៨. ពហុភណ្ឌិកភិក្ខុវត្ថុ

ន នគ្គចរិយាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ពហុភណ្ឌិកំ ភិក្ខុំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិវាសី កិរេកោ កុដុម្ពិកោ ភរិយាយ កាលកតាយ បព្ពជិ. សោ បព្ពជន្តោ អត្តនោ បរិវេណញ្ច អគ្គិសាលញ្ច ភណ្ឌគព្ភញ្ច ការេត្វា សព្ពម្បិ ភណ្ឌគព្ភំ សប្បិមធុតេលាទីហិ បូរេត្វា បព្ពជិ, បព្ពជិត្វា ច បន អត្តនោ ទាសេ បក្កោសាបេត្វា យថារុចិកំ អាហារំ បចាបេត្វា ភុញ្ជតិ. ពហុភណ្ឌោ ច ពហុបរិក្ខារោ ច អហោសិ. រត្តិំ អញ្ញំ និវាសនបារុបនំ ហោតិ, ទិវា អញ្ញំ និវាសនបារុបនំ ហោតិ, ទិវា អញ្ញំ វិហារបច្ចន្តេ វសតិ. តស្សេកទិវសំ ចីវរបច្ចត្ថរណានិ សុក្ខាបេន្តស្ស សេនាសនចារិកំ អាហិណ្ឌន្តា ភិក្ខូ បស្សិត្វា ‘‘កស្សិមានិ, អាវុសោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘មយ្ហ’’ន្តិ វុត្តេ, ‘‘អាវុសោ, ភគវតា តិចីវរានិ អនុញ្ញាតានិ, ត្វញ្ច បន ឯវំ អប្បិច្ឆស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ បព្ពជិត្វា ឯវំ ពហុបរិក្ខារោ ជាតោ’’តិ តំ សត្ថុ សន្តិកំ នេត្វា, ‘‘ភន្តេ, អយំ ភិក្ខុ អតិពហុភណ្ឌោ’’តិ អារោចេសុំ. សត្ថា ‘‘សច្ចំ កិរ តំ ភិក្ខូ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘សច្ចំ, ភន្តេ’’តិ វុត្តេ អាហ – ‘‘កស្មា បន ត្វំ, ភិក្ខុ, មយា អប្បិច្ឆតាយ ធម្មេ ទេសិតេ ឯវំ ពហុភណ្ឌោ ជាតោ’’តិ. សោ តាវត្តកេនេវ កុបិតោ ‘‘ឥមិនា ទានិ នីហារេន ចរិស្សាមី’’តិ បារុបនំ ឆឌ្ឌេត្វា បរិសមជ្ឈេ ឯកចីវរោ អដ្ឋាសិ. អថ នំ សត្ថា ឧបត្ថម្ភយមានោ ននុ ត្វំ ភិក្ខុ បុព្ពេ ហិរោត្តប្បគវេសកោ ទករក្ខសកាលេបិ ហិរោត្តប្បំ គវេសមានោ ទ្វាទស វស្សានិ វិហាសិ, កស្មា ឥទានិ ឯវំ គរុកេ ពុទ្ធសាសនេ បព្ពជិត្វា ចតុបរិសមជ្ឈេ បារុបនំ ឆឌ្ឌេត្វា ហិរោត្តប្បំ បហាយ ឋិតោសីតិ. សោ សត្ថុ វចនំ សុត្វា ហិរោត្តប្បំ បច្ចុបដ្ឋាបេត្វា តំ ចីវរំ បារុបិត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ភិក្ខូ តស្ស អត្ថស្ស អាវិភាវត្ថំ ភគវន្តំ យាចិំសុ. ភគវា អតីតំ អាហរិត្វា កថេសិ –

