១១. សុខសាមណេរវត្ថុ

ឧទកញ្ហិ នយន្តីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សុខសាមណេរំ អារព្ភ កថេសិ.

អតីតស្មិញ្ហិ ពារាណសិសេដ្ឋិនោ គន្ធកុមារោ នាម បុត្តោ អហោសិ. រាជា តស្ស បិតរិ កាលកតេ តំ បក្កោសាបេត្វា សមស្សាសេត្វា មហន្តេន សក្ការេន តស្សេវ សេដ្ឋិដ្ឋានំ អទាសិ. សោ តតោ បដ្ឋាយ គន្ធសេដ្ឋីតិ បញ្ញាយិ. អថស្ស ភណ្ឌាគារិកោ ធនគព្ភទ្វារំ វិវរិត្វា, ‘‘សាមិ, ឥទំ តេ ឯត្តកំ បិតុ ធនំ, ឯត្តកំ បិតាមហាទីន’’ន្តិ នីហរិត្វា ទស្សេសិ. សោ តំ ធនរាសិំ ឱលោកេត្វា អាហ – ‘‘កិំ បន តេ ឥមំ ធនំ គហេត្វា ន គមិំសូ’’តិ. ‘‘សាមិ, ធនំ គហេត្វា គតា នាម នត្ថិ. អត្តនា កតំ កុសលាកុសលមេវ ហិ អាទាយ សត្តា គច្ឆន្តី’’តិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘តេ ពាលតាយ ធនំ សណ្ឋាបេត្វា បហាយ គតា, អហំ បនេតំ គហេត្វាវ គមិស្សាមី’’តិ. ឯវំ បន ចិន្តេន្តោ ‘‘ទានំ វា ទស្សាមិ, បូជំ វា ករិស្សាមី’’តិ អចិន្តេត្វា ‘‘ឥទំ សព្ពំ ខាទិត្វាវ គមិស្សាមី’’តិ ចិន្តេសិ. សោ សតសហស្សំ វិស្សជ្ជេត្វា ផលិកមយំ ន្ហានកោដ្ឋកំ ការេសិ, សតសហស្សំ ទត្វា ផលិកមយមេវ ន្ហានផលកំ, សតសហស្សំ ទត្វា និសីទនបល្លង្កំ, សតសហស្សំ ទត្វា ភោជនបាតិំ, សតសហស្សមេវ ទត្វា ភោជនដ្ឋានេ មណ្ឌបំ ការាបេសិ, សតសហស្សំ ទត្វា ភោជនបាតិយា អាសិត្តកូបធានំ ការេសិ, សតសហស្សេនេវ គេហេ សីហបញ្ជរំ សណ្ឋាបេសិ, អត្តនោ បាតរាសត្ថាយ សហស្សំ អទាសិ, សាយមាសត្ថាយបិ សហស្សមេវ. បុណ្ណមទិវសេ បន ភោជនត្ថាយ សតសហស្សំ ទាបេសិ, តំ ភត្តំ ភុញ្ជនទិវសេ សតសហស្សំ វិស្សជ្ជេត្វា នគរំ អលង្ករិត្វា ភេរិំ ចរាបេសិ – ‘‘គន្ធសេដ្ឋិស្ស កិរ ភត្តភុញ្ជនាការំ ឱលោកេន្តូ’’តិ.

