៧. មហាមោគ្គល្លានត្ថេរវត្ថុ

យោ ទណ្ឌេនាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកស្មិញ្ហិ សមយេ តិត្ថិយា សន្និបតិត្វា មន្តេសុំ – ‘‘ជានាថាវុសោ, ‘កេន ការណេន សមណស្ស គោតមស្ស លាភសក្ការោ មហា ហុត្វា និព្ពត្តោ’តិ. មយំ ន ជានាម, តុម្ហេ បន ជានាថាតិ. អាម, ជានាម, មហាមោគ្គល្លានំ នាម ឯកំ និស្សាយ ឧប្បន្នោ. សោ ហិ ទេវលោកំ គន្ត្វា ទេវតាហិ កតកម្មំ បុច្ឆិត្វា អាគន្ត្វា មនុស្សានំ កថេតិ ‘ឥទំ នាម កត្វា ឯវរូបំ សម្បត្តិំ លភន្តី’តិ. និរយេ និព្ពត្តានម្បិ កម្មំ បុច្ឆិត្វា អាគន្ត្វា មនុស្សានំ កថេតិ ‘ឥទំ នាម កត្វា ឯវរូបំ ទុក្ខំ អនុភវន្តី’តិ. មនុស្សា តស្ស កថំ សុត្វា មហន្តំ លាភសក្ការំ អភិហរន្តិ, សចេ តំ មារេតុំ សក្ខិស្សាម, សោ លាភសក្ការោ អម្ហាកំ និព្ពត្តិស្សតី’’តិ. តេ ‘‘អត្ថេកោ ឧបាយោ’’តិ សព្ពេ ឯកច្ឆន្ទា ហុត្វា ‘‘យំកិញ្ចិ កត្វា តំ មារាបេស្សាមា’’តិ អត្តនោ ឧបដ្ឋាកេ សមាទបេត្វា កហាបណសហស្សំ លភិត្វា បុរិសឃាតកម្មំ កត្វា ចរន្តេ ចោរេ បក្កោសាបេត្វា ‘‘មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ នាម កាឡសិលាយំ វសតិ, តត្ថ គន្ត្វា តំ មារេថា’’តិ តេសំ កហាបណេ អទំសុ. ចោរា ធនលោភេន សម្បដិច្ឆិត្វា ‘‘ថេរំ មារេស្សាមា’’តិ គន្ត្វា តស្ស វសនដ្ឋានំ បរិវារេសុំ. ថេរោ តេហិ បរិក្ខិត្តភាវំ ញត្វា កុញ្ចិកច្ឆិទ្ទេន និក្ខមិត្វា បក្កាមិ. តេ ចោរា តំ ទិវសំ ថេរំ អទិស្វា បុនេកទិវសំ គន្ត្វា បរិក្ខិបិំសុ. ថេរោ ញត្វា កណ្ណិកាមណ្ឌលំ ភិន្ទិត្វា អាកាសំ បក្ខន្ទិ. ឯវំ តេ បឋមមាសេបិ មជ្ឈិមមាសេបិ ថេរំ គហេតុំ នាសក្ខិំសុ. បច្ឆិមមាសេ បន សម្បត្តេ ថេរោ អត្តនា កតកម្មស្ស អាកឌ្ឍនភាវំ ញត្វា ន អបគច្ឆិ. ចោរា គន្ត្វា ថេរំ គហេត្វា តណ្ឌុលកណមត្តានិស្ស អដ្ឋីនិ ករោន្តា ភិន្ទិំសុ. អថ នំ ‘‘មតោ’’តិ សញ្ញាយ ឯកស្មិំ គុម្ពបិដ្ឋេ ខិបិត្វា បក្កមិំសុ.

