៦. មល្លិកាទេវីវត្ថុ

ជីរន្តិ វេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ មល្លិកំ ទេវិំ អារព្ភ កថេសិ.

សា កិរ ឯកទិវសំ ន្ហានកោដ្ឋកំ បវិដ្ឋា មុខំ ធោវិត្វា ឱនតសរីរា ជង្ឃំ ធោវិតុំ អារភិ. តាយ ច សទ្ធិំយេវ បវិដ្ឋោ ឯកោ វល្លភសុនខោ អត្ថិ. សោ តំ តថា ឱនតំ ទិស្វា អសទ្ធម្មសន្ថវំ កាតុំ អារភិ. សា ផស្សំ សាទិយន្តី អដ្ឋាសិ. រាជាបិ ឧបរិបាសាទេ វាតបានេន ឱលោកេន្តោ តំ ទិស្វា តតោ អាគតកាលេ ‘‘នស្ស, វសលិ, កស្មា ឯវរូបមកាសី’’តិ អាហ. កិំ មយា កតំ, ទេវាតិ. សុនខេន សទ្ធិំ សន្ថវោតិ. នត្ថេតំ, ទេវាតិ. មយា សាមំ ទិដ្ឋំ, នាហំ តវ សទ្ទហិស្សាមិ, នស្ស, វសលីតិ. ‘‘មហារាជ, យោ កោចិ ឥមំ កោដ្ឋកំ បវិដ្ឋោ ឥមិនា វាតបានេន ឱលោកេន្តស្ស ឯកោវ ទ្វិធា បញ្ញាយតី’’តិ អភូតំ កថេសិ. ទេវ, សចេ មេ សទ្ទហសិ, ឯតំ កោដ្ឋកំ បវិស, អហំ តំ ឥមិនា វាតបានេន ឱលោកេស្សាមីតិ. រាជា មូឡ្ហធាតុកោ តស្សា វចនំ សទ្ទហិត្វា កោដ្ឋកំ បាវិសិ. សាបិ ខោ ទេវី វាតបានេ ឋត្វា ឱលោកេន្តី ‘‘អន្ធពាល, មហារាជ, កិំ នាមេតំ, អជិកាយ សទ្ធិំ សន្ថវំ ករោសី’’តិ អាហ. ‘‘នាហំ, ភទ្ទេ, ឯវរូបំ ករោមី’’តិ ច វុត្តេបិ ‘‘មយា សាមំ ទិដ្ឋំ, នាហំ តវ សទ្ទហិស្សាមី’’តិ អាហ.

តំ សុត្វា រាជា ‘‘អទ្ធា ឥមំ កោដ្ឋកំ បវិដ្ឋោ ឯកោវ ទ្វិធា បញ្ញាយតី’’តិ សទ្ទហិ. មល្លិកា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ រាជា អន្ធពាលតាយ មយា វញ្ចិតោ, បាបំ មេ កតំ, អយញ្ច មេ អភូតេន អព្ភាចិក្ខិតោ, ឥទំ មេ កម្មំ សត្ថាបិ ជានិស្សតិ, ទ្វេ អគ្គសាវកាបិ អសីតិ មហាសាវកាបិ ជានិស្សន្តិ, អហោ វត មេ ភារិយំ កម្មំ កត’’ន្តិ. អយំ កិរ រញ្ញោ អសទិសទានេ សហាយិកា អហោសិ. តត្ថ ច ឯកទិវសំ កតបរិច្ចាគោ ធនស្ស ចុទ្ទសកោដិអគ្ឃនកោ អហោសិ. តថាគតស្ស សេតច្ឆត្តំ និសីទនបល្លង្កោ អាធារកោ បាទបីឋន្តិ ឥមានិ បន ចត្តារិ អនគ្ឃានេវ អហេសុំ. សា មរណកាលេ ឯវរូបំ មហាបរិច្ចាគំ នានុស្សរិត្វា តទេវ បាបកម្មំ អនុស្សរន្តី កាលំ កត្វា អវីចិម្ហិ និព្ពត្តិ. រញ្ញោ បន សា អតិវិយ បិយា អហោសិ. សោ ពលវសោកាភិភូតោ តស្សា សរីរកិច្ចំ ការេត្វា ‘‘និព្ពត្តដ្ឋានមស្សា បុច្ឆិស្សាមី’’តិ សត្ថុ សន្តិកំ អគមាសិ. សត្ថា យថា សោ អាគតការណំ ន សរតិ, តថា អកាសិ. សោ សត្ថុ សន្តិកេ សារណីយធម្មកថំ សុត្វា គេហំ បវិដ្ឋកាលេ សរិត្វា ‘‘អហំ ភណេ មល្លិកាយ និព្ពត្តដ្ឋានំ បុច្ឆិស្សាមីតិ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា បមុដ្ឋោ, ស្វេ បុន បុច្ឆិស្សាមី’’តិ បុនទិវសេបិ អគមាសិ. សត្ថាបិ បដិបាដិយា សត្ត ទិវសានិ យថា សោ ន សរតិ, តថា អកាសិ. សាបិ សត្តាហមេវ និរយេ បច្ចិត្វា អដ្ឋមេ ទិវសេ តតោ ចុតា តុសិតភវនេ និព្ពត្តិ. កស្មា បនស្ស សត្ថា អសរណភាវំ អកាសីតិ? សា កិរ តស្ស អតិវិយ បិយា អហោសិ មនាបា, តស្មា តស្សា និរយេ និព្ពត្តភាវំ សុត្វា ‘‘សចេ ឯវរូបា សទ្ធាសម្បន្នា និរយេ និព្ពត្តា, ទានំ ទត្វា កិំ ករិស្សាមី’’តិ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ គហេត្វា បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ គេហេ បវត្តំ និច្ចភត្តំ ហរាបេត្វា និរយេ និព្ពត្តេយ្យ, តេនស្ស សត្ថា សត្តាហំ អសរណភាវំ កត្វា អដ្ឋមេ ទិវសេ បិណ្ឌាយ ចរន្តោ សយមេវ រាជកុលទ្វារំ អគមាសិ.

