៥. ជនបទកល្យាណី រូបនន្ទាថេរីវត្ថុ

អដ្ឋីនំ នគរំ កតន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ជនបទកល្យាណិំ រូបនន្ទាថេរិំ អារព្ភ កថេសិ.

សា កិរ ឯកទិវសំ ចិន្តេសិ – ‘‘មយ្ហំ ជេដ្ឋភាតិកោ រជ្ជសិរិំ បហាយ បព្ពជិត្វា លោកេ អគ្គបុគ្គលោ ពុទ្ធោ ជាតោ, បុត្តោបិស្ស រាហុលកុមារោ បព្ពជិតោ, ភត្តាបិ មេ បព្ពជិតោ, មាតាបិ មេ បព្ពជិតា, អហម្បិ ឯត្តកេ ញាតិជនេ បព្ពជិតេ គេហេ កិំ ករិស្សាមិ, បព្ពជិស្សាមា’’តិ. សា ភិក្ខុនុបស្សយំ គន្ត្វា បព្ពជិ ញាតិសិនេហេនេវ, នោ សទ្ធាយ, អភិរូបតាយ បន រូបនន្ទាតិ បញ្ញាយិ. ‘‘សត្ថា កិរ ‘រូបំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា, វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា’តិ វទេតី’’តិ សុត្វា សា ឯវំ ទស្សនីយេ បាសាទិកេ មមបិ រូបេ ទោសំ កថេយ្យាតិ សត្ថុ សម្មុខីភាវំ ន គច្ឆតិ. សាវត្ថិវាសិនោ បាតោវ ទានំ ទត្វា សមាទិន្នុបោសថា សុទ្ធុត្តរាសង្គា គន្ធមាលាទិហត្ថា សាយន្ហសមយេ ជេតវនេ សន្និបតិត្វា ធម្មំ សុណន្តិ. ភិក្ខុនិសង្ឃោបិ សត្ថុ ធម្មទេសនាយ ឧប្បន្នច្ឆន្ទោ វិហារំ គន្ត្វា ធម្មំ សុណាតិ. ធម្មំ សុត្វា នគរំ បវិសន្តោ សត្ថុ គុណកថំ កថេន្តោវ បវិសតិ.

ចតុប្បមាណិកេ ហិ លោកសន្និវាសេ អប្បកាវ តេ សត្តា, យេសំ តថាគតំ បស្សន្តានំ បសាទោ ន ឧប្បជ្ជតិ. រូបប្បមាណិកាបិ ហិ តថាគតស្ស លក្ខណានុព្យញ្ជនបដិមណ្ឌិតំ សុវណ្ណវណ្ណំ សរីរំ ទិស្វា បសីទន្តិ, ឃោសប្បមាណិកាបិ អនេកានិ ជាតិសតានិ និស្សាយ បវត្តំ សត្ថុ គុណឃោសញ្ចេវ អដ្ឋង្គសមន្នាគតំ ធម្មទេសនាឃោសញ្ច សុត្វា បសីទន្តិ, លូខប្បមាណិកាបិស្ស ចីវរាទិលូខតំ បដិច្ច បសីទន្តិ, ធម្មប្បមាណិកាបិ ‘‘ឯវរូបំ ទសពលស្ស សីលំ, ឯវរូបោ សមាធិ, ឯវរូបា បញ្ញា, ភគវា សីលាទីហិ គុណេហិ អសមោ អប្បដិបុគ្គលោ’’តិ បសីទន្តិ. តេសំ តថាគតស្ស គុណំ កថេន្តានំ មុខំ នប្បហោតិ. រូបនន្ទា ភិក្ខុនីនញ្ចេវ ឧបាសិកានញ្ច សន្តិកា តថាគតស្ស គុណកថំ សុត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អតិវិយ មេ ភាតិកស្ស វណ្ណំ កថេន្តិយេវ. ឯកទិវសម្បិ មេ រូបេ ទោសំ កថេន្តោ កិត្តកំ កថេស្សតិ. យំនូនាហំ ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ គន្ត្វា អត្តានំ អទស្សេត្វាវ តថាគតំ បស្សិត្វា ធម្មមស្ស សុណិត្វា អាគច្ឆេយ្យ’’ន្តិ. សា ‘‘អហម្បិ អជ្ជ ធម្មស្សវនំ គមិស្សាមី’’តិ ភិក្ខុនីនំ អារោចេសិ.

