២. ឧបនន្ទសក្យបុត្តត្ថេរវត្ថុ

អត្តានមេវ បឋមន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ថេរោ ធម្មកថំ កថេតុំ ឆេកោ. តស្ស អប្បិច្ឆតាទិបដិសំយុត្តំ ធម្មកថំ សុត្វា ពហូ ភិក្ខុ តំ តិចីវរេហិ បូជេត្វា ធុតង្គានិ សមាទិយិំសុ. តេហិ វិស្សដ្ឋបរិក្ខារេ សោយេវ គណ្ហិ. សោ ឯកស្មិំ អន្តោវស្សេ ឧបកដ្ឋេ ជនបទំ អគមាសិ. អថ នំ ឯកស្មិំ វិហារេ ទហរសាមណេរា ធម្មកថិកបេមេន, ‘‘ភន្តេ, ឥធ វស្សំ ឧបេថា’’តិ វទិំសុ. ‘‘ឥធ កិត្តកំ វស្សាវាសិកំ លព្ភតី’’តិ បុច្ឆិត្វា តេហិ ‘‘ឯកេកោ សាដកោ’’តិ វុត្តេ តត្ថ ឧបាហនា ឋបេត្វា អញ្ញំ វិហារំ អគមាសិ. ទុតិយំ វិហារំ គន្ត្វា ‘‘ឥធ កិំ លព្ភតី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ទ្វេ សាដកា’’តិ វុត្តេ កត្តរយដ្ឋិំ ឋបេសិ. តតិយំ វិហារំ គន្ត្វា ‘‘ឥធ កិំ លព្ភតី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘តយោ សាដកា’’តិ វុត្តេ តត្ថ ឧទកតុម្ពំ ឋបេសិ. ចតុត្ថំ វិហារំ គន្ត្វា ‘‘ឥធ កិំ លព្ភតី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ចត្តារោ សាដកា’’តិ វុត្តេ ‘‘សាធុ ឥធ វសិស្សាមី’’តិ តត្ថ វស្សំ ឧបគន្ត្វា គហដ្ឋានញ្ចេវ ភិក្ខូនញ្ច ធម្មកថំ កថេសិ. តេ នំ ពហូហិ វត្ថេហិ ចេវ ចីវរេហិ ច បូជេសុំ. សោ វុដ្ឋវស្សោ ឥតរេសុបិ វិហារេសុ សាសនំ បេសេត្វា ‘‘មយា បរិក្ខារស្ស ឋបិតត្តា វស្សាវាសិកំ លទ្ធព្ពំ, តំ មេ បហិណន្តូ’’តិ សព្ពំ អាហរាបេត្វា យានកំ បូរេត្វា បាយាសិ.

អថេកស្មិំ វិហារេ ទ្វេ ទហរភិក្ខូ ទ្វេ សាដកេ ឯកញ្ច កម្ពលំ លភិត្វា ‘‘តុយ្ហំ សាដកា ហោន្តុ, មយ្ហំ កម្ពលោ’’តិ ភាជេតុំ អសក្កោន្តា មគ្គសមីបេ និសីទិត្វា វិវទន្តិ. តេ តំ ថេរំ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេ នោ ភាជេត្វា ទេថា’’តិ វទិំសុ. តុម្ហេយេវ ភាជេថាតិ. ន សក្កោម, ភន្តេ, តុម្ហេយេវ នោ ភាជេត្វា ទេថាតិ. តេន ហិ មម វចនេ ឋស្សថាតិ. អាម, ឋស្សាមាតិ. ‘‘តេន ហិ សាធូ’’តិ តេសំ ទ្វេ សាដកេ ទត្វា ‘‘អយំ ធម្មកថំ កថេន្តានំ អម្ហាកំ បារុបនារហោ’’តិ មហគ្ឃំ កម្ពលំ អាទាយ បក្កាមិ. ទហរភិក្ខូ វិប្បដិសារិនោ ហុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា តមត្ថំ អារោចេសុំ. សត្ថា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ តុម្ហាកំ សន្តកំ គហេត្វា តុម្ហេ វិប្បដិសារិនោ ករោតិ, បុព្ពេបិ អកាសិយេវា’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិ –

