៩. ខទិរវនិយរេវតត្ថេរវត្ថុ

គាមេ វាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ខទិរវនិយរេវតត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

អាយស្មា ហិ សារិបុត្តោ សត្តាសីតិកោដិធនំ បហាយ បព្ពជិត្វា ចាលា, ឧបចាលា, សីសូបចាលាតិ តិស្សោ ភគិនិយោ, ចុន្ទោ ឧបសេនោតិ ឥមេ ទ្វេ ច ភាតរោ បព្ពាជេសិ. រេវតកុមារោ ឯកោវ គេហេ អវសិដ្ឋោ. អថស្ស មាតា ចិន្តេសិ – ‘‘មម បុត្តោ ឧបតិស្សោ ឯត្តកំ ធនំ បហាយ បព្ពជិត្វា តិស្សោ ច ភគិនិយោ ទ្វេ ច ភាតរោ បព្ពាជេសិ, រេវតោ ឯកោវ អវសេសោ. សចេ ឥមម្បិ បព្ពាជេស្សតិ, ឯត្តកំ នោ ធនំ នស្សិស្សតិ, កុលវំសោ បច្ឆិជ្ជិស្សតិ, ទហរកាលេយេវ នំ ឃរាវាសេន ពន្ធិស្សាមី’’តិ. សារិបុត្តត្ថេរោបិ បដិកច្ចេវ ភិក្ខូ អាណាបេសិ ‘‘សចេ, អាវុសោ, រេវតោ បព្ពជិតុកាមោ អាគច្ឆតិ, អាគតមត្តមេវ នំ បព្ពាជេយ្យាថ, មម មាតាបិតរោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកា, កិំ តេហិ អាបុច្ឆិតេហិ, អហមេវ តស្ស មាតា ច បិតា ចា’’តិ. មាតាបិស្ស រេវតកុមារំ សត្តវស្សិកមេវ ឃរពន្ធនេន ពន្ធិតុកាមា សមានជាតិកេ កុលេ ទារិកំ វារេត្វា ទិវសំ វវត្ថបេត្វា កុមារំ មណ្ឌេត្វា បសាធេត្វា មហតា បរិវារេន សទ្ធិំ អាទាយ កុមារិកាយ ញាតិឃរំ អគមាសិ. អថ នេសំ កតមង្គលានំ ទ្វិន្នម្បិ ញាតកេសុ សន្និបតិតេសុ ឧទកបាតិយំ ហត្ថេ ឱតារេត្វា មង្គលានិ វត្វា កុមារិកាយ វុឌ្ឍិំ អាកង្ខមានា ញាតកា ‘‘តវ អយ្យិកាយ ទិដ្ឋធម្មំ បស្ស, អយ្យិកា វិយ ចិរំ ជីវ, អម្មា’’តិ អាហំសុ. រេវតកុមារោ ‘‘កោ នុ ខោ ឥមិស្សា អយ្យិកាយ ទិដ្ឋធម្មោ’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘កតរា ឥមិស្សា អយ្យិកា’’តិ បុច្ឆិ. អថ នំ អាហំសុ, ‘‘តាត, កិំ ន បស្សសិ ឥមំ វីសវស្សសតិកំ ខណ្ឌទន្តំ បលិតកេសំ វលិត្តចំ តិលកាហតគត្តំ គោបានសិវង្កំ, ឯសា ឯតិស្សា អយ្យិកា’’តិ. ‘‘កិំ បន អយម្បិ ឯវរូបា ភវិស្សតី’’តិ? ‘‘សចេ ជីវិស្សតិ, ភវិស្សតិ, តាតា’’តិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឯវរូបម្បិ នាម សរីរំ ជរាយ ឥមំ វិប្បការំ បាបុណិស្សតិ, ឥមំ មេ ភាតរា ឧបតិស្សេន ទិដ្ឋំ ភវិស្សតិ, អជ្ជេវ មយា បលាយិត្វា បព្ពជិតុំ វដ្ដតី’’តិ. អថ នំ ញាតកា កុមារិកាយ សទ្ធិំ ឯកយានំ អារោបេត្វា អាទាយ បក្កមិំសុ.

