២. សិរិមាវត្ថុ

បស្ស ចិត្តកតន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ សិរិមំ អារព្ភ កថេសិ.

សា កិរ រាជគហេ អភិរូបា គណិកា. ឯកស្មិំ បន អន្តោវស្សេ សុមនសេដ្ឋិបុត្តស្ស ភរិយាយ បុណ្ណកសេដ្ឋិស្ស ធីតាយ ឧត្តរាយ នាម ឧបាសិកាយ អបរជ្ឈិត្វា តំ បសាទេតុកាមា តស្សា គេហេ ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ កតភត្តកិច្ចំ សត្ថារំ ខមាបេត្វា តំ ទិវសំ ទសពលស្ស ភត្តានុមោទនំ សុត្វា –

‘‘អក្កោធេន ជិនេ កោធំ, អសាធុំ សាធុនា ជិនេ;

ជិនេ កទរិយំ ទានេន, សច្ចេនាលិកវាទិន’’ន្តិ. (ជា. ១.២.២; ធ. ប. ២២៣) –

គាថាបរិយោសានេ សោតាបត្តិផលំ បាបុណិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារកថា បន កោធវគ្គេ អនុមោទនគាថាវណ្ណនាយមេវ អាវិភវិស្សតិ. ឯវំ សោតាបត្តិផលំ បត្តា បន សិរិមា ទសពលំ និមន្តេត្វា បុនទិវសេ មហាទានំ ទត្វា សង្ឃស្ស អដ្ឋកភត្តំ និពទ្ធំ ទាបេសិ. អាទិតោ បដ្ឋាយ និពទ្ធំ អដ្ឋ ភិក្ខូ គេហំ គច្ឆន្តិ. ‘‘សប្បិំ គណ្ហថ, ខីរំ គណ្ហថា’’តិអាទីនិ វត្វា តេសំ បត្តេ បូរេតិ. ឯកេន លទ្ធំ តិណ្ណម្បិ ចតុន្នម្បិ បហោតិ. ទេវសិកំ សោឡសកហាបណបរិព្ពយេន បិណ្ឌបាតោ ទីយតិ. អថេកទិវសំ ឯកោ ភិក្ខុ តស្សា គេហេ អដ្ឋកភត្តំ ភុញ្ជិត្វា តិយោជនមត្ថកេ ឯកំ វិហារំ អគមាសិ. អថ នំ សាយំ ថេរុបដ្ឋានេ និសិន្នំ បុច្ឆិំសុ – ‘‘អាវុសោ, កហំ ភិក្ខំ គហេត្វា អាគតោសី’’តិ. សិរិមាយ អដ្ឋកភត្តំ មេ ភុត្តន្តិ. មនាបំ កត្វា ទេតិ, អាវុសោតិ. ‘‘ន សក្កា តស្សា ភត្តំ វណ្ណេតុំ, អតិវិយ បណីតំ កត្វា ទេតិ, ឯកេន លទ្ធំ តិណ្ណម្បិ ចតុន្នម្បិ បហោតិ, តស្សា បន ទេយ្យធម្មតោបិ ទស្សនមេវ ឧត្តរិតរំ. សា ហិ ឥត្ថី ឯវរូបា ច ឯវរូបា ចា’’តិ តស្សា គុណេ វណ្ណេសិ.

