១០. បិលោតិកតិស្សត្ថេរវត្ថុ

ហិរីនិសេធោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បិលោតិកត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកស្មិញ្ហិ សមយេ អានន្ទត្ថេរោ ឯកំ បិលោតិកខណ្ឌនិវត្ថំ កបាលំ អាទាយ ភិក្ខាយ ចរន្តំ ទារកំ ទិស្វា ‘‘កិំ តេ ឯវំ វិចរិត្វា ជីវនតោ បព្ពជ្ជា ន ឧត្តរិតរា’’តិ វត្វា, ‘‘ភន្តេ, កោ មំ បព្ពាជេស្សតី’’តិ វុត្តេ ‘‘អហំ បព្ពាជេស្សាមី’’តិ តំ អាទាយ គន្ត្វា សហត្ថា ន្ហាបេត្វា កម្មដ្ឋានំ ទត្វា បព្ពាជេសិ. តញ្ច បន និវត្ថបិលោតិកខណ្ឌំ បសារេត្វា ឱលោកេន្តោ បរិស្សាវនករណមត្តម្បិ គយ្ហូបគំ កញ្ចិ បទេសំ អទិស្វា កបាលេន សទ្ធិំ ឯកិស្សា រុក្ខសាខាយ ឋបេសិ. សោ បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ ពុទ្ធានំ ឧប្បន្នលាភសក្ការំ បរិភុញ្ជមានោ មហគ្ឃានិ ចីវរានិ អច្ឆាទេត្វា វិចរន្តោ ថូលសរីរោ ហុត្វា ឧក្កណ្ឋិត្វា ‘‘កិំ មេ ជនស្ស សទ្ធាទេយ្យំ និវាសេត្វា វិចរណេន, អត្តនោ បិលោតិកមេវ និវាសេស្សាមី’’តិ តំ ឋានំ គន្ត្វា បិលោតិកំ គហេត្វា ‘‘អហិរិក និល្លជ្ជ ឯវរូបានំ វត្ថានំ អច្ឆាទនដ្ឋានំ បហាយ ឥមំ បិលោតិកខណ្ឌំ និវាសេត្វា កបាលហត្ថោ ភិក្ខាយ ចរិតុំ គច្ឆសី’’តិ តំ អារម្មណំ កត្វា អត្តនាវ អត្តានំ ឱវទិ, ឱវទន្តស្សេវ បនស្ស ចិត្តំ សន្និសីទិ. សោ តំ បិលោតិកំ តត្ថេវ បដិសាមេត្វា និវត្តិត្វា វិហារមេវ គតោ. សោ កតិបាហច្ចយេន បុនបិ ឧក្កណ្ឋិត្វា តថេវ វត្វា និវត្តិ, បុនបិ តថេវាតិ. តំ ឯវំ អបរាបរំ វិចរន្តំ ទិស្វា ភិក្ខូ ‘‘កហំ, អាវុសោ, គច្ឆសី’’តិ បុច្ឆន្តិ. សោ ‘‘អាចរិយស្ស សន្តិកំ គច្ឆាមាវុសោ’’តិ វត្វា ឯតេនេវ នីហារេន អត្តនោ បិលោតិកខណ្ឌមេវ អារម្មណំ កត្វា អត្តានំ និសេធេត្វា កតិបាហេនេវ អរហត្តំ បាបុណិ. ភិក្ខូ អាហំសុ – ‘‘កិំ, អាវុសោ, ន ទានិ អាចរិយស្ស សន្តិកំ គច្ឆសិ, ននុ អយំ តេ វិចរណមគ្គោ’’តិ. អាវុសោ, អាចរិយេន សទ្ធិំ សំសគ្គេ សតិ គតោម្ហិ, ឥទានិ បន មេ ឆិន្នោ សំសគ្គោ, តេនស្ស សន្តិកំ ន គច្ឆាមីតិ. ភិក្ខូ តថាគតស្ស អារោចេសុំ – ‘‘ភន្តេ, បិលោតិកត្ថេរោ អញ្ញំ ព្យាករោតី’’តិ. កិមាហ, ភិក្ខវេតិ? ឥទំ នាម, ភន្តេតិ. តំ សុត្វា សត្ថា ‘‘អាម, ភិក្ខវេ, មម បុត្តោ សំសគ្គេ សតិ អាចរិយស្ស សន្តិកំ គតោ, ឥទានិ បនស្ស សំសគ្គោ ឆិន្នោ, អត្តនាវ អត្តានំ និសេធេត្វា អរហត្តំ បត្តោ’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

១៤៣. ‘‘ហិរីនិសេធោ បុរិសោ, កោចិ លោកស្មិំ វិជ្ជតិ;

យោ និទ្ទំ អបពោធេតិ, អស្សោ ភទ្រោ កសាមិវ.

១៤៤. ‘‘អស្សោ យថា ភទ្រោ កសានិវិដ្ឋោ,

អាតាបិនោ សំវេគិនោ ភវាថ;

សទ្ធាយ សីលេន ច វីរិយេន ច,

សមាធិនា ធម្មវិនិច្ឆយេន ច;

សម្បន្នវិជ្ជាចរណា បតិស្សតា,

ជហិស្សថ ទុក្ខមិទំ អនប្បក’’ន្តិ.

តត្ថ អន្តោ ឧប្បន្នំ អកុសលវិតក្កំ ហិរិយា និសេធេតីតិ ហិរីនិសេធោ. កោចិ លោកស្មិន្តិ ឯវរូបោ បុគ្គលោ ទុល្លភោ, កោចិទេវ លោកស្មិំ វិជ្ជតិ. យោ និទ្ទន្តិ អប្បមត្តោ សមណធម្មំ ករោន្តោ អត្តនោ ឧប្បន្នំ និទ្ទំ អបហរន្តោ ពុជ្ឈតីតិ អបពោធេតិ. កសាមិវាតិ យថា ភទ្រោ អស្សោ អត្តនិ បតមានំ កសំ អបហរតិ, អត្តនិ បតិតុំ ន ទេតិ. យោ ឯវំ និទ្ទំ អបពោធេតិ, សោ ទុល្លភោតិ អត្ថោ.

ទុតិយគាថាយ អយំ សង្ខេបត្ថោ – ‘‘ភិក្ខវេ, យថា ភទ្រោ អស្សោ បមាទមាគម្ម កសាយ និវិដ្ឋោ, អហម្បិ នាម កសាយ បហដោ’’តិ អបរភាគេ អាតប្បំ ករោតិ, ឯវំ តុម្ហេបិ អាតាបិនោ សំវេគិនោ ភវថ, ឯវំភូតា លោកិយលោកុត្តរាយ ទុវិធាយ សទ្ធាយ ច ចតុបារិសុទ្ធិសីលេន ច កាយិកចេតសិកវីរិយេន ច អដ្ឋសមាបត្តិសមាធិនា ច ការណាការណជាននលក្ខណេន ធម្មវិនិច្ឆយេន ច សមន្នាគតា ហុត្វា តិស្សន្នំ វា អដ្ឋន្នំ វា វិជ្ជានំ, បញ្ចទសន្នញ្ច ចរណានំ សម្បត្តិយា សម្បន្នវិជ្ជាចរណា. ឧបដ្ឋិតសតិតាយ បតិស្សតា ហុត្វា ឥទំ អនប្បកំ វដ្ដទុក្ខំ បជហិស្សថាតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

បិលោតិកតិស្សត្ថេរវត្ថុ ទសមំ.