អតីតេ កិរ ពារាណសិរញ្ញោ អគ្គមហេសិយា កុច្ឆិស្មិំ ពោធិសត្តោ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. តស្ស នាមគ្គហណទិវសេ មហិំសកុមារោតិ នាមំ ករិំសុ. តស្ស កនិដ្ឋភាតា ចន្ទកុមារោ នាម អហោសិ. តេសំ មាតរិ កាលកតាយ រាជា អញ្ញំ អគ្គមហេសិដ្ឋានេ ឋបេសិ. សាបិ បុត្តំ វិជាយិ, សូរិយកុមារោតិស្ស នាមំ ករិំសុ. តំ ទិស្វា រាជា តុដ្ឋោ ‘‘បុត្តស្ស តេ វរំ ទម្មី’’តិ អាហ. សាបិ ខោ, ‘‘ទេវ, ឥច្ឆិតកាលេ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វត្វា បុត្តស្ស វយប្បត្តកាលេ រាជានំ អាហ – ‘‘ទេវេន មយ្ហំ បុត្តស្ស ជាតកាលេ វរោ ទិន្នោ, ឥទានិ មេ បុត្តស្ស រជ្ជំ ទេហី’’តិ. រាជា ‘‘មម ទ្វេ បុត្តា អគ្គិក្ខន្ធា វិយ ជលន្តា វិចរន្តិ, ន សក្កា តស្ស រជ្ជំ ទាតុ’’ន្តិ បដិក្ខិបិត្វាបិ តំ បុនប្បុនំ យាចមានមេវ ទិស្វា ‘‘អយំ មេ បុត្តានំ អនត្ថម្បិ ករេយ្យា’’តិ បុត្តេ បក្កោសាបេត្វា, ‘‘តាតា, អហំ សូរិយកុមារស្ស ជាតកាលេ វរំ អទាសិំ, ឥទានិស្ស មាតា រជ្ជំ យាចតិ, អហំ តស្ស ន ទាតុកាមោ, តស្ស មាតា តុម្ហាកំ អនត្ថម្បិ ករេយ្យ, គច្ឆថ តុម្ហេ, អរញ្ញេ វសិត្វា មមច្ចយេនាគន្ត្វា រជ្ជំ គណ្ហថា’’តិ ឧយ្យោជេសិ. តេ បិតរំ វន្ទិត្វា បាសាទា ឱតរន្តេ រាជង្គណេ កីឡមានោ សូរិយកុមារោ ទិស្វា តំ ការណំ ញត្វា តេហិ សទ្ធិំ និក្ខមិ. តេសំ ហិមវន្តំ បវិដ្ឋកាលេ ពោធិសត្តោ មគ្គា ឱក្កម្ម អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិត្វា សូរិយកុមារំ អាហ – ‘‘តាត, ឯតំ សរំ គន្ត្វា ន្ហត្វា ច បិវិត្វា ច អម្ហាកម្បិ បទុមិនិបណ្ណេហិ ឧទកំ អាហរា’’តិ. សោ បន សរោ វេស្សវណ្ណស្ស សន្តិកា ឯកេន ទករក្ខសេន លទ្ធោ ហោតិ. វេស្សវណ្ណោ ច តំ អាហ – ‘‘ឋបេត្វា ទេវធម្មជាននកេ យេ ច អញ្ញេ ឥមំ សរំ ឱតរន្តិ, តេ ខាទិតុំ លភសី’’តិ. តតោ បដ្ឋាយ សោ តំ សរំ ឱតិណ្ណោតិណ្ណេ ទេវធម្មេ បុច្ឆិត្វា អជានន្តេ ខាទតិ, សូរិយកុមារោបិ តំ សរំ អវីមំសិត្វាវ ឱតរិ, តេន ច ‘‘ទេវធម្មេ ជានាសី’’តិ បុច្ឆិតោ ‘‘ទេវធម្មា នាម ចន្ទិមសូរិយា’’តិ អាហ. អថ នំ ‘‘ត្វំ ទេវធម្មេ ន ជានាសី’’តិ ឧទកំ បវេសេត្វា អត្តនោ ភវនេ ឋបេសិ. ពោធិសត្តោបិ តំ ចិរាយន្តំ ទិស្វា ចន្ទកុមារំ បេសេសិ. សោបិ តេន ‘‘ទេវធម្មេ ជានាសី’’តិ បុច្ឆិតោ ‘‘ទេវធម្មា នាម ចតស្សោ ទិសា’’តិ អាហ. ទករក្ខសោ តម្បិ ឧទកំ បវេសេត្វា តត្ថេវ ឋបេសិ.