មហាជនោ មញ្ចាតិមញ្ចេ ពន្ធិត្វា សន្និបតិ. សោបិ សតសហស្សគ្ឃនកេ ន្ហានកោដ្ឋកេ សតសហស្សគ្ឃនកេ ផលកេ និសីទិត្វា សោឡសហិ គន្ធោទកឃដេហិ ន្ហត្វា តំ សីហបញ្ជរំ វិវរិត្វា តស្មិំ បល្លង្កេ និសីទិ. អថស្ស តស្មិំ អាសិត្តកូបធានេ តំ បាតិំ ឋបេត្វា សតសហស្សគ្ឃនកំ ភោជនំ វឌ្ឍេសុំ. សោ នាដកបរិវុតោ ឯវរូបាយ សម្បត្តិយា តំ ភោជនំ ភុញ្ជតិ. អបរេន សមយេន ឯកោ គាមិកមនុស្សោ អត្តនោ បរិព្ពយាហរណត្ថំ ទារុអាទីនិ យានកេ បក្ខិបិត្វា នគរំ គន្ត្វា សហាយកស្ស គេហេ និវាសំ គណ្ហិ. តទា បន បុណ្ណមទិវសោ ហោតិ. ‘‘គន្ធសេដ្ឋិនោ ភុញ្ជនលីឡំ ឱលោកេន្តូ’’តិ នគរេ ភេរិំ ចរាបេសិ. អថ នំ សហាយកោ អាហ – ‘‘សម្ម, គន្ធសេដ្ឋិនោ តេ ភុញ្ជនលីឡំ ទិដ្ឋបុព្ព’’ន្តិ. ‘‘ន ទិដ្ឋបុព្ពំ, សម្មា’’តិ. ‘‘តេន ហិ ឯហិ, គច្ឆាម, អយំ នគរេ ភេរី ចរតិ, ឯតស្ស មហាសម្បត្តិំ បស្សាមា’’តិ នគរវាសី ជនបទវាសិំ គហេត្វា អគមាសិ. មហាជនោបិ មញ្ចាតិមញ្ចេ អភិរុហិត្វា បស្សតិ. គាមវាសី ភត្តគន្ធំ ឃាយិត្វាវ នគរវាសិំ អាហ – ‘‘មយ្ហំ ឯតាយ បាតិយា ភត្តបិណ្ឌេ បិបាសា ជាតា’’តិ. សម្ម, មា ឯតំ បត្ថយិ, ន សក្កា លទ្ធុន្តិ. សម្ម, អលភន្តោ ន ជីវិស្សាមីតិ. សោ តំ បដិពាហិតុំ អសក្កោន្តោ បរិសបរិយន្តេ ឋត្វា ‘‘បណមាមិ តេ, សាមី’’តិ តិក្ខត្តុំ មហាសទ្ទំ និច្ឆារេត្វា ‘‘កោ ឯសោ’’តិ វុត្តេ អហំ, សាមីតិ. ‘‘កិមេត’’ន្តិ. ‘‘អយំ ឯកោ គាមវាសី តុម្ហាកំ បាតិយំ ភត្តបិណ្ឌេ បិបាសំ ឧបាទេសិ, ឯកំ ភត្តបិណ្ឌំ ទាបេថា’’តិ. ‘‘ន សក្កា លទ្ធុ’’ន្តិ. ‘‘កិំ, សម្ម, សុតំ តេ’’តិ? ‘‘សុតំ មេ, អបិច លភន្តោ ជីវិស្សាមិ, អលភន្តស្ស មេ មរណំ ភវិស្សតី’’តិ. សោ បុនបិ វិរវិ – ‘‘អយំ កិរ, សាមិ, អលភន្តោ មរិស្សតិ, ជីវិតមស្ស ទេថា’’តិ. អម្ភោ ភត្តបិណ្ឌោ នាម សតម្បិ អគ្ឃតិ, សតទ្វយម្បិ អគ្ឃតិ. យោ យោ យាចតិ, តស្ស តស្ស ទទមានោ អហំ កិំ ភុញ្ជិស្សាមីតិ? សាមិ, អយំ អលភន្តោ មរិស្សតិ, ជីវិតមស្ស ទេថាតិ. ន សក្កាវ មុធា លទ្ធុំ, យទិ បន អលភន្តោ ន ជីវតិ, តីណិ សំវច្ឆរានិ មម គេហេ ភតិំ ករោតុ, ឯវមស្ស ភត្តបាតិំ ទាបេស្សាមីតិ. គាមវាសី តំ សុត្វា ‘‘ឯវំ ហោតុ, សម្មា’’តិ សហាយកំ វត្វា បុត្តទារំ បហាយ ‘‘ភត្តបាតិអត្ថាយ តីណិ សំវច្ឆរានិ ភតិំ ករិស្សាមី’’តិ សេដ្ឋិស្ស គេហំ បាវិសិ. សោ ភតិំ ករោន្តោ សព្ពកិច្ចានិ សក្កច្ចំ អកាសិ. គេហេ វា អរញ្ញេ វា រត្តិំ វា ទិវា វា សព្ពានិ កត្តព្ពកម្មានិ កតានេវ បញ្ញាយិំសុ. ‘‘ភត្តភតិកោ’’តិ ច វុត្តេ សកលនគរេបិ បញ្ញាយិ. អថស្ស ទិវសេ បរិបុណ្ណេ ភត្តវេយ្យាវដិកោ ‘‘ភត្តភតិកស្ស, សាមិ, ទិវសោ បុណ្ណោ, ទុក្ករំ តេន កតំ តីណិ សំវច្ឆរានិ ភតិំ ករោន្តេន, ឯកម្បិ កម្មំ ន កោបិតបុព្ព’’ន្តិ អាហ.