សោ ថោកំ គន្ត្វា សរីរកិច្ចំ អបទិសិត្វា ‘‘ឋបេថ តាវ យានំ, ឱតរិត្វា អាគមិស្សាមី’’តិ យានា ឱតរិត្វា ឯកស្មិំ គុម្ពេ ថោកំ បបញ្ចំ កត្វា អគមាសិ. បុនបិ ថោកំ គន្ត្វា តេនេវ អបទេសេន ឱតរិត្វា អភិរុហិ, បុនបិ តថេវ អកាសិ. អថស្ស ញាតកា ‘‘អទ្ធា ឥមស្ស ឧដ្ឋានានិ វត្តន្តី’’តិ សល្លក្ខេត្វា នាតិទឡ្ហំ អារក្ខំ ករិំសុ. សោ បុនបិ ថោកំ គន្ត្វា តេនេវ អបទេសេន ឱតរិត្វា ‘‘តុម្ហេ បាជេន្តោ បុរតោ គច្ឆថ, មយំ បច្ឆតោ សណិកំ អាគមិស្សាមា’’តិ វត្វា ឱតរិត្វា គុម្ពាភិមុខោ អហោសិ. ញាតកាបិស្ស ‘‘បច្ឆតោ អាគមិស្សតី’’តិ សញ្ញាយ យានំ បាជេន្តា គមិំសុ. សោបិ តតោ បលាយិត្វា ឯកស្មិំ បទេសេ តិំសមត្តា ភិក្ខូ វសន្តិ, តេសំ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា អាហ – ‘‘បព្ពាជេថ មំ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អាវុសោ, ត្វំ សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតោ, មយំ តេ រាជបុត្តភាវំ វា អមច្ចបុត្តភាវំ វា ន ជានាម, កថំ បព្ពាជេស្សាមា’’តិ? ‘‘តុម្ហេ មំ, ភន្តេ, ន ជានាថា’’តិ? ‘‘ន ជានាមាវុសោ’’តិ. ‘‘អហំ ឧបតិស្សស្ស កនិដ្ឋភាតិកោ’’តិ. ‘‘កោ ឯស ឧបតិស្សោ នាមា’’តិ? ‘‘ភន្តេ, ភទ្ទន្តា មម ភាតរំ ‘សារិបុត្តោ’តិ វទន្តិ, តស្មា មយា ‘ឧបតិស្សោ’តិ វុត្តេ ន ជានន្តី’’តិ. ‘‘កិំ បន ត្វំ សារិបុត្តត្ថេរស្ស កនិដ្ឋភាតិកោ’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘តេន ហិ ឯហិ, ភាតរា តេ អនុញ្ញាតមេវា’’តិ វត្វា ភិក្ខូ តស្ស អាភរណានិ ឱមុញ្ចាបេត្វា ឯកមន្តំ ឋបេត្វា តំ បព្ពាជេត្វា ថេរស្ស សាសនំ បហិណិំសុ. ថេរោ តំ សុត្វា ភគវតោ អារោចេសិ – ‘‘ភន្តេ, ‘អារញ្ញិកភិក្ខូហិ កិរ រេវតោ បព្ពាជិតោ’តិ សាសនំ បហិណិំសុ, គន្ត្វា តំ បស្សិត្វា អាគមិស្សាមី’’តិ. សត្ថា ‘‘អធិវាសេហិ តាវ, សារិបុត្តា’’តិ គន្តុំ ន អទាសិ. ថេរោ បុន កតិបាហច្ចយេន សត្ថារំ អាបុច្ឆិ. សត្ថា ‘‘អធិវាសេហិ តាវ, សារិបុត្ត, មយម្បិ អាគមិស្សាមា’’តិ នេវ គន្តុំ អទាសិ.