ពោធិសត្តោ តស្មិម្បិ ចិរាយន្តេ ‘‘អន្តរាយេន ភវិតព្ព’’ន្តិ សយំ គន្ត្វា ទ្វិន្នម្បិ ឱតរណបទំយេវ ទិស្វា ‘‘អយំ សរោ រក្ខសបរិគ្គហិតោ’’តិ ញត្វា ខគ្គំ សន្នយ្ហិត្វា ធនុំ គហេត្វា អដ្ឋាសិ. រក្ខសោ តំ អនោតរន្តំ ទិស្វា វនកម្មិកបុរិសវេសេនាគន្ត្វា អាហ – ‘‘ភោ បុរិស, ត្វំ មគ្គកិលន្តោ, កស្មា ឥមំ សរំ ឱតរិត្វា ន្ហត្វា ច បិវិត្វា ច ភិសមុលាលំ ខាទិត្វា បុប្ផានិ បិលន្ធិត្វា ន គច្ឆសី’’តិ. ពោធិសត្តោ តំ ទិស្វាវ ‘‘ឯស សោ យក្ខោ’’តិ ញត្វា ‘‘តយា មេ ភាតរោ គហិតា’’តិ អាហ. អាម, មយា គហិតាតិ. កិំ ការណាតិ? អហំ ឥមំ សរំ ឱតិណ្ណោតិណ្ណេ លភាមីតិ. កិំ បន សព្ពេវ លភសីតិ? ទេវធម្មជាននកេ ឋបេត្វា អវសេសេ លភាមីតិ. អត្ថិ បន តេ ទេវធម្មេហិ អត្ថោតិ? អាម, អត្ថីតិ. អហំ កថេស្សាមីតិ. តេន ហិ កថេហីតិ. ន សក្កា កិលិដ្ឋេន គត្តេន កថេតុន្តិ. យក្ខោ ពោធិសត្តំ ន្ហាបេត្វា បានីយំ បាយេត្វា អលង្ករិត្វា អលង្កតមណ្ឌបមជ្ឈេ បល្លង្កំ អារោបេត្វា សយមស្ស បាទមូលេ និសីទិ. អថ នំ ពោធិសត្តោ ‘‘សក្កច្ចំ សុណាហី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘ហិរិឱត្តប្បសម្បន្នា, សុក្កធម្មសមាហិតា;

សន្តោ សប្បុរិសា លោកេ, ទេវធម្មាតិ វុច្ចរេ’’តិ. (ជា. ១.១.៦);