អថស្ស សេដ្ឋិ អត្តនោ សាយបាតរាសត្ថាយ ទ្វេ សហស្សានិ, តស្ស បាតរាសត្ថាយ សហស្សន្តិ តីណិ សហស្សានិ ទាបេត្វា អាហ – ‘‘អជ្ជ មយ្ហំ កត្តព្ពំ បរិហារំ តស្សេវ ករោថា’’តិ. វត្វា ច បន ឋបេត្វា ឯកំ ចិន្តាមណិំ នាម បិយភរិយំ អវសេសជនម្បិ ‘‘អជ្ជ តមេវ បរិវារេថា’’តិ វត្វា សព្ពសម្បត្តិំ តស្ស និយ្យាទេសិ. សោ សេដ្ឋិនោ ន្ហានោទកេន តស្សេវ កោដ្ឋកេ តស្មិំ ផលកេ និសិន្នោ ន្ហត្វា តស្សេវ និវាសនសាដកេ និវាសេត្វា តស្សេវ បល្លង្កេ និសីទិ. សេដ្ឋិបិ នគរេ ភេរិំ ចរាបេសិ – ‘‘ភត្តភតិកោ គន្ធសេដ្ឋិស្ស គេហេ តីណិ សំវច្ឆរានិ ភតិំ កត្វា បាតិំ លភិ, តស្ស ភុញ្ជនសម្បត្តិំ ឱលោកេន្តូ’’តិ. មហាជនោ មញ្ចាតិមញ្ចេ អភិរុហិត្វា បស្សតិ, គាមវាសិស្ស ឱលោកិតោលោកិតដ្ឋានំ កម្បនាការប្បត្តំ អហោសិ. នាដកា បរិវារេត្វា អដ្ឋសុំ, តស្ស បុរតោ ភត្តបាតិំ វឌ្ឍេត្វា ឋបយិំសុ. អថស្ស ហត្ថធោវនវេលាយ គន្ធមាទនេ ឯកោ បច្ចេកពុទ្ធោ សត្តមេ ទិវសេ សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ ‘‘កត្ថ នុ ខោ អជ្ជ ភិក្ខាចារត្ថាយ គច្ឆាមី’’តិ ឧបធារេន្តោ ភត្តភតិកំ អទ្ទស. អថ សោ ‘‘អយំ តីណិ សំវច្ឆរានិ ភតិំ កត្វា ភត្តបាតិំ លភិ, អត្ថិ នុ ខោ ឯតស្ស សទ្ធា, នត្ថី’’តិ ឧបធារេន្តោ ‘‘អត្ថី’’តិ ញត្វា ‘‘សទ្ធាបិ ឯកច្ចេ សង្គហំ កាតុំ ន សក្កោន្តិ, សក្ខិស្សតិ នុ ខោ មេ សង្គហំ កាតុ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា ‘‘សក្ខិស្សតិ ចេវ មម ច សង្គហករណំ និស្សាយ មហាសម្បត្តិំ លភិស្សតី’’តិ ញត្វា ចីវរំ បារុបិត្វា បត្តមាទាយ វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា បរិសន្តរេន គន្ត្វា តស្ស បុរតោ ឋិតមេវ អត្តានំ ទស្សេសិ.