សាមណេរោបិ ‘‘សចាហំ ឥធ វសិស្សាមិ, ញាតកា មំ អនុពន្ធិត្វា បក្កោសិស្សន្តី’’តិ តេសំ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ យាវ អរហត្តា កម្មដ្ឋានំ ឧគ្គណ្ហិត្វា បត្តចីវរមាទាយ ចារិកំ ចរមានោ តតោ តិំសយោជនិកេ ឋានេ ខទិរវនំ គន្ត្វា អន្តោវស្សេយេវ តេមាសព្ភន្តរេ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. ថេរោបិ បវារេត្វា សត្ថារំ បុន តត្ថ គមនត្ថាយ អាបុច្ឆិ. សត្ថា ‘‘មយម្បិ គមិស្សាម, សារិបុត្តា’’តិ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ និក្ខមិ. ថោកំ គតកាលេ អានន្ទត្ថេរោ ទ្វេធាបថេ ឋត្វា សត្ថារំ អាហ – ‘‘ភន្តេ, រេវតស្ស សន្តិកំ គមនមគ្គេសុ អយំ បរិហារបថោ សដ្ឋិយោជនិកោ មនុស្សាវាសោ, អយំ ឧជុមគ្គោ តិំសយោជនិកោ អមនុស្សបរិគ្គហិតោ, កតរេន គច្ឆាមា’’តិ. ‘‘សីវលិ, បន, អានន្ទ, អម្ហេហិ សទ្ធិំ អាគតោ’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘សចេ, សីវលិ, អាគតោ, ឧជុមគ្គមេវ គណ្ហាហី’’តិ. សត្ថា កិរ ‘‘អហំ តុម្ហាកំ យាគុភត្តំ ឧប្បាទេស្សាមិ, ឧជុមគ្គំ គណ្ហាហី’’តិ អវត្វា ‘‘តេសំ តេសំ ជនានំ បុញ្ញស្ស វិបាកទានដ្ឋានំ ឯត’’ន្តិ ញត្វា ‘‘សចេ, សីវលិ, អាគតោ, ឧជុមគ្គំ គណ្ហាហី’’តិ អាហ. សត្ថរិ បន តំ មគ្គំ បដិបន្នេ ទេវតា ‘‘អម្ហាកំ អយ្យស្ស សីវលិត្ថេរស្ស សក្ការំ ករិស្សាមា’’តិ ចិន្តេត្វា ឯកេកយោជនេ វិហារេ ការេត្វា ឯកយោជនតោ ឧទ្ធំ គន្តុំ អទត្វា បាតោ វុដ្ឋាយ ទិព្ពយាគុអាទីនិ គហេត្វា, ‘‘អយ្យោ, នោ សីវលិត្ថេរោ កហំ និសិន្នោ’’តិ វិចរន្តិ. ថេរោ អត្តនោ អភិហដំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទាបេសិ. ឯវំ សត្ថា សបរិវារោ តិំសយោជនិកំ កន្តារំ សីវលិត្ថេរស្ស បុញ្ញំ អនុភវមានោវ អាគមាសិ. រេវតត្ថេរោបិ សត្ថុ អាគមនំ ញត្វា ភគវតោ គន្ធកុដិំ មាបេត្វា បញ្ច កូដាគារសតានិ, បញ្ច ចង្កមនសតានិ, បញ្ចរត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានសតានិ ច មាបេសិ. សត្ថា តស្ស សន្តិកេ មាសមត្តមេវ វសិ. តស្មិំ វសមានោបិ សីវលិត្ថេរស្សេវ បុញ្ញំ អនុភវិ.