រាជា ‘‘សត្ថា អាគតោ’’តិ សុត្វា និក្ខមិត្វា បត្តំ អាទាយ បាសាទំ អភិរុហិតុំ អារភិ. សត្ថា បន រថសាលាយ និសីទិតុំ អាការំ ទស្សេសិ. រាជា សត្ថារំ តត្ថេវ និសីទាបេត្វា យាគុខជ្ជកេន បដិមានេត្វា វន្ទិត្វា និសិន្នោវ អហំ, ភន្តេ, មល្លិកាយ ទេវិយា និព្ពត្តដ្ឋានំ បុច្ឆិស្សាមីតិ គន្ត្វា បមុដ្ឋោ, កត្ថ នុ ខោ សា, ភន្តេ, និព្ពត្តាតិ. តុសិតភវនេ, មហារាជាតិ, ភន្តេ, តាយ តុសិតភវនេ អនិព្ពត្តន្តិយា កោ អញ្ញោ និព្ពត្តិស្សតិ, ភន្តេ, នត្ថិ តាយ សទិសា ឥត្ថី. តស្សា ហិ និសិន្នដ្ឋានាទីសុ ‘‘ស្វេ តថាគតស្ស ឥទំ ទស្សាមិ, ឥទំ ករិស្សាមី’’តិ ទានសំវិធានំ ឋបេត្វា អញ្ញំ កិច្ចមេវ នត្ថិ, ភន្តេ, តស្សា បរលោកំ គតកាលតោ បដ្ឋាយ សរីរំ មេ ន វហតីតិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘មា ចិន្តយិ, មហារាជ, សព្ពេសំ ធុវធម្មោ អយ’’ន្តិ វត្វា ‘‘អយំ, មហារាជ, រថោ កស្សា’’តិ បុច្ឆិ. តំ សុត្វា រាជា សិរស្មិំ អញ្ជលិំ បតិដ្ឋាបេត្វា ‘‘បិតាមហស្ស មេ, ភន្តេ’’តិ អាហ. ‘‘អយំ កស្សា’’តិ? ‘‘បិតុ មេ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អយំ បន រថោ កស្សា’’តិ? ‘‘មម, ភន្តេ’’តិ. ឯវំ វុត្តេ សត្ថា, ‘‘មហារាជ, តវ បិតាមហស្ស រថោ តេនេវាការេន តវ បិតុ រថំ ន បាបុណិ, តវ បិតុ រថោ តវ រថំ ន បាបុណិ, ឯវរូបស្ស នាម កដ្ឋកលិង្គរស្សាបិ ជរា អាគច្ឆតិ, កិមង្គំ បន អត្តភាវស្ស. មហារាជ, សប្បុរិសធម្មស្សេវ ហិ ជរា នត្ថិ, សត្តា បន អជីរកា នាម នត្ថី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៥១. ‘‘ជីរន្តិ វេ រាជរថា សុចិត្តា,

អថោ សរីរម្បិ ជរំ ឧបេតិ;

សតញ្ច ធម្មោ ន ជរំ ឧបេតិ,

សន្តោ ហវេ សព្ភិ បវេទយន្តី’’តិ.

តត្ថ វេតិ និបាតោ. សុចិត្តាតិ សត្តហិ រតនេហិ អបរេហិ ច រថាលង្ការេហិ សុដ្ឋុ ចិត្តិតា រាជូនំ រថាបិ ជីរន្តិ. សរីរម្បីតិ ន កេវលំ រថា ឯវ, ឥទំ សុប្បដិជគ្គិតំ សរីរម្បិ ខណ្ឌិច្ចាទីនិ បាបុណន្តំ ជរំ ឧបេតិ. សតញ្ចាតិ ពុទ្ធាទីនំ បន សន្តានំ នវវិធោ លោកុត្តរធម្មោ ច កិញ្ចិ ឧបឃាតំ ន ឧបេតីតិ ន ជរំ ឧបេតិ នាម. បវេទយន្តីតិ ឯវំ សន្តោ ពុទ្ធាទយោ សព្ភិ បណ្ឌិតេហិ សទ្ធិំ កថេន្តីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

មល្លិកាទេវីវត្ថុ ឆដ្ឋំ.