទុទ្ទមោ. តស្មា យថា សោ សុទន្តោ ហោតិ, តថា ទមេតព្ពោតិ.

ទេសនាវសានេ បញ្ច សតាបិ តេ ភិក្ខូ អរហត្តំ បាបុណិំសូតិ.

បធានិកតិស្សត្ថេរវត្ថុ តតិយំ.