តត្ថ បន ទ្វេ មហល្លកភិក្ខូ សត្ថុ ខទិរវនំ បវិសនកាលេ ឯវំ ចិន្តយិំសុ – ‘‘អយំ ភិក្ខុ ឯត្តកំ នវកម្មំ ករោន្តោ កិំ សក្ខិស្សតិ សមណធម្មំ កាតុំ, សត្ថា ‘សារិបុត្តស្ស កនិដ្ឋោ’តិ មុខោលោកនកិច្ចំ ករោន្តោ ឯវរូបស្ស នវកម្មិកស្ស ភិក្ខុស្ស សន្តិកំ អាគតោ’’តិ. សត្ថាបិ តំ ទិវសំ បច្ចូសកាលេ លោកំ វោលោកេត្វា តេ ភិក្ខូ ទិស្វា តេសំ ចិត្តាចារំ អញ្ញាសិ. តស្មា តត្ថ មាសមត្តំ វសិត្វា និក្ខមនទិវសេ យថា តេ ភិក្ខូ អត្តនោ តេលនាឡិញ្ច ឧទកតុម្ពញ្ច ឧបាហនានិ ច បមុស្សន្តិ, តថា អធិដ្ឋហិត្វា និក្ខមន្តោ វិហារូបចារតោ ពហិ និក្ខន្តកាលេ ឥទ្ធិំ វិស្សជ្ជេសិ. អថ តេ ភិក្ខូ ‘‘មយា ឥទញ្ចិទញ្ច បមុដ្ឋំ, មយាបិ បមុដ្ឋ’’ន្តិ ឧភោបិ និវត្តិត្វា តំ ឋានំ អសល្លក្ខេត្វា ខទិររុក្ខកណ្ដកេហិ វិជ្ឈមានា វិចរិត្វា ឯកស្មិំ ខទិររុក្ខេ ឱលម្ពន្តំ អត្តនោ ភណ្ឌកំ ទិស្វា អាទាយ បក្កមិំសុ. សត្ថាបិ ភិក្ខុសង្ឃំ អាទាយ បុន មាសមត្តេនេវ សីវលិត្ថេរស្ស បុញ្ញំ អនុភវមានោ បដិគន្ត្វា បុព្ពារាមំ បាវិសិ.

អថ តេ មហល្លកភិក្ខូ បាតោវ មុខំ ធោវិត្វា ‘‘អាគន្តុកភត្តទាយិកាយ វិសាខាយ ឃរំ យាគុំ បិវិស្សាមា’’តិ គន្ត្វា យាគុំ បិវិត្វា ខជ្ជកំ ខាទិត្វា និសីទិំសុ. អថ នេ វិសាខា បុច្ឆិ – ‘‘តុម្ហេបិ, ភន្តេ, សត្ថារា សទ្ធិំ រេវតត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានំ អគមិត្ថា’’តិ. ‘‘អាម, ឧបាសិកេតិ, រមណីយំ, ភន្តេ, ថេរស្ស វសនដ្ឋាន’’ន្តិ. ‘‘កុតោ តស្ស រមណីយតា សេតកណ្ដកខទិររុក្ខគហនំ បេតានំ និវាសនដ្ឋានសទិសំ ឧបាសិកេ’’តិ. អថញ្ញេ ទ្វេ ទហរភិក្ខូ អាគមិំសុ. ឧបាសិកា តេសម្បិ យាគុខជ្ជកំ ទត្វា តថេវ បដិបុច្ឆិ. តេ អាហំសុ – ‘‘ន សក្កា ឧបាសិកេ វណ្ណេតុំ, សុធម្មទេវសភាសទិសំ ឥទ្ធិយា អភិសង្ខតំ វិយ ថេរស្ស វសនដ្ឋាន’’ន្តិ. ឧបាសិកា ចិន្តេសិ – ‘‘បឋមំ អាគតា ភិក្ខូ អញ្ញថា វទិំសុ, ឥមេ អញ្ញថា វទន្តិ, បឋមំ អាគតា ភិក្ខូ កិញ្ចិទេវ បមុស្សិត្វា ឥទ្ធិយា វិស្សដ្ឋកាលេ បដិនិវត្តិត្វា គតា ភវិស្សន្តិ, ឥមេ បន ឥទ្ធិយា អភិសង្ខរិត្វា និម្មិតកាលេ គតា ភវិស្សន្តី’’តិ អត្តនោ បណ្ឌិតភាវេន ឯតមត្ថំ ញត្វា ‘‘សត្ថារំ អាគតកាលេ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ អដ្ឋាសិ. តតោ មុហុត្តំយេវ សត្ថា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ វិសាខាយ គេហំ គន្ត្វា បញ្ញត្តាសនេ និសីទិ. សា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ សក្កច្ចំ បរិវិសិត្វា ភត្តកិច្ចាវសានេ សត្ថារំ វន្ទិត្វា បដិបុច្ឆិ – ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេហិ សទ្ធិំ គតភិក្ខូសុ ឯកច្ចេ រេវតត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានំ ‘ខទិរគហនំ អរញ្ញ’ន្តិ វទន្តិ, ឯកច្ចេ ‘រមណីយ’ន្តិ, កិំ នុ ខោ ឯត’’ន្តិ? តំ សុត្វា សត្ថា ‘‘ឧបាសិកេ គាមោ វា ហោតុ អរញ្ញំ វា, យស្មិំ ឋានេ អរហន្តោ វិហរន្តិ, តំ រមណីយមេវា’’តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៩៨. ‘‘គាមេ វា យទិ វារញ្ញេ, និន្នេ វា យទិ វា ថលេ;