ថេរោ ‘‘សត្ថារំ បស្សិត្វាវ បរិនិព្ពាយិស្សាមី’’តិ អត្តភាវំ ឈានវេឋនេន វេឋេត្វា ថិរំ កត្វា អាកាសេន សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, បរិនិព្ពាយិស្សាមី’’តិ អាហ. ‘‘បរិនិព្ពាយិស្សសិ, មោគ្គល្លានា’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កត្ថ គន្ត្វា’’តិ? ‘‘កាឡសិលាបទេសំ, ភន្តេ’’តិ. តេន ហិ, មោគ្គល្លាន, មយ្ហំ ធម្មំ កថេត្វា យាហិ. តាទិសស្ស ហិ មេ សាវកស្ស ឥទានិ ទស្សនំ នត្ថីតិ. សោ ‘‘ឯវំ ករិស្សាមិ, ភន្តេ’’តិ សត្ថារំ វន្ទិត្វា អាកាសំ ឧប្បតិត្វា បរិនិព្ពានទិវសេ សារិបុត្តត្ថេរោ វិយ នានប្បការា ឥទ្ធិយោ កត្វា ធម្មំ កថេត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា កាឡសិលាដវិំ គន្ត្វា បរិនិព្ពាយិ. ‘‘ថេរំ កិរ ចោរា មារេសុ’’ន្តិ អយម្បិ កថា សកលជម្ពុទីបេ បត្ថរិ. រាជា អជាតសត្តុ ចោរេ បរិយេសនត្ថាយ ចរបុរិសេ បយោជេសិ. តេសុបិ ចោរេសុ សុរាបានេ សុរំ បិវន្តេសុ ឯកោ ឯកស្ស បិដ្ឋិំ បហរិត្វា បាតេសិ. សោ តំ សន្តេជ្ជេត្វា ‘‘អម្ភោ ទុព្ពិនីត, ត្វំ កស្មា មេ បិដ្ឋិំ បាតេសី’’តិ អាហ. កិំ បន ហរេ ទុដ្ឋចោរ, តយា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ បឋមំ បហដោតិ? កិំ បន មយា បហដភាវំ ត្វំ ន ជានាសីតិ? ឥតិ នេសំ ‘‘មយា បហដោ, មយា បហដោ’’តិ វទន្តានំ វចនំ សុត្វា តេ ចរបុរិសា តេ សព្ពេ ចោរេ គហេត្វា រញ្ញោ អារោចេសុំ. រាជា ចោរេ បក្កោសាបេត្វា បុច្ឆិ – ‘‘តុម្ហេហិ ថេរោ មារិតោ’’តិ? ‘‘អាម, ទេវា’’តិ. ‘‘កេន តុម្ហេ ឧយ្យោជិតា’’តិ? ‘‘នគ្គសមណកេហិ, ទេវា’’តិ. រាជា បញ្ចសតេ នគ្គសមណកេ គាហាបេត្វា បញ្ចសតេហិ ចោរេហិ សទ្ធិំ រាជង្គណេ នាភិប្បមាណេសុ អាវាដេសុ និខណាបេត្វា បលាលេហិ បដិច្ឆាទាបេត្វា អគ្គិំ ទាបេសិ. អថ នេសំ ឈាមភាវំ ញត្វា អយនង្គលេហិ កសាបេត្វា សព្ពេ ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ការាបេសិ.

ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ – ‘‘មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ អត្តនោ អននុរូបមេវ មរណំ បត្តោ’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ ឥមស្សេវ អត្តភាវស្ស អននុរូបំ មរណំ បត្តោ, បុព្ពេ បន តេន កតស្ស កម្មស្ស អនុរូបមេវ មរណំ បត្តោ’’តិ វត្វា ‘‘កិំ បនស្ស, ភន្តេ, បុព្ពកម្ម’’ន្តិ បុដ្ឋោ វិត្ថារេត្វា កថេសិ –