សោ បច្ចេកពុទ្ធំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ បុព្ពេ អទិន្នភាវេន ឯកិស្សា ភត្តបាតិយា អត្ថាយ តីណិ សំវច្ឆរានិ បរគេហេ ភតិំ អកាសិំ, ឥទានិ មេ ឥទំ ភត្តំ ឯកំ រត្តិន្ទិវំ រក្ខេយ្យ, សចេ បន នំ អយ្យស្ស ទស្សាមិ, អនេកានិបិ កប្បកោដិសហស្សានិ រក្ខិស្សតិ, អយ្យស្សេវ នំ ទស្សាមី’’តិ. សោ តីណិ សំវច្ឆរានិ ភតិំ កត្វា លទ្ធភត្តបាតិតោ ឯកបិណ្ឌម្បិ មុខេ អដ្ឋបេត្វា តណ្ហំ វិនោទេត្វា សយមេវ បាតិំ ឧក្ខិបិត្វា បច្ចេកពុទ្ធស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា បាតិំ អញ្ញស្ស ហត្ថេ ទត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា បាតិំ វាមហត្ថេន គហេត្វា ទក្ខិណហត្ថេន តស្ស បត្តេ ភត្តំ អាកិរិ. បច្ចេកពុទ្ធោ ភត្តស្ស ឧបឌ្ឍសេសកាលេ បត្តំ ហត្ថេន បិទហិ. អថ នំ សោ អាហ – ‘‘ភន្តេ, ឯកោវ បដិវិសោ ន សក្កា ទ្វិធា កាតុំ, មា មំ ឥធលោកេន សង្គណ្ហថ, បរលោកេន សង្គហមេវ ករោថ, សាវសេសំ អកត្វា និរវសេសមេវ ទស្សាមី’’តិ. អត្តនោ ហិ ថោកម្បិ អនវសេសេត្វា ទិន្នំ និរវសេសទានំ នាម, តំ មហប្ផលំ ហោតិ. សោ តថា ករោន្តោ សព្ពំ ទត្វា បុន វន្ទិត្វា អាហ – ‘‘ភន្តេ, ឯកំ ភត្តបាតិំ និស្សាយ តីណិ សំវច្ឆរានិ មេ បរគេហេ ភតិំ ករោន្តេន ទុក្ខំ អនុភូតំ, ឥទានិ មេ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ សុខមេវ ហោតុ, តុម្ហេហិ ទិដ្ឋធម្មស្សេវ ភាគី អស្ស’’ន្តិ. បច្ចេកពុទ្ធោ ‘‘ឯវំ ហោតុ, ចិន្តាមណិ វិយ តេ សព្ពកាមទទោ មនោសង្កប្បា បុណ្ណចន្ទោ វិយ បូរេន្តូ’’តិ អនុមោទនំ ករោន្តោ –

‘‘ឥច្ឆិតំ បត្ថិតំ តុយ្ហំ, សព្ពមេវ សមិជ្ឈតុ;

សព្ពេ បូរេន្តុ សង្កប្បា, ចន្ទោ បន្នរសោ យថា.

‘‘ឥច្ឆិតំ បត្ថិកំ តុយ្ហំ, ខិប្បមេវ សមិជ្ឈតុ;

សព្ពេ បូរេន្តុ សង្កប្បា, មណិ ជោតិរសោ យថា’’តិ. –

វត្វា ‘‘អយំ មហាជនោ យាវ គន្ធមាទនបព្ពតគមនា មំ បស្សន្តោ តិដ្ឋតូ’’តិ អធិដ្ឋាយ អាកាសេន គន្ធមាទនំ អគមាសិ.