យត្ថ អរហន្តោ វិហរន្តិ, តំ ភូមិរាមណេយ្យក’’ន្តិ.

តត្ថ កិញ្ចាបិ អរហន្តោ គាមន្តេ កាយវិវេកំ ន លភន្តិ, ចិត្តវិវេកំ បន លភន្តេវ. តេសញ្ហិ ទិព្ពបដិភាគានិបិ អារម្មណានិ ចិត្តំ ចាលេតុំ ន សក្កោន្តិ. តស្មា គាមោ វា ហោតុ អរញ្ញាទីនំ វា អញ្ញតរំ, យត្ថ អរហន្តោ វិហរន្តិ, តំ ភូមិរាមណេយ្យកន្តិ សោ ភូមិបទេសោ រមណីយោ ឯវាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

អបរេន សមយេន ភិក្ខូ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ – ‘‘អាវុសោ, កេន នុ ខោ ការណេន អាយស្មា សីវលិត្ថេរោ សត្តទិវសសត្តមាសាធិកានិ សត្ត វស្សានិ មាតុ កុច្ឆិយំ វសិ, កេន និរយេ បច្ចិ, កេន និស្សន្ទេន លាភគ្គយសគ្គប្បត្តោ ជាតោ’’តិ? សត្ថា តំ កថំ សុត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, កិំ កថេថា’’តិ បុច្ឆិត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥទំ នាមា’’តិ វុត្តេ តស្សាយស្មតោ បុព្ពកម្មំ កថេន្តោ អាហ –

ភិក្ខវេ, ឥតោ ឯកនវុតិកប្បេ វិបស្សី ភគវា លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា ឯកស្មិំ សមយេ ជនបទចារិកំ ចរិត្វា បិតុ នគរំ បច្ចាគមាសិ. រាជា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស អាគន្តុកទានំ សជ្ជេត្វា នាគរានំ សាសនំ បេសេសិ ‘‘អាគន្ត្វា មយ្ហំ ទានេ សហាយកា ហោន្តូ’’តិ. តេ តថា កត្វា ‘‘រញ្ញា ទិន្នទានតោ អតិរេកតរំ ទស្សាមា’’តិ សត្ថារំ និមន្តេត្វា បុនទិវសេ ទានំ បដិយាទេត្វា រញ្ញោ សាសនំ បហិណិំសុ. រាជា អាគន្ត្វា តេសំ ទានំ ទិស្វា ‘‘ឥតោ អធិកតរំ ទស្សាមី’’តិ បុនទិវសត្ថាយ សត្ថារំ និមន្តេសិ, នេវ រាជា នាគរេ បរាជេតុំ សក្ខិ, ន នាគរា រាជានំ. នាគរា ឆដ្ឋេ វារេ ‘‘ស្វេ ទានិ យថា ‘ឥមស្មិំ ទានេ ឥទំ នាម នត្ថី’តិ ន សក្កា ហោតិ វត្តុំ, ឯវំ ទានំ ទស្សាមា’’តិ ចិន្តេត្វា បុនទិវសេ ទានំ បដិយាទេត្វា ‘‘កិំ នុ ខោ ឯត្ថ នត្ថី’’តិ ឱលោកេន្តា អល្លមធុមេវ ន អទ្ទសំសុ. បក្កមធុ បន ពហុំ អត្ថិ. តេ អល្លមធុស្សត្ថាយ ចតូសុ នគរទ្វារេសុ ចត្តារិ កហាបណសហស្សានិ គាហាបេត្វា បហិណិំសុ. អថេកោ ជនបទមនុស្សោ គាមភោជកំ បស្សិតុំ អាគច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ មធុបដលំ ទិស្វា មក្ខិកា បលាបេត្វា សាខំ ឆិន្ទិត្វា សាខាទណ្ឌកេនេវ សទ្ធិំ មធុបដលំ អាទាយ ‘‘គាមភោជកស្ស ទស្សាមី’’តិ នគរំ បាវិសិ. មធុអត្ថាយ គតោ តំ ទិស្វា, ‘‘អម្ភោ, វិក្កិណិយំ មធុ’’ន្តិ បុច្ឆិ. ‘‘ន វិក្កិណិយំ, សាមី’’តិ. ‘‘ហន្ទ, ឥមំ កហាបណំ គហេត្វា ទេហី’’តិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមំ មធុបដលំ បាទមត្តម្បិ ន អគ្ឃតិ, អយំ បន កហាបណំ ទេតិ. ពហុកហាបណកោ មញ្ញេ, មយា វឌ្ឍេតុំ វដ្ដតី’’តិ. អថ នំ ‘‘ន ទេមី’’តិ អាហ, ‘‘តេន ហិ ទ្វេ កហាបណេ គណ្ហាហី’’តិ. ‘‘ទ្វីហិបិ ន ទេមី’’តិ. ឯវំ តាវ វឌ្ឍេសិ, យាវ សោ ‘‘តេន ហិ ឥទំ សហស្សំ គណ្ហាហី’’តិ ភណ្ឌិកំ ឧបនេសិ.