អតីតេ កិរ ពារាណសិវាសី ឯកោ កុលបុត្តោ សយមេវ កោដ្ដនបចនាទីនិ កម្មានិ ករោន្តោ មាតាបិតរោ បដិជគ្គិ. អថស្ស មាតាបិតរោ នំ, ‘‘តាត, ត្វំ ឯកកោវ គេហេ ច អរញ្ញេ ច កម្មំ ករោន្តោ កិលមសិ, ឯកំ តេ កុមារិកំ អានេស្សាមា’’តិ វត្វា, ‘‘អម្មតាតា, ន មយ្ហំ ឯវរូបាយត្ថោ, អហំ យាវ តុម្ហេ ជីវថ, តាវ វោ សហត្ថា ឧបដ្ឋហិស្សាមី’’តិ តេន បដិក្ខិត្តា បុនប្បុនំ តំ យាចិត្វា កុមារិកំ អានយិំសុ. សា កតិបាហមេវ តេ ឧបដ្ឋហិត្វា បច្ឆា តេសំ ទស្សនម្បិ អនិច្ឆន្តី ‘‘ន សក្កា តវ មាតាបិតូហិ សទ្ធិំ ឯកដ្ឋានេ វសិតុ’’ន្តិ ឧជ្ឈាយិត្វា តស្មិំ អត្តនោ កថំ អគ្គណ្ហន្តេ តស្ស ពហិគតកាលេ មកចិវាកខណ្ឌានិ ច យាគុផេណញ្ច គហេត្វា តត្ថ តត្ថ អាកិរិត្វា តេនាគន្ត្វា ‘‘កិំ ឥទ’’ន្តិ បុដ្ឋា អាហ – ‘‘ឥមេសំ អន្ធមហល្លកានំ ឯតំ កម្មំ, សព្ពំ គេហំ កិលិដ្ឋំ ករោន្តា វិចរន្តិ, ន សក្កា ឯតេហិ សទ្ធិំ ឯកដ្ឋានេ វសិតុ’’ន្តិ. ឯវំ តាយ នំ បុនប្បុនំ កថយមានាយ ឯវរូបោបិ បូរិតបារមី សត្តោ មាតាបិតូហិ សទ្ធិំ ភិជ្ជិ. សោ ‘‘ហោតុ, ជានិស្សាមិ នេសំ កត្តព្ព’’ន្តិ តេ ភោជេត្វា, ‘‘អម្មតាតា, អសុកដ្ឋានេ នាម តុម្ហាកំ ញាតកា អាគមនំ បច្ចាសីសន្តិ, តត្ថ គមិស្សាមា’’តិ តេ យានកំ អារោបេត្វា អាទាយ គច្ឆន្តោ អដវិមជ្ឈំ បត្តកាលេ, ‘‘តាត, រស្មិយោ គណ្ហាថ, គាវោ បតោទសញ្ញាយ គមិស្សន្តិ, ឥមស្មិំ ឋានេ ចោរា វសន្តិ, អហំ ឱតរាមី’’តិ បិតុ ហត្ថេ រស្មិយោ ទត្វា ឱតរិត្វា គច្ឆន្តោ សទ្ទំ បរិវត្តេត្វា ចោរានំ ឧដ្ឋិតសទ្ទមកាសិ. មាតាបិតរោ សទ្ទំ សុត្វា ‘‘ចោរា ឧដ្ឋិតា’’តិ សញ្ញាយ, ‘‘តាត, មយំ មហល្លកា, ត្វំ អត្តានមេវ រក្ខាហី’’តិ អាហំសុ. សោ មាតាបិតរោ តថាវិរវន្តេបិ ចោរសទ្ទំ ករោន្តោ កោដ្ដេត្វា មារេត្វា អដវិយំ ខិបិត្វា បច្ចាគមិ.

សត្ថា ឥទំ តស្ស បុព្ពកម្មំ កថេត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ ឯត្តកំ កម្មំ កត្វា អនេកវស្សសតសហស្សានិ និរយេ បច្ចិត្វា វិបាកាវសេសេន អត្តភាវសតេ ឯវមេវ កោដ្ដេត្វា សំចុណ្ណិតោ មរណំ បត្តោ. ឯវំ មោគ្គល្លានេន អត្តនោ កម្មានុរូបមេវ មរណំ លទ្ធំ, បញ្ចហិ ចោរសតេហិ សទ្ធិំ លភិំសុ. អប្បទុដ្ឋេសុ ហិ បទុស្សន្តោ ទសហិ ការណេហិ អនយព្យសនំ បាបុណាតិយេវា’’តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមា គាថា អភាសិ –

១៣៧. ‘‘យោ ទណ្ឌេន អទណ្ឌេសុ, អប្បទុដ្ឋេសុ ទុស្សតិ;

ទសន្នមញ្ញតរំ ឋានំ, ខិប្បមេវ និគច្ឆតិ.