មហាជនោបិ នំ បស្សន្តោវ អដ្ឋាសិ. សោ តត្ថ គន្ត្វា តំ បិណ្ឌបាតំ បញ្ចសតានំ បច្ចេកពុទ្ធានំ វិភជិត្វា អទាសិ. សព្ពេ អត្តនោ បហោនកំ គណ្ហិំសុ. ‘‘អប្បោ បិណ្ឌបាតោ កថំ បហោសី’’តិ ន ចិន្តេតព្ពំ. ចត្តារិ ហិ អចិន្តេយ្យានិ (អ. និ. ៤.៧៧) វុត្តានិ, តត្រាយំ បច្ចេកពុទ្ធវិសយោតិ. មហាជនោ បច្ចេកពុទ្ធានំ បិណ្ឌបាតំ វិភជិត្វា ទិយ្យមានំ ទិស្វា សាធុការសហស្សានិ បវត្តេសិ, អសនិសតនិបាកសទ្ទោ វិយ អហោសិ. តំ សុត្វា គន្ធសេដ្ឋិ ចិន្តេសិ – ‘‘ភត្តភតិកោ មយា ទិន្នសម្បត្តិំ ធារេតុំ នាសក្ខិ មញ្ញេ, តេនាយំ មហាជនោ បរិហាសំ ករោន្តោ សន្និបតិតោ នទតី’’តិ. សោ តប្បវត្តិជាននត្ថំ មនុស្សេ បេសេសិ. តេ អាគន្ត្វា ‘‘សម្បត្តិធារកា នាម, សាមិ, ឯវំ ហោន្តូ’’តិ វត្វា តំ បវត្តិំ អារោចេសុំ. សេដ្ឋិ តំ សុត្វាវ បញ្ចវណ្ណាយ បីតិយា ផុដ្ឋសរីរោ ហុត្វា ‘‘អហោ ទុក្ករំ តេន កតំ, អហំ ឯត្តកំ កាលំ ឯវរូបាយ សម្បត្តិយា ឋិតោ កិញ្ចិ ទាតុំ នាសក្ខិ’’ន្តិ តំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘សច្ចំ កិរ តយា ឥទំ នាម កត’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘អាម, សាមី’’តិ វុត្តេ, ‘‘ហន្ទ, សហស្សំ គហេត្វា តវ ទានេ មយ្ហម្បិ បត្តិំ ទេហី’’តិ អាហ. សោ តថា អកាសិ. សេដ្ឋិបិស្ស សព្ពំ អត្តនោ សន្តកំ មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា អទាសិ.

ចតស្សោ ហិ សម្បទា នាម – វត្ថុសម្បទា, បច្ចយសម្បទា, ចេតនាសម្បទា, គុណាតិរេកសម្បទាតិ. តត្ថ និរោធសមាបត្តិរហោ អរហា វា អនាគាមី វា ទក្ខិណេយ្យោ វត្ថុសម្បទា នាម. បច្ចយានំ ធម្មេន សមេន ឧប្បត្តិ បច្ចយសម្បទា នាម. ទានតោ បុព្ពេ ទានកាលេ បច្ឆា ភាគេតិ តីសុ កាលេសុ ចេតនាយ សោមនស្សសហគតញាណសម្បយុត្តភាវោ ចេតនាសម្បទា នាម. ទក្ខិណេយ្យស្ស សមាបត្តិតោ វុដ្ឋិតភាវោ គុណាតិរេកសម្បទា នាមាតិ. ឥមស្ស ច ខីណាសវោ បច្ចេកពុទ្ធោ ទក្ខិណេយ្យា, ភតិំ កត្វា លទ្ធភាវេន បច្ចយោ ធម្មតោ ឧប្បន្នោ, តីសុ កាលេសុ បរិសុទ្ធា ចេតនា, សមាបត្តិតោ វុដ្ឋិតមត្តោ បច្ចេកពុទ្ធោ គុណាតិរេកោតិ ចតស្សោបិ សម្បទា និប្ផន្នា. ឯតាសំ អានុភាវេន ទិដ្ឋេវ ធម្មេ មហាសម្បត្តិំ បាបុណន្តិ. តស្មា សោ សេដ្ឋិនោ សន្តិកា សម្បត្តិំ លភិ. អបរភាគេ ច រាជាបិ ឥមិនា កតកម្មំ សុត្វា តំ បក្កោសាបេត្វា សហស្សំ ទត្វា បត្តិំ គហេត្វា តុដ្ឋមានសោ មហន្តំ ភោគក្ខន្ធំ ទត្វា សេដ្ឋិដ្ឋានំ អទាសិ. ភត្តភតិកសេដ្ឋីតិស្ស នាមំ អកាសិ. សោ គន្ធសេដ្ឋិនា សទ្ធិំ សហាយោ ហុត្វា ឯកតោ ខាទន្តោ បិវន្តោ យាវតាយុកំ ឋត្វា តតោ ចុតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ សារិបុត្តត្ថេរស្សូបដ្ឋាកកុលេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. អថស្ស មាតា លទ្ធគព្ភបរិហារា កតិបាហច្ចយេន ‘‘អហោ វតាហំ បញ្ចសតេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សារិបុត្តត្ថេរស្ស សតរសភោជនំ ទត្វា កាសាយវត្ថនិវត្ថា សុវណ្ណសរកំ អាទាយ អាសនបរិយន្តេ និសិន្នា តេសំ ភិក្ខូនំ ឧច្ឆិដ្ឋាវសេសកំ បរិភុញ្ជេយ្យ’’ន្តិ ទោហឡិនី ហុត្វា តថេវ កត្វា ទោហឡំ បដិវិនោទេសិ. សា សេសមង្គលេសុបិ តថារូបមេវ ទានំ ទត្វា បុត្តំ វិជាយិត្វា នាមគ្គហណទិវសេ ‘‘បុត្តស្ស មេ, ភន្តេ, សិក្ខាបទានិ ទេថា’’តិ ថេរំ អាហ. ថេរោ ‘‘កិមស្ស នាម’’ន្តិ បុច្ឆិ. ‘‘ភន្តេ, បុត្តស្ស មេ បដិសន្ធិគ្គហណតោ បដ្ឋាយ ឥមស្មិំ គេហេ កស្សចិ ទុក្ខំ នាម ន ភូតបុព្ពំ, តេនេវស្ស សុខកុមារោតិ នាមំ ភវិស្សតី’’តិ វុត្តេ តទេវស្ស នាមំ គហេត្វា សិក្ខាបទានិ អទាសិ.

