៧. កោសម្ពិវាសីតិស្សត្ថេរសាមណេរវត្ថុ

សន្តំ តស្ស មនំ ហោតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ តិស្សត្ថេរស្ស សាមណេរំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកោ កិរ កោសម្ពិវាសី កុលបុត្តោ សត្ថុ សាសនេ បព្ពជិត្វា លទ្ធុបសម្បទោ ‘‘កោសម្ពិវាសីតិស្សត្ថេរោ’’តិ បញ្ញាយិ. តស្ស កោសម្ពិយំ វុដ្ឋវស្សស្ស ឧបដ្ឋាកោ តិចីវរញ្ចេវ សប្បិផាណិតញ្ច អាហរិត្វា បាទមូលេ ឋបេសិ. អថ នំ ថេរោ អាហ – ‘‘កិំ ឥទំ ឧបាសកា’’តិ. ‘‘ននុ មយា, ភន្តេ, តុម្ហេ វស្សំ វាសិតា, អម្ហាកញ្ច វិហារេ វុដ្ឋវស្សា ឥមំ លាភំ លភន្តិ, គណ្ហថ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ហោតុ, ឧបាសក, ន មយ្ហំ ឥមិនា អត្ថោ’’តិ. ‘‘កិំ ការណា, ភន្តេ’’តិ? ‘‘មម សន្តិកេ កប្បិយការកោ សាមណេរោបិ នត្ថិ, អាវុសោ’’តិ. ‘‘សចេ, ភន្តេ, កប្បិយការកោ នត្ថិ, មម បុត្តោ អយ្យស្ស សន្តិកេ សាមណេរោ ភវិស្សតី’’តិ. ថេរោ អធិវាសេសិ. ឧបាសកោ សត្តវស្សិកំ អត្តនោ បុត្តំ ថេរស្ស សន្តិកំ នេត្វា ‘‘ឥមំ បព្ពាជេថា’’តិ អទាសិ. អថស្ស ថេរោ កេសេ តេមេត្វា តចបញ្ចកកម្មដ្ឋានំ ទត្វា បព្ពាជេសិ. សោ ខុរគ្គេយេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ.

ថេរោ តំ បព្ពាជេត្វា អឌ្ឍមាសំ តត្ថ វសិត្វា ‘‘សត្ថារំ បស្សិស្សាមី’’តិ សាមណេរំ ភណ្ឌកំ គាហាបេត្វា គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ ឯកំ វិហារំ បាវិសិ. សាមណេរោ ឧបជ្ឈាយស្ស សេនាសនំ គហេត្វា បដិជគ្គិ. តស្ស តំ បដិជគ្គន្តស្សេវ វិកាលោ ជាតោ, តេន អត្តនោ សេនាសនំ បដិជគ្គិតុំ នាសក្ខិ. អថ នំ ឧបដ្ឋានវេលាយំ អាគន្ត្វា និសិន្នំ ថេរោ បុច្ឆិ – ‘‘សាមណេរ, អត្តនោ វសនដ្ឋានំ បដិជគ្គិត’’ន្តិ? ‘‘ភន្តេ, បដិជគ្គិតុំ ឱកាសំ នាលត្ថ’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ មម វសនដ្ឋានេយេវ វស, ទុក្ខំ តេ អាគន្តុកដ្ឋានេ ពហិ វសិតុ’’ន្តិ តំ គហេត្វាវ សេនាសនំ បាវិសិ. ថេរោ បន បុថុជ្ជនោ និបន្នមត្តោវ និទ្ទំ ឱក្កមិ. សាមណេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘អជ្ជ មេ ឧបជ្ឈាយេន សទ្ធិំ តតិយោ ទិវសោ ឯកសេនាសនេ វសន្តស្ស, ‘សចេ និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយិស្សាមិ, ថេរោ សហសេយ្យំ អាបជ្ជេយ្យា’តិ និសិន្នកោវ វីតិនាមេស្សាមី’’តិ ឧបជ្ឈាយស្ស មញ្ចកសមីបេ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និសិន្នកោវ រត្តិំ វីតិនាមេសិ. ថេរោ បច្ចូសកាលេ បច្ចុដ្ឋាយ ‘‘សាមណេរំ និក្ខមាបេតុំ វដ្ដតី’’តិ មញ្ចកបស្សេ ឋបិតពីជនិំ គហេត្វា ពីជនិបត្តស្ស អគ្គេន សាមណេរស្ស កដសារកំ បហរិត្វា ពីជនិំ ឧទ្ធំ ឧក្ខិបន្តោ ‘‘សាមណេរ, ពហិ និក្ខមា’’តិ អាហ, ពីជនិបត្តទណ្ឌកោ អក្ខិម្ហិ បដិហញ្ញិ, តាវទេវ អក្ខិ ភិជ្ជិ. សោ ‘‘កិំ, ភន្តេ’’តិ វត្វា ឧដ្ឋាយ ‘‘ពហិ និក្ខមា’’តិ វុត្តេ ‘‘អក្ខិ មេ, ភន្តេ, ភិន្ន’’ន្តិ អវត្វា ឯកេន ហត្ថេន បដិច្ឆាទេត្វា និក្ខមិ. វត្តករណកាលេ ច បន ‘‘អក្ខិ មេ ភិន្ន’’ន្តិ តុណ្ហី អនិសីទិត្វា ឯកេន ហត្ថេន អក្ខិំ គហេត្វា ឯកេន ហត្ថេន មុដ្ឋិសម្មុញ្ជនិំ អាទាយ វច្ចកុដិញ្ច មុខធោវនដ្ឋានញ្ច សម្មជ្ជិត្វា មុខធោវនោទកញ្ច ឋបេត្វា បរិវេណំ សម្មជ្ជិ. សោ ឧបជ្ឈាយស្ស ទន្តកដ្ឋំ ទទមានោ ឯកេនេវ ហត្ថេន អទាសិ.