អថ នំ សោ អាហ – ‘‘កិំ នុ ខោ ត្វំ ឧម្មត្តកោ, ឧទាហុ កហាបណានំ ឋបនោកាសំ ន លភសិ, បាទម្បិ ន អគ្ឃនកំ មធុំ ‘សហស្សំ គហេត្វា ទេហី’តិ វទសិ, ‘កិំ នាមេត’’’ន្តិ? ‘ជានាមហំ, ភោ, ឥមិនា បន មេ កម្មំ អត្ថិ, តេនេវំ វទាមី’តិ. ‘‘កិំ កម្មំ, សាមី’’តិ? ‘‘អម្ហេហិ វិបស្សីពុទ្ធស្ស អដ្ឋសដ្ឋិសមណសហស្សបរិវារស្ស មហាទានំ សជ្ជិតំ, តត្រេកំ អល្លមធុមេវ នត្ថិ, តស្មា ឯវំ គណ្ហាមី’’តិ. ឯវំ, សន្តេ, នាហំ មូលេន ទស្សាមិ, សចេ ‘‘អហម្បិ ទានេ បត្តិំ លភិស្សាមិ, ទស្សាមី’’តិ. សោ គន្ត្វា នាគរានំ តមត្ថំ អារោចេសិ. នាគរា តស្ស សទ្ធាយ ពលវភាវំ ញត្វា, ‘‘សាធុ, បត្តិកោ ហោតូ’’តិ បដិជានិំសុ, តេ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និសីទាបេត្វា យាគុខជ្ជកំ ទត្វា មហតិំ សុវណ្ណបាតិំ អាហរាបេត្វា មធុបដលំ បីឡាបេសុំ. តេនេវ មនុស្សេន បណ្ណាការត្ថាយ ទធិវារកោបិ អាហដោ អត្ថិ, សោ តម្បិ ទធិំ បាតិយំ អាកិរិត្វា តេន មធុនា សំសន្ទិត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស អាទិតោ បដ្ឋាយ អទាសិ. តំ យាវទត្ថំ គណ្ហន្តានំ សព្ពេសំ បាបុណិ ឧត្តរិម្បិ អវសិដ្ឋំ អហោសិយេវ. ‘‘ឯវំ ថោកំ មធុ កថំ តាវ ពហូនំ បាបុណី’’តិ ន ចិន្តេតព្ពំ. តញ្ហិ ពុទ្ធានុភាវេន បាបុណិ. ពុទ្ធវិសយោ ន ចិន្តេតព្ពោ. ចត្តារិ ហិ ‘‘អចិន្តេយ្យានី’’តិ (អ. និ. ៤.៧៧) វុត្តានិ. តានិ ចិន្តេន្តោ ឧម្មាទស្សេវ ភាគី ហោតីតិ. សោ បុរិសោ ឯត្តកំ កម្មំ កត្វា អាយុបរិយោសានេ ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ឯត្តកំ កាលំ សំសរន្តោ ឯកស្មិំ សមយេ ទេវលោកា ចវិត្វា ពារាណសិយំ រាជកុលេ និព្ពត្តោ បិតុ អច្ចយេន រជ្ជំ បាបុណិ. សោ ‘‘ឯកំ នគរំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា បរិវារេសិ, នាគរានញ្ច សាសនំ បហិណិ ‘‘រជ្ជំ វា មេ ទេន្តុ យុទ្ធំ វា’’តិ. តេ ‘‘នេវ រជ្ជំ ទស្សាម, ន យុទ្ធ’’ន្តិ វត្វា ចូឡទ្វារេហិ និក្ខមិត្វា ទារូទកាទីនិ អាហរន្តិ, សព្ពកិច្ចានិ ករោន្តិ.