ភិក្ខុនិយោ ‘‘ចិរស្សំ វត រូបនន្ទាយ សត្ថុ ឧបដ្ឋានំ គន្តុកាមតា ឧប្បន្នា, អជ្ជ សត្ថា ឥមំ និស្សាយ វិចិត្រធម្មទេសនំ នានានយំ ទេសេស្សតី’’តិ តុដ្ឋមានសា តំ អាទាយ និក្ខមិំសុ. សា និក្ខន្តកាលតោ បដ្ឋាយ ‘‘អហំ អត្តានំ នេវ ទស្សេស្សាមី’’តិ ចិន្តេសិ. សត្ថា ‘‘អជ្ជ រូបនន្ទា មយ្ហំ ឧបដ្ឋានំ អាគមិស្សតិ, កីទិសី នុ ខោ តស្សា ធម្មទេសនា សប្បាយា’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘រូបគរុកា ឯសា អត្តភាវេ ពលវសិនេហា, កណ្ដកេន កណ្ដកុទ្ធរណំ វិយ រូបេនេវស្សា រូបមទនិម្មទនំ សប្បាយ’’ន្តិ សន្និដ្ឋានំ កត្វា តស្សា វិហារំ បវិសនសមយេ ឯកំ បន អភិរូបំ ឥត្ថិំ សោឡសវស្សុទ្ទេសិកំ រត្តវត្ថនិវត្ថំ សព្ពាភរណបដិមណ្ឌិតំ ពីជនិំ គហេត្វា អត្តនោ សន្តិកេ ឋត្វា ពីជយមានំ ឥទ្ធិពលេន អភិនិម្មិនិ. តំ ខោ បន ឥត្ថិំ សត្ថា ចេវ បស្សតិ រូបនន្ទា ច. សា ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ វិហារំ បវិសិត្វា ភិក្ខុនីនំ បិដ្ឋិបស្សេ ឋត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន សត្ថារំ វន្ទិត្វា ភិក្ខុនីនំ អន្តរេ និសិន្នា បាទន្តតោ បដ្ឋាយ សត្ថារំ ឱលោកេន្តី លក្ខណវិចិត្តំ អនុព្យញ្ជនសមុជ្ជលំ ព្យាមប្បភាបរិក្ខិត្តំ សត្ថុ សរីរំ ទិស្វា បុណ្ណចន្ទសស្សិរិកំ មុខំ ឱលោកេន្តី សមីបេ ឋិតំ ឥត្ថិរូបំ អទ្ទស. សា តំ ឱលោកេត្វា អត្តភាវំ ឱលោកេន្តី សុវណ្ណរាជហំសិយា បុរតោ កាកីសទិសំ អត្តានំ អវមញ្ញិ. ឥទ្ធិមយរូបំ ទិដ្ឋកាលតោ បដ្ឋាយេវ ហិ តស្សា អក្ខីនិ ភមិំសុ. សា ‘‘អហោ ឥមិស្សា កេសា សោភនា, អហោ នលាដំ សោភន’’ន្តិ សព្ពេសំ សារីរប្បទេសានំ រូបសិរិយា សមាកឌ្ឍិតចិត្តា តស្មិំ រូបេ ពលវសិនេហា អហោសិ.

សត្ថា តស្សា តត្ថ អភិរតិំ ញត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោវ តំ រូបំ សោឡសវស្សុទ្ទេសិកភាវំ អតិក្កមិត្វា វីសតិវស្សុទ្ទេសិកំ កត្វា ទស្សេសិ. រូបនន្ទា ឱលោកេត្វា ‘‘ន វតិទំ រូបំ បុរិមសទិស’’ន្តិ ថោកំ វិរត្តចិត្តា អហោសិ. សត្ថា អនុក្កមេនេវ តស្សា ឥត្ថិយា សកិំ វិជាតវណ្ណំ មជ្ឈិមិត្ថិវណ្ណំ ជរាជិណ្ណមហល្លិកិត្ថិវណ្ណញ្ច ទស្សេសិ. សាបិ អនុបុព្ពេនេវ ‘‘ឥទម្បិ អន្តរហិតំ, ឥទម្បិ អន្តរហិត’’ន្តិ ជរាជិណ្ណកាលេ តំ វិរជ្ជមានា ខណ្ឌទន្តិំ បលិតសិរំ ឱភគ្គំ គោបានសិវង្កំ ទណ្ឌបរាយណំ បវេធមានំ ទិស្វា អតិវិយ វិរជ្ជិ. អថ សត្ថា តំ ព្យាធិនា អភិភូតំ កត្វា ទស្សេសិ. សា តង្ខណញ្ញេវ ទណ្ឌញ្ច តាលវណ្ដញ្ច ឆឌ្ឌេត្វា មហាវិរវំ វិរវមានា ភូមិយំ បតិត្វា សកេ មុត្តករីសេ និមុគ្គា អបរាបរំ បរិវត្តិ. រូបនន្ទា តម្បិ ទិស្វា អតិវិយ វិរជ្ជិ. សត្ថាបិ តស្សា ឥត្ថិយា មរណំ ទស្សេសិ. សា តង្ខណំយេវ ឧទ្ធុមាតកភាវំ អាបជ្ជិ, នវហិ វណមុខេហិ បុព្ពវដ្ដិយោ ចេវ បុឡវា ច បគ្ឃរិំសុ, កាកាទយោ សន្និបតិត្វា វិលុម្បិំសុ. រូបនន្ទាបិ តំ ឱលោកេត្វា ‘‘អយំ ឥត្ថី ឥមស្មិំយេវ ឋានេ ជរំ បត្តា, ព្យាធិំ បត្តា, មរណំ បត្តា, ឥមស្សាបិ មេ អត្តភាវស្ស ឯវមេវ ជរាព្យាធិមរណានិ អាគមិស្សន្តី’’តិ អត្តភាវំ អនិច្ចតោ បស្សិ. អនិច្ចតោ ទិដ្ឋត្តា ឯវ បន ទុក្ខតោ អនត្តតោ ទិដ្ឋោយេវ ហោតិ. អថស្សា តយោ ភវា អាទិត្តា គេហា វិយ គីវាយ ពទ្ធកុណបំ វិយ ច ឧបដ្ឋហិំសុ, កម្មដ្ឋានាភិមុខំ ចិត្តំ បក្ខន្ទិ. សត្ថា តាយ អនិច្ចតោ ទិដ្ឋភាវំ ញត្វា ‘‘សក្ខិស្សតិ នុ ខោ សយមេវ អត្តនោ បតិដ្ឋំ កាតុ’’ន្តិ ឱលោកេន្តោ ‘‘ន សក្ខិស្សតិ, ពហិទ្ធា បច្ចយំ លទ្ធុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា តស្សា សប្បាយវសេន ធម្មំ ទេសេន្តោ អាហ –