១៣៨. ‘‘វេទនំ ផរុសំ ជានិំ, សរីរស្ស វ ភេទនំ;

គរុកំ វាបិ អាពាធំ, ចិត្តក្ខេបំ វ បាបុណេ.

១៣៩. ‘‘រាជតោ វា ឧបសគ្គំ, អព្ភក្ខានំ វ ទារុណំ;

បរិក្ខយំ វ ញាតីនំ, ភោគានំ វ បភង្គុរំ.

១៤០. ‘‘អថ វាស្ស អគារានិ, អគ្គិ ឌហតិ បាវកោ;

កាយស្ស ភេទា ទុប្បញ្ញោ, និរយំ សោបបជ្ជតី’’តិ.

តត្ថ អទណ្ឌេសូតិ កាយទណ្ឌាទិរហិតេសុ ខីណាសវេសុ. អប្បទុដ្ឋេសូតិ បរេសុ វា អត្តនិ វា និរបរាធេសុ. ទសន្នមញ្ញតរំ ឋានន្តិ ទសសុ ទុក្ខការណេសុ អញ្ញតរំ ការណំ. វេទនន្តិ សីសរោគាទិភេទំ ផរុសំ វេទនំ. ជានិន្តិ កិច្ឆាធិគតស្ស ធនស្ស ជានិំ. ភេទនន្តិ ហត្ថច្ឆេទាទិកំ សរីរភេទនំ. គរុកន្តិ បក្ខហតឯកចក្ខុកបីឋសប្បិកុណីភាវកុដ្ឋរោគាទិភេទំ គរុកាពាធំ វា. ចិត្តក្ខេបន្តិ ឧម្មាទំ. ឧបសគ្គន្តិ យសវិលោបសេនាបតិដ្ឋានាទិអច្ឆិន្ទនាទិកំ រាជតោ ឧបសគ្គំ វា. អព្ភក្ខានន្តិ អទិដ្ឋអសុតអចិន្តិតបុព្ពំ ‘‘ឥទំ សន្ធិច្ឆេទាទិកម្មំ, ឥទំ វា រាជាបរាធិតកម្មំ តយា កត’’ន្តិ ឯវរូបំ ទារុណំ អព្ភក្ខានំ វា. បរិក្ខយំ វ ញាតីនន្តិ អត្តនោ អវស្សយោ ភវិតុំ សមត្ថានំ ញាតីនំ បរិក្ខយំ វា. បភង្គុរន្តិ បភង្គុភាវំ បូតិភាវំ. យំ ហិស្ស គេហេ ធញ្ញំ, តំ បូតិភាវំ អាបជ្ជតិ, សុវណ្ណំ អង្គារភាវំ, មុត្តា កប្បាសដ្ឋិភាវំ, កហាបណំ កបាលខណ្ឌាទិភាវំ, ទ្វិបទចតុប្បទា កាណកុណាទិភាវន្តិ អត្ថោ. អគ្គិ ឌហតីតិ ឯកសំវច្ឆរេ ទ្វត្តិក្ខត្តុំ អញ្ញស្មិំ ឌាហកេ អវិជ្ជមានេបិ អសនិអគ្គិ វា បតិត្វា ឌហតិ, អត្តនោវ ធម្មតាយ ឧដ្ឋិតោ បាវកោ វា ឌហតិយេវ. និរយន្តិ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឥមេសំ ទសន្នំ ឋានានំ អញ្ញតរំ បត្វាបិ ឯកំសេន សម្បរាយេ បត្តព្ពំ ទស្សេតុំ ‘‘និរយំ សោបបជ្ជតី’’តិ វុត្តំ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

មហាមោគ្គល្លានត្ថេរវត្ថុ សត្តមំ.