៩. មហាធនសេដ្ឋិបុត្តវត្ថុ

អចរិត្វាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ឥសិបតនេ មិគទាយេ វិហរន្តោ មហាធនសេដ្ឋិបុត្តំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ពារាណសិយំ អសីតិកោដិវិភវេ កុលេ និព្ពត្តិ. អថស្ស មាតាបិតរោ ចិន្តេសុំ – ‘‘អម្ហាកំ កុលេ មហាភោគក្ខន្ធោ, បុត្តស្ស នោ ហត្ថេ ឋបេត្វា យថាសុខំ បរិភោគំ ករិស្សាម, អញ្ញេន កម្មេន កិច្ចំ នត្ថី’’តិ. តំ នច្ចគីតវាទិតមត្តមេវ សិក្ខាបេសុំ. តស្មិំយេវ នគរេ អញ្ញស្មិំ អសីតិកោដិវិភវេ កុលេ ឯកា ធីតាបិ និព្ពត្តិ. តស្សាបិ មាតាបិតរោ តថេវ ចិន្តេត្វា តំ នច្ចគីតវាទិតមត្តមេវ សិក្ខាបេសុំ. តេសំ វយប្បត្តានំ អាវាហវិវាហោ អហោសិ. អថ នេសំ អបរភាគេ មាតាបិតរោ កាលមកំសុ. ទ្វេអសីតិកោដិធនំ ឯកស្មិំយេវ គេហេ អហោសិ. សេដ្ឋិបុត្តោ ទិវសស្ស តិក្ខត្តុំ រញ្ញោ ឧបដ្ឋានំ គច្ឆតិ. អថ តស្មិំ នគរេ ធុត្តា ចិន្តេសុំ – ‘‘សចាយំ សេដ្ឋិបុត្តោ សុរាសោណ្ឌោ ភវិស្សតិ, អម្ហាកំ ផាសុកំ ភវិស្សតិ, ឧគ្គណ្ហាបេម នំ សុរាសោណ្ឌភាវ’’ន្តិ. តេ សុរំ អាទាយ ខជ្ជកមំសេ ចេវ លោណសក្ខរា ច ទុស្សន្តេ ពន្ធិត្វា មូលកន្ទេ គហេត្វា តស្ស រាជកុលតោ អាគច្ឆន្តស្ស មគ្គំ ឱលោកយមានា និសីទិត្វា តំ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា សុរំ បិវិត្វា លោណសក្ខរំ មុខេ ខិបិត្វា មូលកន្ទំ ឌំសិត្វា ‘‘វស្សសតំ ជីវ សាមិ, សេដ្ឋិបុត្ត, តំ និស្សាយ មយំ ខាទនបិវនសមត្ថា ភវេយ្យាមា’’តិ អាហំសុ. សោ តេសំ វចនំ សុត្វា បច្ឆតោ អាគច្ឆន្តំ ចូឡូបដ្ឋាកំ បុច្ឆិ – ‘‘កិំ ឯតេ បិវន្តី’’តិ. ឯកំ បានកំ, សាមីតិ. មនាបជាតិកំ ឯតន្តិ. សាមិ, ឥមស្មិំ ជីវលោកេ ឥមិនា សទិសំ បាតព្ពយុត្តកំ នាម នត្ថីតិ. សោ ‘‘ឯវំ សន្តេ មយាបិ បាតុំ វដ្ដតី’’តិ ថោកំ ថោកំ អាហរាបេត្វា បិវតិ. អថស្ស នចិរស្សេវ តេ ធុត្តា បិវនភាវំ ញត្វា តំ បរិវារយិំសុ. គច្ឆន្តេ កាលេ បរិវារោ មហា អហោសិ. សោ សតេនបិ សតទ្វយេនបិ សុរំ អាហរាបេត្វា បិវន្តោ ឥមិនា អនុក្កមេនេវ និសិន្នដ្ឋានាទីសុ កហាបណរាសិំ ឋបេត្វា សុរំ បិវន្តោ ‘‘ឥមិនា មាលា អាហរថ, ឥមិនា គន្ធេ, អយំ ជនោ ជុតេ ឆេកោ, អយំ នច្ចេ, អយំ គីតេ, អយំ វាទិតេ. ឥមស្ស សហស្សំ ទេថ, ឥមស្ស ទ្វេ សហស្សានី’’តិ ឯវំ វិកិរន្តោ នចិរស្សេវ អត្តនោ សន្តកំ អសីតិកោដិធនំ ខេបេត្វា ‘‘ខីណំ តេ, សាមិ, ធន’’ន្តិ វុត្តេ កិំ ភរិយាយ មេ សន្តកំ នត្ថីតិ. អត្ថិ, សាមីតិ. តេន ហិ តំ អាហរថាតិ. តម្បិ តថេវ ខេបេត្វា អនុបុព្ពេន ខេត្តអារាមុយ្យានយោគ្គាទិកម្បិ អន្តមសោ ភាជនភណ្ឌកម្បិ អត្ថរណបាវុរណនិសីទនម្បិ សព្ពំ អត្តនោ សន្តកំ វិក្កិណិត្វា ខាទិ. អថ នំ មហល្លកកាលេ យេហិស្ស កុលសន្តកំ គេហំ វិក្កិណិត្វា គហិតំ, តេ តំ គេហា នីហរិំសុ. សោ ភរិយំ អាទាយ បរជនស្ស គេហភិត្តិំ និស្សាយ វសន្តោ កបាលខណ្ឌំ អាទាយ ភិក្ខាយ ចរិត្វា ជនស្ស ឧច្ឆិដ្ឋកំ ភុញ្ជិតុំ អារភិ.