‘‘អាតុរំ អសុចិំ បូតិំ, បស្ស នន្ទេ សមុស្សយំ;

ឧគ្ឃរន្តំ បគ្ឃរន្តំ, ពាលានំ អភិបត្ថិតំ.

‘‘យថា ឥទំ តថា ឯតំ, យថា ឯតំ តថា ឥទំ;

ធាតុតោ សុញ្ញតោ បស្ស, មា លោកំ បុនរាគមិ;

ភវេ ឆន្ទំ វិរាជេត្វា, ឧបសន្តោ ចរិស្សតី’’តិ. –

ឥត្ថំ សុទំ ភគវា នន្ទំ ភិក្ខុនិំ អារព្ភ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ. នន្ទា ទេសនានុសារេន ញាណំ បេសេត្វា សោតាបត្តិផលំ បាបុណិ. អថស្សា ឧបរិ តិណ្ណំ មគ្គផលានំ វិបស្សនាបរិវាសត្ថាយ សុញ្ញតាកម្មដ្ឋានំ កថេតុំ, ‘‘នន្ទេ, មា ‘ឥមស្មិំ សរីរេ សារោ អត្ថី’តិ សញ្ញំ ករិ. អប្បមត្តកោបិ ហិ ឯត្ថ សារោ នត្ថិ, តីណិ អដ្ឋិសតានិ ឧស្សាបេត្វា កតំ អដ្ឋិនគរមេត’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៥០. ‘‘អដ្ឋីនំ នគរំ កតំ, មំសលោហិតលេបនំ;

យត្ថ ជរា ច មច្ចុ ច, មានោ មក្ខោ ច ឱហិតោ’’តិ.

តស្សត្ថោ – យថេវ ហិ បុព្ពណ្ណាបរណ្ណាទីនំ ឱទហនត្ថាយ កដ្ឋានិ ឧស្សាបេត្វា វល្លីហិ ពន្ធិត្វា មត្តិកាយ វិលិម្បេត្វា នគរសង្ខាតំ ពហិទ្ធា គេហំ ករោន្តិ, ឯវមិទំ អជ្ឈត្តិកម្បិ តីណិ អដ្ឋិសតានិ ឧស្សាបេត្វា ន្ហារុវិនទ្ធំ មំសលោហិតលេបនំ តចបដិច្ឆន្នំ ជីរណលក្ខណាយ ជរាយ មរណលក្ខណស្ស មច្ចុនោ អារោហសម្បទាទីនិ បដិច្ច មញ្ញនលក្ខណស្ស មានស្ស សុកតការណវិនាសនលក្ខណស្ស មក្ខស្ស ច ឱទហនត្ថាយ នគរំ កតំ. ឯវរូបោ ឯវ ហិ ឯត្ថ កាយិកចេតសិកោ អាពាធោ ឱហិតោ, ឥតោ ឧទ្ធំ កិញ្ចិ គយ្ហូបគំ នត្ថីតិ.

ទេសនាវសានេ សា ថេរី អរហត្តំ បាបុណិ, មហាជនស្សាបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

ជនបទកល្យាណី រូបនន្ទាថេរីវត្ថុ បញ្ចមំ.