អតីតស្មិំ អនុតីរចារី ច គម្ភីរចារី ចាតិ ទ្វេ ឧទ្ទា មហន្តំ រោហិតមច្ឆំ លភិត្វា ‘‘មយ្ហំ សីសំ ហោតុ, តវ នង្គុដ្ឋ’’ន្តិ វិវាទាបន្នា ភាជេតុំ អសក្កោន្តា ឯកំ សិង្គាលំ ទិស្វា អាហំសុ – ‘‘មាតុល, ឥមំ នោ ភាជេត្វា ទេហី’’តិ. អហំ រញ្ញា វិនិច្ឆយដ្ឋានេ ឋបិតោ, តត្ថ ចិរំ និសីទិត្វា ជង្ឃវិហារត្ថាយ អាគតោម្ហិ, ឥទានិ មេ ឱកាសោ នត្ថីតិ. មាតុល, មា ឯវំ ករោថ, ភាជេត្វា ឯវ នោ ទេថាតិ. មម វចនេ ឋស្សថាតិ. ឋស្សាម, មាតុលាតិ. ‘‘តេន ហិ សាធូ’’តិ សោ សីសំ ឆិន្ទិត្វា ឯកមន្តេ អកាសិ, នង្គុដ្ឋំ ឯកមន្តេ. កត្វា ច បន, ‘‘តាតា, យេន វោ អនុតីរេ ចរិតំ, សោ នង្គុដ្ឋំ គណ្ហាតុ. យេន គម្ភីរេ ចរិតំ, តស្ស សីសំ ហោតុ. អយំ បន មជ្ឈិមោ ខណ្ឌោ មម វិនិច្ឆយធម្មេ ឋិតស្ស ភវិស្សតី’’តិ តេ សញ្ញាបេន្តោ –

‘‘អនុតីរចារិ នង្គុដ្ឋំ, សីសំ គម្ភីរចារិនោ;

អច្ចាយំ មជ្ឈិមោ ខណ្ឌោ, ធម្មដ្ឋស្ស ភវិស្សតី’’តិ. (ជា. ១.៧.៣៣) –

ឥមំ គាថំ វត្វា មជ្ឈិមខណ្ឌំ អាទាយ បក្កាមិ. តេបិ វិប្បដិសារិនោ តំ ឱលោកេត្វា អដ្ឋំសុ.

សត្ថា ឥមំ អតីតំ ទស្សេត្វា ‘‘ឯវមេស អតីតេបិ តុម្ហេ វិប្បដិសារិនោ អកាសិយេវា’’តិ តេ ភិក្ខូ សញ្ញាបេត្វា ឧបនន្ទំ គរហន្តោ, ‘‘ភិក្ខវេ, បរំ ឱវទន្តេន នាម បឋមមេវ អត្តា បតិរូបេ បតិដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៥៨. ‘‘អត្តានមេវ បឋមំ, បតិរូបេ និវេសយេ;

អថញ្ញមនុសាសេយ្យ, ន កិលិស្សេយ្យ បណ្ឌិតោ’’តិ.

តត្ថ បតិរូបេ និវេសយេតិ អនុច្ឆវិកេ គុណេ បតិដ្ឋាបេយ្យ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យោ អប្បិច្ឆតាទិគុណេហិ វា អរិយវំសបដិបទាទីហិ វា បរំ អនុសាសិតុកាមោ, សោ អត្តានមេវ បឋមំ តស្មិំ គុណេ បតិដ្ឋាបេយ្យ. ឯវំ បតិដ្ឋាបេត្វា អថញ្ញំ តេហិ គុណេហិ អនុសាសេយ្យ. អត្តានញ្ហិ តត្ថ អនិវេសេត្វា កេវលំ បរមេវ អនុសាសមានោ បរតោ និន្ទំ លភិត្វា កិលិស្សតិ នាម, តត្ថ អត្តានំ និវេសេត្វា អនុសាសមានោ បរតោ បសំសំ លភតិ, តស្មា ន កិលិស្សតិ នាម. ឯវំ ករោន្តោ បណ្ឌិតោ ន កិលិស្សេយ្យាតិ.

ទេសនាវសានេ តេ ភិក្ខូ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិំសុ, មហាជនស្សាបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

ឧបនន្ទសក្យបុត្តត្ថេរវត្ថុ ទុតិយំ.