យក្ខោ ឥមំ ធម្មទេសនំ សុត្វា បសន្នោ ពោធិសត្តំ អាហ – ‘‘បណ្ឌិត, អហំ តេ បសន្នោ, ឯកំ ភាតរំ ទម្មិ, កតរំ អានេមី’’តិ? ‘‘កនិដ្ឋំ អានេហី’’តិ. បណ្ឌិត, ត្វំ កេវលំ ទេវធម្មេ ជានាសិយេវ, ន បន តេសុ វត្តសីតិ. កិំ ការណាតិ? យស្មា ជេដ្ឋំ ឋបេត្វា កនិដ្ឋំ អាហរាបេន្តោ ជេដ្ឋាបចាយិកកម្មំ ន ករោសីតិ, ទេវធម្មេ ចាហំ យក្ខ ជានាមិ, តេសុ ច វត្តាមិ. មយញ្ហិ ឯតំ និស្សាយ ឥមំ អរញ្ញំ បវិដ្ឋា. ឯតស្ស ហិ អត្ថាយ អម្ហាកំ បិតរំ ឯតស្ស មាតា រជ្ជំ យាចិ, អម្ហាកំ បន បិតា តំ វរំ អទត្វា អម្ហាកំ អនុរក្ខណត្ថាយ អរញ្ញេ វាសំ អនុជានិ, សោ កុមារោ អនិវត្តិត្វា អម្ហេហិ សទ្ធិំ អាគតោ. ‘‘តំ អរញ្ញេ ឯកោ យក្ខោ ខាទី’’តិ វុត្តេបិ ន កោចិ សទ្ទហិស្សតិ. តេនាហំ គរហភយភីតោ តមេវាហរាបេមីតិ. យក្ខោ ពោធិសត្តស្ស បសីទិត្វា ‘‘សាធុ បណ្ឌិត, ត្វមេវ ទេវធម្មេ ជានាសិ, ទេវធម្មេសុ ច វត្តសី’’តិ ទ្វេ ភាតរោ អានេត្វា អទាសិ. អថ នំ ពោធិសត្តោ យក្ខភាវេ អាទីនវំ កថេត្វា បញ្ចសុ សីលេសុ បតិដ្ឋាបេសិ. សោ តេន សុសំវិហិតារក្ខោ តស្មិំ អរញ្ញេ វសិត្វា បិតរិ កាលកតេ យក្ខំ អាទាយ ពារាណសិំ គន្ត្វា រជ្ជំ គហេត្វា ចន្ទកុមារស្ស ឧបរជ្ជំ, សូរិយកុមារស្ស សេនាបតិដ្ឋានំ ទត្វា យក្ខស្ស រមណីយេ ឋានេ អាយតនំ ការាបេត្វា យថា សោ លាភគ្គប្បត្តោ ហោតិ, តថា អកាសិ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា ជាតកំ សមោធានេសិ ‘‘តទា រក្ខសោ ពហុភណ្ឌិកភិក្ខុ អហោសិ, សូរិយកុមារោ អានន្ទោ, ចន្ទកុមារោ សារិបុត្តោ, មហិំសកុមារោ បន អហមេវា’’តិ. ឯវំ សត្ថា ជាតកំ កថេត្វា ‘‘ឯវំ ត្វំ, ភិក្ខុ, បុព្ពេ ទេវធម្មេ គវេសមានោ ហិរិឱត្តប្បសម្បន្នោ វិចរិត្វា ឥទានិ ចតុបរិសមជ្ឈេ ឥមិនា នីហារេន ឋត្វា មម បុរតោ ‘អប្បិច្ឆោម្ហី’តិ វទន្តោ អយុត្តំ អកាសិ. ន ហិ សាដកបដិក្ខេបាទិមត្តេន សមណោ នាម ហោតី’’តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

១៤១. ‘‘ន នគ្គចរិយា ន ជដា ន បង្កា, នានាសកា ថណ្ឌិលសាយិកា វា;

រជោជល្លំ ឧក្កុដិកប្បធានំ, សោធេន្តិ មច្ចំ អវិតិណ្ណកង្ខ’’ន្តិ.

តត្ថ នានាសកាតិ ន អនសកា, ភត្តបដិក្ខេបកាតិ អត្ថោ. ថណ្ឌិលសាយិកាតិ ភូមិសយនា. រជោជល្លន្តិ កទ្ទមលេបនាការេន សរីរេ សន្និហិតរជោ. ឧក្កុដិកប្បធានន្តិ ឧក្កុដិកភាវេន អារទ្ធវីរិយំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យោ ហិ មច្ចោ ‘‘ឯវំ អហំ លោកនិស្សរណសង្ខាតំ សុទ្ធិំ បាបុណិស្សាមី’’តិ ឥមេសុ នគ្គចរិយាទីសុ យំ កិញ្ចិ សមាទាយ វត្តេយ្យ, សោ កេវលំ មិច្ឆាទស្សនញ្ចេវ វឌ្ឍេយ្យ, កិលមថស្ស ច ភាគី អស្ស. ន ហិ ឯតានិ សុសមាទិន្នានិបិ អដ្ឋវត្ថុកាយ កង្ខាយ អវិតិណ្ណភាវេន អវិតិណ្ណកង្ខំ មច្ចំ សោធេន្តីតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ពហុភណ្ឌិកភិក្ខុវត្ថុ អដ្ឋមំ.