ឥតរោបិ ចត្តារិ មហាទ្វារានិ រក្ខន្តោ សត្តមាសាធិកានិ សត្ត វស្សានិ នគរំ ឧបរុន្ធិ. អថស្ស មាតា ‘‘កិំ មេ បុត្តោ ករោតី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥទំ នាម ទេវី’’តិ តំ បវត្តិំ សុត្វា ‘‘ពាលោ មម បុត្តោ, គច្ឆថ, តស្ស ‘ចូឡទ្វារានិបិ បិធាយ នគរំ ឧបរុន្ធតូ’តិ វទេថា’’តិ. សោ មាតុ សាសនំ សុត្វា តថា អកាសិ. នាគរាបិ ពហិ និក្ខមិតុំ អលភន្តា សត្តមេ ទិវសេ អត្តនោ រាជានំ មារេត្វា តស្ស រជ្ជំ អទំសុ. សោ ឥមំ កម្មំ កត្វា អាយុបរិយោសានេ អវីចិម្ហិ និព្ពត្តិត្វា យាវាយំ បថវី យោជនមត្តំ ឧស្សន្នា, តាវ និរយេ បច្ចិត្វា ចតុន្នំ ចូឡទ្វារានំ បិទហិតត្តា តតោ ចុតោ តស្សា ឯវ មាតុ កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ គហេត្វា សត្តមាសាធិកានិ សត្ត វស្សានិ អន្តោកុច្ឆិស្មិំ វសិត្វា សត្ត ទិវសានិ យោនិមុខេ តិរិយំ និបជ្ជិ. ឯវំ, ភិក្ខវេ, សីវលិ, តទា នគរំ ឧបរុន្ធិត្វា គហិតកម្មេន ឯត្តកំ កាលំ និរយេ បច្ចិត្វា ចតុន្នំ ចូឡទ្វារានំ បិទហិតត្តា តតោ ចុតោ តស្សា ឯវ មាតុ កុច្ឆិយំ បដិសន្ធិំ គហេត្វា ឯត្តកំ កាលំ កុច្ឆិយំ វសិ. នវមធុនោ ទិន្នត្តា លាភគ្គយសគ្គប្បត្តោ ជាតោតិ.

បុនេកទិវសំ ភិក្ខូ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ – ‘‘អហោ សាមណេរស្ស លាភោ, អហោ បុញ្ញំ, យេន ឯកកេន បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ បញ្ចកូដាគារសតាទីនិ កតានី’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, មយ្ហំ បុត្តស្ស នេវ បុញ្ញំ អត្ថិ, ន បាបំ, ឧភយមស្ស បហីន’’ន្តិ វត្វា ព្រាហ្មណវគ្គេ ឥមំ គាថមាហ –

‘‘យោធ បុញ្ញញ្ច បាបញ្ច, ឧភោ សង្គមុបច្ចគា;

អសោកំ វិរជំ សុទ្ធំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ. (ធ. ប. ៤១២);

ខទិរវនិយរេវតត្ថេរវត្ថុ នវមំ.