១១. សប្បទាសត្ថេរវត្ថុ

យោ ច វស្សសតំ ជីវេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សប្បទាសត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយំ កិរេកោ កុលបុត្តោ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ អបរេន សមយេន ឧក្កណ្ឋិត្វា ‘‘មាទិសស្ស កុលបុត្តស្ស គិហិភាវោ នាម អយុត្តោ, បព្ពជ្ជាយ ឋត្វា មរណម្ហិ មេ សេយ្យោ’’តិ ចិន្តេត្វា អត្តនោ មរណូបាយំ ចិន្តេន្តោ វិចរតិ. អថេកទិវសំ បាតោវ កតភត្តកិច្ចា ភិក្ខូ វិហារំ គន្ត្វា អគ្គិសាលាយ សប្បំ ទិស្វា តំ ឯកស្មិំ កុដេ បក្ខិបិត្វា កុដំ បិទហិត្វា អាទាយ វិហារា និក្ខមិំសុ. ឧក្កណ្ឋិតភិក្ខុបិ ភត្តកិច្ចំ កត្វា អាគច្ឆន្តោ តេ ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘កិំ ឥទំ, អាវុសោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘សប្បោ, អាវុសោ’’តិ វុត្តេ ឥមិនា ‘‘កិំ ករិស្សថា’’តិ? ‘‘ឆឌ្ឌេស្សាម ន’’ន្តិ. តេសំ វចនំ សុត្វា ‘‘ឥមិនា អត្តានំ ឌំសាបេត្វា មរិស្សាមី’’តិ ‘‘អាហរថ, អហំ តំ ឆឌ្ឌេស្សាមី’’តិ តេសំ ហត្ថតោ កុដំ គហេត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ និសិន្នោ តេន សប្បេន អត្តានំ ឌំសាបេតិ, សប្បោ ឌំសិតុំ ន ឥច្ឆតិ. សោ កុដេ ហត្ថំ ឱតារេត្វា ឥតោ ចិតោ ច អាលោលេតិ, ឃោរសប្បស្ស មុខំ វិវរិត្វា អង្គុលិំ បក្ខិបតិ, នេវ នំ សប្បោ ឌំសិ. សោ ‘‘នាយំ អាសីវិសោ, ឃរសប្បោ ឯសោ’’តិ តំ បហាយ វិហារំ អគមាសិ. អថ នំ ភិក្ខូ ‘‘ឆឌ្ឌិតោ តេ, អាវុសោ, សប្បោ’’តិ អាហំសុ. ‘‘ន សោ, អាវុសោ, ឃោរសប្បោ, ឃរសប្បោ ឯសោ’’តិ. ‘‘ឃោរសប្បោយេវាវុសោ, មហន្តំ ផណំ កត្វា សុសុយន្តោ ទុក្ខេន អម្ហេហិ គហិតោ, កិំ ការណា ឯវំ ត្វំ វទេសី’’តិ អាហំសុ. ‘‘អហំ, អាវុសោ, តេន អត្តានំ ឌំសាបេន្តោបិ មុខេ អង្គុលិំ បក្ខិបេន្តោបិ តំ ឌំសាបេតុំ នាសក្ខិ’’ន្តិ. តំ សុត្វា ភិក្ខូ តុណ្ហី អហេសុំ.

អថេកទិវសំ ន្ហាបិតោ ទ្វេ តយោ ខុរេ អាទាយ វិហារំ គន្ត្វា ឯកំ ភូមិយំ ឋបេត្វា ឯកេន ភិក្ខូនំ កេសេ ឱហារេតិ. សោ ភូមិយំ ឋបិតំ ខុរំ គហេត្វា ‘‘ឥមិនា គីវំ ឆិន្ទិត្វា មរិស្សាមី’’តិ ឯកស្មិំ រុក្ខេ គីវំ ឧបនិធាយ ខុរធារំ គលនាឡិយំ កត្វា ឋិតោ ឧបសម្បទាមាឡតោ បដ្ឋាយ អត្តនោ សីលំ អាវជ្ជេន្តោ វិមលចន្ទមណ្ឌលំ វិយ សុធោតមណិខន្ធមិវ ច និម្មលំ សីលំ អទ្ទស. តស្ស តំ ឱលោកេន្តស្ស សកលសរីរំ ផរន្តី បីតិ ឧប្បជ្ជិ. សោ បីតិំ វិក្ខម្ភេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេន្តោ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បត្វា ខុរំ អាទាយ វិហារមជ្ឈំ បាវិសិ. អថ នំ ភិក្ខូ ‘‘កហំ គតោសិ, អាវុសោ’’តិ បុច្ឆិំសុ. ‘‘‘ឥមិនា ខុរេន គលនាឡិំ ឆិន្ទិត្វា មរិស្សាមី’តិ គតោម្ហិ, អាវុសោ’’តិ. អថ ‘‘កស្មា ន មតោសី’’តិ? ឥទានិម្ហិ សត្ថំ អាហរិតុំ អភព្ពោ ជាតោ. អហញ្ហិ ‘‘ឥមិនា ខុរេន គលនាឡិំ ឆិន្ទិស្សាមី’’តិ ញាណខុរេន សព្ពកិលេសេ ឆិន្ទិន្តិ. ភិក្ខូ ‘‘អយំ អភូតេន អញ្ញំ ព្យាករោតី’’តិ ភគវតោ អារោចេសុំ. ភគវា តេសំ កថំ សុត្វា អាហ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ខីណាសវា នាម សហត្ថា អត្តានំ ជីវិតា វោរោបេន្តី’’តិ. ភន្តេ, តុម្ហេ ឥមំ ‘‘ខីណាសវោ’’តិ វទថ, ឯវំ អរហត្តូបនិស្សយសម្បន្នោ បនាយំ កស្មា ឧក្កណ្ឋតិ, កិមស្ស អរហត្តូបនិស្សយការណំ ‘‘កស្មា សោ សប្បោ ឯតំ ន ឌំសតី’’តិ? ‘‘ភិក្ខវេ, សោ តាវ សប្បោ ឥមស្ស ឥតោ តតិយេ អត្តភាវេ ទាសោ អហោសិ, សោ អត្តនោ សាមិកស្ស សរីរំ ឌំសិតុំ ន វិសហតី’’តិ. ឯវំ តាវ នេសំ សត្ថា ឯកំ ការណំ អាចិក្ខិ. តតោ បដ្ឋាយ ច សោ ភិក្ខុ សប្បទាសោ នាម ជាតោ.

កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធកាលេ កិរេកោ កុលបុត្តោ សត្ថុ ធម្មកថំ សុត្វា ឧប្បន្នសំវេគោ បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ អបរេន សមយេន អនភិរតិយា ឧប្បន្នាយ ឯកស្ស សហាយកស្ស ភិក្ខុនោ អារោចេសិ. សោ តស្ស អភិណ្ហំ គិហិភាវេ អាទីនវំ កថេសិ. តំ សុត្វា ឥតរោ សាសនេ អភិរមិត្វា បុព្ពេ អនភិរតកាលេ មលគ្គហិតេ សមណបរិក្ខារេ ឯកស្មិំ សោណ្ឌិតីរេ និម្មលេ ករោន្តោ និសីទិ. សហាយកោបិស្ស សន្តិកេយេវ និសិន្នោ. អថ នំ សោ ឯវមាហ – ‘‘អហំ, អាវុសោ, ឧប្បព្ពជន្តោ ឥមេ បរិក្ខារេ តុយ្ហំ ទាតុកាមោ អហោសិ’’ន្តិ. សោ លោភំ ឧប្បាទេត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមិនា មយ្ហំ បព្ពជិតេន វា ឧប្បព្ពជិតេន វា កោ អត្ថោ, ឥទានិ បរិក្ខារេ គណ្ហិស្សាមី’’តិ. សោ តតោ បដ្ឋាយ ‘‘កិំ ទានាវុសោ, អម្ហាកំ ជីវិតេន, យេ មយំ កបាលហត្ថា បរកុលេសុ ភិក្ខាយ ចរាម, បុត្តទារេហិ សទ្ធិំ អាលាបសល្លាបំ ន ករោមា’’តិអាទីនិ វទន្តោ គិហិភាវស្ស គុណំ កថេសិ. សោ តស្ស កថំ សុត្វា បុន ឧក្កណ្ឋិតោ ហុត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ មយា ‘ឧក្កណ្ឋិតោម្ហី’តិ វុត្តេ បឋមំ គិហិភាវេ អាទីនវំ កថេត្វា ឥទានិ អភិណ្ហំ គុណំ កថេតិ, ‘កិំ នុ ខោ ការណ’’’ន្តិ ចិន្តេន្តោ ‘‘ឥមេសុ សមណបរិក្ខារេសុ លោភេនា’’តិ ញត្វា សយមេវ អត្តនោ ចិត្តំ និវត្តេសិ. ឯវមស្ស កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធកាលេ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ ឧក្កណ្ឋាបិតត្តា ឥទានិ អនភិរតិ ឧប្បន្នា. យោ បន តេនេវ តទា វីសតិ វស្សសហស្សានិ សមណធម្មោ កតោ, ស្វស្ស ឯតរហិ អរហត្តូបនិស្សយោ ជាតោតិ.

ឥមមត្ថំ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ សន្តិកា សុត្វា ឧត្តរិំ បុច្ឆិំសុ – ‘‘ភន្តេ, អយំ កិរ ភិក្ខុ ខុរធារំ គលនាឡិយំ កត្វា ឋិតោវ អរហត្តំ បាបុណាតិ, ឧប្បជ្ជិស្សតិ នុ ខោ ឯត្តកេន ខណេន អរហត្តមគ្គោ’’តិ. ‘‘អាម, ភិក្ខវេ, អារទ្ធវីរិយស្ស ភិក្ខុនោ បាទំ ឧក្ខិបិត្វា ភូមិយំ ឋបេន្តស្ស បាទេ ភូមិយំ អសម្បត្តេយេវ អរហត្តមគ្គោ ឧប្បជ្ជតិ. កុសីតស្ស បុគ្គលស្ស ហិ វស្សសតំ ជីវនតោ អារទ្ធវីរិយស្ស ខណមត្តម្បិ ជីវិតំ សេយ្យោ’’តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១១២. ‘‘យោ ច វស្សសតំ ជីវេ, កុសីតោ ហីនវីរិយោ;

ឯកាហំ ជីវិកំ សេយ្យោ, វីរិយមារភតោ ទឡ្ហ’’ន្តិ.

តត្ថ កុសីតោតិ កាមវិតក្កាទីហិ តីហិ វិតក្កេហិ វីតិនាមេន្តោ បុគ្គលោ. ហីនវីរិយោតិ និព្ពីរិយោ. វីរិយមារភតោ ទឡ្ហន្តិ ទុវិធជ្ឈាននិព្ពត្តនសមត្ថំ ថិរំ វីរិយំ អារភន្តស្ស. សេសំ បុរិមសទិសមេវ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

សប្បទាសត្ថេរវត្ថុ ឯកាទសមំ.