តទា ឯវញ្ចស្ស មាតុ ‘‘នាហំ មម បុត្តស្ស អជ្ឈាសយំ ភិន្ទិស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជិ. សា តស្ស កណ្ណវិជ្ឈនមង្គលាទីសុបិ តថេវ ទានំ អទាសិ. កុមារោបិ សត្តវស្សិកកាលេ ‘‘ឥច្ឆាមហំ, អម្ម, ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពជិតុ’’ន្តិ អាហ. សា ‘‘សាធុ, តាត, នាហំ តវ អជ្ឈាសយំ ភិន្ទិស្សាមី’’តិ ថេរំ និមន្តេត្វា ភោជេត្វា, ‘‘ភន្តេ, បុត្តោ មេ បព្ពជិតុំ ឥច្ឆតិ, ឥមាហំ សាយន្ហសមយេ វិហារំ អានេស្សាមី’’តិ ថេរំ ឧយ្យោជេត្វា ញាតកេ សន្និបាតេត្វា ‘‘បុត្តស្ស មេ គិហិកាលេ កត្តព្ពំ កិច្ចំ អជ្ជេវ ករិស្សាមា’’តិ វត្វា បុត្តំ អលង្ករិត្វា មហន្តេន សិរិសោភគ្គេន វិហារំ នេត្វា ថេរស្ស និយ្យាទេសិ. ថេរោបិ តំ, ‘‘តាត, បព្ពជ្ជា នាម ទុក្ករា, សក្ខិស្សសិ អភិរមិតុ’’ន្តិ វត្វា ‘‘ករិស្សាមិ វោ, ភន្តេ, ឱវាទ’’ន្តិ វុត្តេ កម្មដ្ឋានំ ទត្វា បព្ពាជេសិ. មាតាបិតរោបិស្ស បព្ពជ្ជាយ សក្ការំ ករោន្តា អន្តោវិហារេយេវ សត្តាហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស សតរសភោជនំ ទត្វា សាយំ អត្តនោ គេហំ អគមំសុ. អដ្ឋមេ ទិវសេ សារិបុត្តត្ថេរោ ភិក្ខុសង្ឃេ គាមំ បវិដ្ឋេ វិហារេ កត្តព្ពកិច្ចំ កត្វា សាមណេរំ បត្តចីវរំ គាហាបេត្វា គាមំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សាមណេរោ អន្តរាមគ្គេ មាតិកាទីនិ ទិស្វា បណ្ឌិតសាមណេរោ វិយ បុច្ឆិ. ថេរោបិ តស្ស តថេវ ព្យាកាសិ. សាមណេរោ តានិ ការណានិ សុត្វា ‘‘សចេ តុម្ហេ អត្តនោ បត្តចីវរំ គណ្ហេយ្យាថ, អហំ និវត្តេយ្យ’’ន្តិ វត្វា ថេរេន តស្ស អជ្ឈាសយំ អភិន្ទិត្វា, ‘‘សាមណេរ, ទេហិ មម បត្តចីវរ’’ន្តិ បត្តចីវរេ គហិតេ ថេរំ វន្ទិត្វា និវត្តមានោ, ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ អាហារំ អាហរមានោ សតរសភោជនំ អាហរេយ្យាថា’’តិ អាហ. កុតោ តំ លភិស្សាមីតិ? អត្តនោ បុញ្ញេន អលភន្តោ មម បុញ្ញេន លភិស្សថ, ភន្តេតិ. អថស្ស ថេរោ កុញ្ចិកំ ទត្វា គាមំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សោបិ វិហារំ អាគន្ត្វា ថេរស្ស គព្ភំ វិវរិត្វា បវិសិត្វា ទ្វារំ បិធាយ អត្តនោ កាយេ ញាណំ ឱតារេត្វា និសីទិ.