អថ នំ ឧបជ្ឈាយោ អាហ – ‘‘អសិក្ខិតោ វតាយំ សាមណេរោ, អាចរិយុបជ្ឈាយានំ ឯកេន ហត្ថេន ទន្តកដ្ឋំ ទាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ. ជានាមហំ, ភន្តេ, ‘‘ន ឯវំ វដ្ដតី’’តិ, ឯកោ បន មេ ហត្ថោ ន តុច្ឆោតិ. ‘‘កិំ សាមណេរា’’តិ? សោ អាទិតោ បដ្ឋាយ តំ បវត្តិំ អារោចេសិ. ថេរោ សុត្វាវ សំវិគ្គមានសោ ‘‘អហោ វត មយា ភារិយំ កម្មំ កត’’ន្តិ វត្វា ‘‘ខមាហិ មេ, សប្បុរិស, នាហមេតំ ជានាមិ, អវស្សយោ មេ ហោហី’’តិ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ សត្តវស្សិកទារកស្ស បាទមូលេ ឧក្កុដិកំ និសីទិ. អថ នំ សាមណេរោ អាហ – ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ឯតទត្ថាយ កថេសិំ, តុម្ហាកំ ចិត្តំ អនុរក្ខន្តេន មយា ឯវំ វុត្តំ នេវេត្ថ តុម្ហាកំ ទោសោ អត្ថិ, ន មយ្ហំ. វដ្ដស្សេវេសោ ទោសោ, មា ចិន្តយិត្ថ, មយា តុម្ហាកំ វិប្បដិសារំ រក្ខន្តេនេវ នារោចិត’’ន្តិ. ថេរោ សាមណេរេន អស្សាសិយមានោបិ អនស្សាសិត្វា ឧប្បន្នសំវេគោ សាមណេរស្ស ភណ្ឌកំ គហេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ បាយាសិ. សត្ថាបិស្ស អាគមនំ ឱលោកេន្តោវ និសីទិ. សោ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា សត្ថារា សទ្ធិំ បដិសម្មោទនំ កត្វា ‘‘ខមនីយំ តេ ភិក្ខុ, កិញ្ចិ អតិរេកំ អផាសុកំ អត្ថី’’តិ បុច្ឆិតោ អាហ – ‘‘ខមនីយំ, ភន្តេ, នត្ថិ មេ កិញ្ចិ អតិរេកំ អផាសុកំ, អបិច ខោ បន មេ អយំ ទហរសាមណេរោ វិយ អញ្ញោ អតិរេកគុណោ ន ទិដ្ឋបុព្ពោ’’តិ. ‘‘កិំ បន ឥមិនា កតំ ភិក្ខូ’’តិ. សោ អាទិតោ បដ្ឋាយ សព្ពំ តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេន្តោ អាហ – ‘‘ឯវំ, ភន្តេ, មយា ខមាបិយមានោ មំ ឯវំ វទេសិ ‘នេវេត្ថ តុម្ហាកំ ទោសោ អត្ថិ, ន មយ្ហំ. វដ្ដស្សេវេសោ ទោសោ, តុម្ហេ មា ចិន្តយិត្ថា’តិ, ឥតិ មំ អស្សាសេសិយេវ, មយិ នេវ កោបំ, ន ទោសមកាសិ, ន មេ, ភន្តេ, ឯវរូបោ គុណសម្បន្នោ ទិដ្ឋបុព្ពោ’’តិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘ភិក្ខុ ខីណាសវា នាម ន កស្សចិ កុប្បន្តិ, ន ទុស្សន្តិ, សន្តិន្ទ្រិយា សន្តមានសាវ ហោន្តី’’តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៩៦. ‘‘សន្តំ តស្ស មនំ ហោតិ, សន្តា វាចា ច កម្ម ច;

សម្មទញ្ញា វិមុត្តស្ស, ឧបសន្តស្ស តាទិនោ’’តិ.

តត្ថ សន្តំ តស្សាតិ តស្ស ខីណាសវសាមណេរស្ស អភិជ្ឈាទីនំ អភាវេន មនំ សន្តមេវ ហោតិ ឧបសន្តំ និព្ពុតំ. តថា មុសាវាទាទីនំ អភាវេន វាចា ច បាណាតិបាតាទីនំ អភាវេន កាយកម្មញ្ច សន្តមេវ ហោតិ. សម្មទញ្ញា វិមុត្តស្សាតិ នយេន ហេតុនា ជានិត្វា បញ្ចហិ វិមុត្តីហិ វិមុត្តស្ស. ឧបសន្តស្សាតិ អព្ភន្តរេ រាគាទីនំ ឧបសមេន ឧបសន្តស្ស. តាទិនោតិ តថារូបស្ស គុណសម្បន្នស្សាតិ.

ទេសនាវសានេ កោសម្ពិវាសីតិស្សត្ថេរោ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. សេសមហាជនស្សាបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

កោសម្ពិវាសីតិស្សត្ថេរសាមណេរវត្ថុ សត្តមំ.