អថេកោ ភិក្ខុ តស្សា គុណកថំ សុត្វា អទស្សនេនេវ សិនេហំ ឧប្បាទេត្វា ‘‘មយា គន្ត្វា តំ ទដ្ឋុំ វដ្ដតី’’តិ អត្តនោ វស្សគ្គំ កថេត្វា តំ ភិក្ខុំ ឋិតិកំ បុច្ឆិត្វា ‘‘ស្វេ, អាវុសោ, តស្មិំ គេហេ ត្វំ សង្ឃត្ថេរោ ហុត្វា អដ្ឋកភត្តំ លភិស្សសី’’តិ សុត្វា តង្ខណញ្ញេវ បត្តចីវរំ អាទាយ បក្កន្តោបិ បាតោវ អរុណេ ឧគ្គតេ សលាកគ្គំ បវិសិត្វា ឋិតោ សង្ឃត្ថេរោ ហុត្វា តស្សា គេហេ អដ្ឋកភត្តំ លភិ. យោ បន ភិក្ខុ ហិយ្យោ ភុញ្ជិត្វា បក្កាមិ, តស្ស គតវេលាយមេវ អស្សា សរីរេ រោគោ ឧប្បជ្ជិ. តស្មា សា អាភរណានិ ឱមុញ្ចិត្វា និបជ្ជិ. អថស្សា ទាសិយោ អដ្ឋកភត្តំ លភិត្វា អាគតេ ភិក្ខូ ទិស្វា អារោចេសុំ. សា សហត្ថា បត្តេ គហេត្វា និសីទាបេតុំ វា បរិវិសិតុំ វា អសក្កោន្តី ទាសិយោ អាណាបេសិ – ‘‘អម្មា បត្តេ គហេត្វា, អយ្យេ, និសីទាបេត្វា យាគុំ បាយេត្វា ខជ្ជកំ ទត្វា ភត្តវេលាយ បត្តេ បូរេត្វា ទេថា’’តិ. តា ‘‘សាធុ, អយ្យេ’’តិ ភិក្ខូ បវេសេត្វា យាគុំ បាយេត្វា ខជ្ជកំ ទត្វា ភត្តវេលាយ ភត្តស្ស បត្តេ បូរេត្វា តស្សា អារោចយិំសុ. សា ‘‘មំ បរិគ្គហេត្វា នេថ, អយ្យេ, វន្ទិស្សាមី’’តិ វត្វា តាហិ បរិគ្គហេត្វា ភិក្ខូនំ សន្តិកំ នីតា វេធមានេន សរីរេន ភិក្ខូ វន្ទិ. សោ ភិក្ខុ តំ ឱលោកេត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘គិលានាយ តាវ ឯវរូបា អយំ ឯតិស្សា រូបសោភា, អរោគកាលេ បន សព្ពាភរណបដិមណ្ឌិតាយ ឥមិស្សា កីទិសី រូបសម្បត្តី’’តិ. អថស្ស អនេកវស្សកោដិសន្និចិតោ កិលេសោ សមុទាចរិ, សោ អញ្ញាណី ហុត្វា ភត្តំ ភុញ្ជិតុំ អសក្កោន្តោ បត្តមាទាយ វិហារំ គន្ត្វា បត្តំ បិធាយ ឯកមន្តេ ឋបេត្វា ចីវរំ បត្ថរិត្វា និបជ្ជិ.

អថ នំ ឯកោ សហាយកោ ភិក្ខុ យាចន្តោបិ ភោជេតុំ នាសក្ខិ. សោ ឆិន្នភត្តោ អហោសិ. តំ ទិវសមេវ សាយន្ហសមយេ សិរិមា កាលមកាសិ. រាជា សត្ថុ សាសនំ បេសេសិ – ‘‘ភន្តេ, ជីវកស្ស កនិដ្ឋភគិនី, សិរិមា, កាលមកាសី’’តិ. សត្ថា តំ សុត្វា រញ្ញោ សាសនំ បហិណិ ‘‘សិរិមាយ ឈាបនកិច្ចំ នត្ថិ, អាមកសុសានេ តំ យថា កាកសុនខាទយោ ន ខាទន្តិ, តថា និបជ្ជាបេត្វា រក្ខាបេថា’’តិ. រាជាបិ តថា អកាសិ. បដិបាដិយា តយោ ទិវសា អតិក្កន្តា, ចតុត្ថេ ទិវសេ សរីរំ ឧទ្ធុមាយិ, នវហិ វណមុខេហិ បុឡវា បគ្ឃរិំសុ, សកលសរីរំ ភិន្នំ សាលិភត្តចាដិ វិយ អហោសិ. រាជា នគរេ ភេរិំ ចរាបេសិ – ‘‘ឋបេត្វា គេហរក្ខកេ ទារកេ សិរិមាយ ទស្សនត្ថំ អនាគច្ឆន្តានំ អដ្ឋ កហាបណានិ ទណ្ឌោ’’តិ. សត្ថុ សន្តិ កញ្ច បេសេសិ – ‘‘ពុទ្ធប្បមុខោ កិរ ភិក្ខុសង្ឃោ សិរិមាយ ទស្សនត្ថំ អាគច្ឆតូ’’តិ. សត្ថា ភិក្ខូនំ អារោចេសិ – ‘‘សិរិមាយ ទស្សនត្ថំ គមិស្សាមា’’តិ. សោបិ ទហរភិក្ខុ ចត្តារោ ទិវសេ កស្សចិ វចនំ អគ្គហេត្វា ឆិន្នភត្តោវ និបជ្ជិ. បត្តេ ភត្តំ បូតិកំ ជាតំ, បត្តេ មលំ ឧដ្ឋហិ. អថ នំ សោ សហាយកោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘អាវុសោ, សត្ថា សិរិមាយ ទស្សនត្ថំ គច្ឆតី’’តិ អាហ. សោ តថា ឆាតជ្ឈត្តោបិ ‘‘សិរិមា’’តិ វុត្តបទេយេវ សហសា ឧដ្ឋហិត្វា ‘‘កិំ ភណសី’’តិ អាហ. ‘‘សត្ថា សិរិមំ ទដ្ឋុំ គច្ឆតិ, ត្វម្បិ គមិស្សសី’’តិ វុត្តេ, ‘‘អាម, គមិស្សាមី’’តិ ភត្តំ ឆឌ្ឌេត្វា បត្តំ ធោវិត្វា ថវិកាយ បក្ខិបិត្វា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ អគមាសិ. សត្ថា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ ឯកបស្សេ អដ្ឋាសិ, ភិក្ខុនិសង្ឃោបិ រាជបរិសាបិ ឧបាសកបរិសាបិ ឧបាសិកាបរិសាបិ ឯកេកបស្សេ អដ្ឋំសុ.