តស្ស គុណតេជេន សក្កស្ស អាសនំ ឧណ្ហាការំ ទស្សេសិ. សក្កោ ‘‘កិំ នុ ខោ ឯត’’ន្តិ ឱលោកេន្តោ សាមណេរំ ទិស្វា ‘‘សុខសាមណេរោ អត្តនោ ឧបជ្ឈាយស្ស បត្តចីវរំ ទត្វា ‘សមណធម្មំ ករិស្សាមី’តិ និវត្តោ, មយា តត្ថ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា ចត្តារោ មហារាជេ បក្កោសាបេត្វា ‘‘គច្ឆថ, តាតា, វិហារស្សូបវនេ ទុស្សទ្ទកេ សកុណេ បលាបេថា’’តិ ឧយ្យោជេសិ. តេ តថា កត្វា សាមន្តា អារក្ខំ គណ្ហិំសុ. ចន្ទិមសូរិយេ ‘‘អត្តនោ វិមានានិ គហេត្វា តិដ្ឋថា’’តិ អាណាបេសិ. តេបិ តថា ករិំសុ. សយម្បិ អាវិញ្ឆនដ្ឋានេ អារក្ខំ គណ្ហិ. វិហារោ សន្និសិន្នោ និរវោ អហោសិ. សាមណេរោ ឯកគ្គចិត្តេន វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា តីណិ មគ្គផលានិ បាបុណិ. ថេរោ ‘‘សាមណេរេន ‘សតរសភោជនំ អាហរេយ្យាថា’តិ វុត្តំ, កស្ស នុ ខោ ឃរេ សក្កា លទ្ធុ’’ន្តិ ឱលោកេន្តោ ឯកំ អជ្ឈាសយសម្បន្នំ ឧបដ្ឋាកតុលំ ទិស្វា តត្ថ គន្ត្វា, ‘‘ភន្តេ, សាធុ វោ កតំ អជ្ជ ឥធាគច្ឆន្តេហី’’តិ តេហិ តុដ្ឋមានសេហិ បត្តំ គហេត្វា និសីទាបេត្វា យាគុខជ្ជកំ ទត្វា យាវ ភត្តកាលំ ធម្មកថំ យាចិតោ តេសំ សារណីយធម្មកថំ កថេត្វា កាលំ សល្លក្ខេត្វា ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. អថស្ស សតរសភោជនំ ទត្វា តំ អាទាយ គន្តុកាមំ ថេរំ ទិស្វា ‘‘ភុញ្ជថ, ភន្តេ, អបរម្បិ តេ ទស្សាមា’’តិ ថេរំ ភោជេត្វា បុន បត្តបូរំ អទំសុ. ថេរោ តំ អាទាយ ‘‘សាមណេរោ មេ ឆាតោ’’តិ តុរិតតុរិតោ វិហារំ បាយាសិ. តំ ទិវសំ សត្ថា បាតោវ និក្ខមិត្វា គន្ធកុដិយំ និសិន្នោវ អាវជ្ជេសិ – ‘‘អជ្ជ សុខសាមណេរោ ឧបជ្ឈាយស្ស បត្តចីវរំ ទត្វា ‘សមណធម្មំ ករិស្សាមី’តិ និវត្តោ, និប្ផន្នំ នុ ខោ តស្ស កិច្ច’’ន្តិ. សោ តិណ្ណំយេវ មគ្គផលានំ បត្តភាវំ ទិស្វា ឧត្តរិបិ ឧបធារេន្តោ ‘‘សក្ខិស្សតាយំ អជ្ជ អរហត្តំ បាបុណិតុំ, សារិបុត្តោ បន ‘សាមណេរោ មេ ឆាតោ’តិ វេគេន ភត្តំ អាទាយ និក្ខមតិ, សចេ ឥមស្មិំ អរហត្តំ អប្បត្តេ ភត្តំ អាហរិស្សតិ, ឥមស្ស អន្តរាយោ ភវិស្សតិ, មយា គន្ត្វា ទ្វារកោដ្ឋកេ អារក្ខំ គណ្ហិតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា គន្ធកុដិតោ និក្ខមិត្វា ទ្វារកោដ្ឋកេ ឋត្វា អារក្ខំ គណ្ហិ.