អថ នំ ឯកទិវសំ អាសនសាលាយ ទ្វារេ ឋត្វា ទហរសាមណេរេហិ ទិយ្យមានំ ឧច្ឆិដ្ឋកភោជនំ បដិគ្គណ្ហន្តំ ទិស្វា សត្ថា សិតំ បាត្វាកាសិ. អថ នំ អានន្ទត្ថេរោ សិតការណំ បុច្ឆិ. សត្ថា សិតការណំ កថេន្តោ ‘‘បស្សានន្ទ, ឥមំ មហាធនសេដ្ឋិបុត្តំ ឥមស្មិំ នគរេ ទ្វេអសីតិកោដិធនំ ខេបេត្វា ភរិយំ អាទាយ ភិក្ខាយ ចរន្តំ. សចេ ហិ អយំ បឋមវយេ ភោគេ អខេបេត្វា កម្មន្តេ បយោជយិស្ស, ឥមស្មិំយេវ នគរេ អគ្គសេដ្ឋិ អភវិស្ស. សចេ បន និក្ខមិត្វា បព្ពជិស្ស, អរហត្តំ បាបុណិស្ស, ភរិយាបិស្ស អនាគាមិផលេ បតិដ្ឋហិស្ស. សចេ មជ្ឈិមវយេ ភោគេ អខេបេត្វា កម្មន្តេ បយោជយិស្ស, ទុតិយសេដ្ឋិ អភវិស្ស, និក្ខមិត្វា បព្ពជន្តោ អនាគាមី អភវិស្ស. ភរិយាបិស្ស សកទាគាមិផលេ បតិដ្ឋហិស្ស. សចេ បច្ឆិមវយេ ភោគេ អខេបេត្វា កម្មន្តេ បយោជយិស្ស, តតិយសេដ្ឋិ អភវិស្ស, និក្ខមិត្វា បព្ពជន្តោបិ សកទាគាមី អភវិស្ស, ភរិយាបិស្ស សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិស្ស. ឥទានិ បនេស គិហិភោគតោបិ បរិហីនោ សាមញ្ញតោបិ. បរិហាយិត្វា ច បន សុក្ខបល្លលេ កោញ្ចសកុណោ វិយ ជាតោ’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

១៥៥. ‘‘អចរិត្វា ព្រហ្មចរិយំ, អលទ្ធា យោព្ពនេ ធនំ;

ជិណ្ណកោញ្ចាវ ឈាយន្តិ, ខីណមច្ឆេវ បល្លលេ.

១៥៦. ‘‘អចរិត្វា ព្រហ្មចរិយំ, អលទ្ធា យោព្ពនេ ធនំ;

សេន្តិ ចាបាតិខីណាវ, បុរាណានិ អនុត្ថុន’’ន្តិ.

តត្ថ អចរិត្វាតិ ព្រហ្មចរិយវាសំ អវសិត្វា. យោព្ពនេតិ អនុប្បន្នេ វា ភោគេ ឧប្បាទេតុំ ឧប្បន្នេ វា ភោគេ រក្ខិតុំ សមត្ថកាលេ ធនម្បិ អលភិត្វា. ខីណមច្ឆេតិ តេ ឯវរូបា ពាលា ឧទកស្ស អភាវា ខីណមច្ឆេ បល្លលេ បរិក្ខីណបត្តា ជិណ្ណកោញ្ចា វិយ អវឈាយន្តិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – បល្លលេ ឧទកស្ស អភាវោ វិយ ហិ ឥមេសំ វសនដ្ឋានស្ស អភាវោ, មច្ឆានំ ខីណភាវោ វិយ ឥមេសំ ភោគានំ អភាវោ, ខីណបត្តានំ កោញ្ចានំ ឧប្បតិត្វា គមនាភាវោ វិយ ឥមេសំ ឥទានិ ជលថលបថាទីហិ ភោគេ សណ្ឋាបេតុំ អសមត្ថភាវោ. តស្មា តេ ខីណបត្តា កោញ្ចា វិយ ឯត្ថេវ ពជ្ឈិត្វា អវឈាយន្តីតិ. ចាបាតិខីណាវាតិ ចាបតោ អតិខីណា, ចាបា វិនិមុត្តាតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា ចាបា វិនិមុត្តា សរា យថាវេគំ គន្ត្វា បតិតា, តំ គហេត្វា ឧក្ខិបន្តេ អសតិ តត្ថេវ ឧបចិកានំ ភត្តំ ហោន្តិ, ឯវំ ឥមេបិ តយោ វយេ អតិក្កន្តា ឥទានិ អត្តានំ ឧទ្ធរិតុំ អសមត្ថតាយ មរណំ ឧបគមិស្សន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សេន្តិ ចាបាតិខីណាវា’’តិ. បុរាណានិ អនុត្ថុនន្តិ ‘‘ឥតិ អម្ហេហិ ខាទិតំ ឥតិ បីត’’ន្តិ បុព្ពេ កតានិ ខាទិតបិវិតនច្ចគីតវាទិតាទីនិ អនុត្ថុនន្តា សោចន្តា អនុសោចន្តា សេន្តីតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

មហាធនសេដ្ឋិបុត្តវត្ថុ នវមំ.

ជរាវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឯកាទសមោ វគ្គោ.