សត្ថា រាជានំ បុច្ឆិ – ‘‘កា ឯសា, មហារាជោ’’តិ. ភន្តេ, ជីវកស្ស ភគិនី, សិរិមា, នាមាតិ. សិរិមា, ឯសាតិ. អាម, ភន្តេតិ. តេន ហិ នគរេ ភេរិំ ចរាបេហិ ‘‘សហស្សំ ទត្វា សិរិមំ គណ្ហន្តូ’’តិ. រាជា តថា ការេសិ. ឯកោបិ ‘ហ’ន្តិ វា ‘ហុ’ន្តិ វា វទន្តោ នាម នាហោសិ. រាជា សត្ថុ អារោចេសិ – ‘‘ន គណ្ហន្តិ, ភន្តេ’’តិ. តេន ហិ, មហារាជ, អគ្ឃំ ឱហារេហីតិ. រាជា ‘‘បញ្ចសតានិ ទត្វា គណ្ហន្តូ’’តិ ភេរិំ ចរាបេត្វា កញ្ចិ គណ្ហនកំ អទិស្វា ‘‘អឌ្ឍតេយ្យានិ សតានិ, ទ្វេ សតានិ, សតំ, បណ្ណាសំ, បញ្ចវីសតិ កហាបណេ, ទស កហាបណេ, បញ្ច កហាបណេ, ឯកំ កហាបណំ អឌ្ឍំ, បាទំ, មាសកំ, កាកណិកំ ទត្វា សិរិមំ គណ្ហន្តូ’’តិ ភេរិំ ចរាបេសិ. កោចិ តំ ន ឥច្ឆិ. ‘‘មុធាបិ គណ្ហន្តូ’’តិ ភេរិំ ចរាបេសិ. ‘ហ’ន្តិ វា ‘ហុ’ន្តិ វា វទន្តោ នាម នាហោសិ. រាជា ‘‘មុធាបិ, ភន្តេ, គណ្ហន្តោ នាម នត្ថី’’តិ អាហ. សត្ថា ‘‘បស្សថ, ភិក្ខវេ, មហាជនស្ស បិយំ មាតុគាមំ, ឥមស្មិំយេវ នគរេ សហស្សំ ទត្វា បុព្ពេ ឯកទិវសំ លភិំសុ, ឥទានិ មុធា គណ្ហន្តោបិ នត្ថិ, ឯវរូបំ នាម រូបំ ខយវយប្បត្តំ, បស្សថ, ភិក្ខវេ, អាតុរំ អត្តភាវ’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៤៧. ‘‘បស្ស ចិត្តកតំ ពិម្ពំ, អរុកាយំ សមុស្សិតំ;

អាតុរំ ពហុសង្កប្បំ, យស្ស នត្ថិ ធុវំ ឋិតី’’តិ.

តត្ថ ចិត្តកតន្តិ កតចិត្តំ, វត្ថាភរណមាលាលត្តកាទីហិ វិចិត្តន្តិ អត្ថោ. ពិម្ពន្តិ ទីឃាទិយុត្តដ្ឋានេសុ ទីឃាទីហិ អង្គបច្ចង្គេហិ សណ្ឋិតំ អត្តភាវំ. អរុកាយន្តិ នវន្នំ វណមុខានំ វសេន អរុភូតំ កាយំ. សមុស្សិតន្តិ តីហិ អដ្ឋិសតេហិ សមុស្សិតំ. អាតុរន្តិ សព្ពកាលំ ឥរិយាបថាទីហិ បរិហរិតព្ពតាយ និច្ចគិលានំ. ពហុសង្កប្បន្តិ មហាជនេន ពហុធា សង្កប្បិតំ. យស្ស នត្ថិ ធុវំ ឋិតីតិ យស្ស ធុវភាវោ វា ឋិតិភាវោ វា នត្ថិ, ឯកន្តេន ភេទនវិកិរណវិទ្ធំសនធម្មមេវេតំ, ឥមំ បស្សថាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ចតុរាសីតិយា បាណសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ, សោបិ ភិក្ខុ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហីតិ.

សិរិមាវត្ថុ ទុតិយំ.