ថេរោបិ ភត្តំ អាហរិ. អថ នំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ ចត្តារោ បញ្ហេ បុច្ឆិ. បញ្ហវិស្សជ្ជនាវសានេ សាមណេរោ អរហត្តំ បាបុណិ. សត្ថា ថេរំ អាមន្តេត្វា ‘‘គច្ឆ, សារិបុត្ត, សាមណេរស្ស តេ ភត្តំ ទេហី’’តិ អាហ. ថេរោ គន្ត្វា ទ្វារំ អាកោដេសិ. សាមណេរោបិ និក្ខមិត្វា ឧបជ្ឈាយស្ស វត្តំ កត្វា ‘‘ភត្តកិច្ចំ ករោហី’’តិ វុត្តេ ថេរស្ស ភត្តេន អនត្ថិកភាវំ ញត្វា សត្តវស្សិកកុមារោ តង្ខណញ្ញេវ អរហត្តំ បត្តោ នីចាសនដ្ឋានំ បច្ចវេក្ខន្តោ ភត្តកិច្ចំ កត្វា បត្តំ ធោវិ. តស្មិំ កាលេ ចត្តារោ មហារាជានោ អារក្ខំ វិស្សជ្ជេសុំ. ចន្ទិមសូរិយាបិ វិមានានិ មុញ្ចិំសុ. សក្កោបិ អាវិញ្ឆនដ្ឋានេ អារក្ខំ វិស្សជ្ជេសិ. សូរិយោ នភមជ្ឈំ អតិក្កន្តោយេវ បញ្ញាយិ. ភិក្ខូ ‘‘សាយន្ហោ បញ្ញាយតិ, សាមណេរេន ច ឥទានេវ ភត្តកិច្ចំ កតំ, កិំ នុ ខោ អជ្ជ បុព្ពណ្ហោ ពលវា ជាតោ, សាយន្ហោ មន្ទោ’’តិ វទិំសុ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា, ‘‘ភន្តេ, អជ្ជ បុព្ពណ្ហោ ពលវា ជាតោ, សាយន្ហោ មន្ទោ, សាមណេរេន ច ឥទានេវ ភត្តកិច្ចំ កតំ, អថ ច បន សូរិយោ នភមជ្ឈំ អតិក្កន្តោយេវ បញ្ញាយតី’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, ឯវមេវំ ហោតិ បុញ្ញវន្តានំ សមណធម្មករណកាលេ. អជ្ជ ហិ ចត្តារោ មហារាជានោ សាមន្តា អារក្ខំ គណ្ហិំសុ, ចន្ទិមសូរិយា វិមានានិ គហេត្វា អដ្ឋំសុ, សក្កោ អាវិញ្ឆនកេ អារក្ខំ គណ្ហិ, អហម្បិ ទ្វារកោដ្ឋកេ អារក្ខំ គណ្ហិំ, អជ្ជ សុខសាមណេរោ មាតិកាយ ឧទកំ ហរន្តេ, ឧសុការេ ឧសុំ ឧជុំ ករោន្តេ, តច្ឆកេ ចក្កាទីនិ ករោន្តេ ទិស្វា អត្តានំ ទមេត្វា អរហត្តំ បត្តោ’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៤៥. ‘‘ឧទកញ្ហិ នយន្តិ នេត្តិកា, ឧសុការា នមយន្តិ តេជនំ;

ទារុំ នមយន្តិ តច្ឆកា, អត្តានំ ទមយន្តិ សុព្ពតា’’តិ.

តត្ថ សុព្ពតាតិ សុវទា, សុខេន ឱវទិតព្ពា អនុសាសិតព្ពាតិ អត្ថោ. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

សុខសាមណេរវត្ថុ ឯកាទសមំ.

ទណ្ឌវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទសមោ វគ្គោ.