៨. បញ្ចសតភិក្ខុវត្ថុ

សព្ពត្ថ វេ សប្បុរិសា ចជន្តីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បញ្ចសតេ ភិក្ខូ អារព្ភ កថេសិ. ទេសនា វេរញ្ជាយំ សមុដ្ឋិតា.

បឋមពោធិយញ្ហិ ភគវា វេរញ្ជំ គន្ត្វា វេរញ្ជេន ព្រាហ្មណេន និមន្តិតោ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ វស្សំ ឧបគញ្ឆិ. វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ មារាវដ្ដនេន អាវដ្ដោ ឯកទិវសម្បិ សត្ថារំ អារព្ភ សតិំ ន ឧប្បាទេសិ. វេរញ្ជាបិ ទុព្ភិក្ខា អហោសិ, ភិក្ខូ សន្តរពាហិរំ វេរញ្ជំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បិណ្ឌបាតំ អលភន្តា កិលមិំសុ. តេសំ អស្សវាណិជកា បត្ថបត្ថបុលកំ ភិក្ខំ បញ្ញាបេសុំ. តេ កិលមន្តេ ទិស្វា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ បថវោជំ ភោជេតុកាមោ, ឧត្តរកុរុញ្ច បិណ្ឌាយ បវេសេតុកាមោ អហោសិ, សត្ថា តំ បដិក្ខិបិ. ភិក្ខូនំ ឯកទិវសម្បិ បិណ្ឌបាតំ អារព្ភ បរិត្តាសោ នាហោសិ, ឥច្ឆាចារំ វជ្ជេត្វា ឯវ វិហរិំសុ. សត្ថា តត្ថ តេមាសំ វសិត្វា វេរញ្ជំ ព្រាហ្មណំ អបលោកេត្វា តេន កតសក្ការសម្មានោ តំ សរណេសុ បតិដ្ឋាបេត្វា តតោ និក្ខន្តោ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ ឯកស្មិំ សមយេ សាវត្ថិំ បត្វា ជេតវនេ វិហាសិ, សាវត្ថិវាសិនោ សត្ថុ អាគន្តុកភត្តានិ ករិំសុ. តទា បន បញ្ចសតមត្តា វិឃាសាទា ភិក្ខូ និស្សាយ អន្តោវិហារេយេវ វសន្តិ. តេ ភិក្ខូនំ ភុត្តាវសេសានិ បណីតភោជនានិ ភុញ្ជិត្វា និទ្ទាយិត្វា ឧដ្ឋាយ នទីតីរំ គន្ត្វា នទន្តា វគ្គន្តា មល្លមុដ្ឋិយុទ្ធំ យុជ្ឈន្តា កីឡន្តា អន្តោវិហារេបិ ពហិវិហារេបិ អនាចារមេវ ចរន្តា វិចរន្តិ. ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘បស្សថាវុសោ, ឥមេ វិឃាសាទា ទុព្ភិក្ខកាលេ វេរញ្ជាយំ កញ្ចិ វិការំ ន ទស្សេសុំ, ឥទានិ បន ឯវរូបានិ បណីតភោជនានិ ភុញ្ជិត្វា អនេកប្បការំ វិការំ ទស្សេន្តា វិចរន្តិ. ភិក្ខូ បន វេរញ្ជាយម្បិ ឧបសន្តរូបា វិហរិត្វា ឥទានិបិ ឧបសន្តុបសន្តាវ វិហរន្តី’’តិ. សត្ថា ធម្មសភំ គន្ត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, កិំ កថេថា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥទំ នាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘បុព្ពេបេតេ គទ្រភយោនិយំ និព្ពត្តា បញ្ចសតា គទ្រភា ហុត្វា បញ្ចសតានំ អាជានីយសិន្ធវានំ អល្លរសមុទ្ទិកបានកបីតាវសេសំ ឧច្ឆិដ្ឋកសដំ ឧទកេន មទ្ទិត្វា មកចិបិលោតិកាហិ បរិស្សាវិតត្តា ‘វោលោទក’ន្តិ សង្ខ្យំ គតំ អប្បរសំ និហីនំ បិវិត្វា មធុមត្តា វិយ នទន្តា វិចរិំសូតិ វត្វា –

‘‘វាលោទកំ អប្បរសំ និហីនំ,

បិត្វា មទោ ជាយតិ គទ្រភានំ;

ឥមញ្ច បិត្វាន រសំ បណីតំ,

មទោ ន សញ្ជាយតិ សិន្ធវានំ.

‘‘អប្បំ បិវិត្វាន និហីនជច្ចោ,

សោ មជ្ជតី តេន ជនិន្ទ បុដ្ឋោ;

ធោរយ្ហសីលី ច កុលម្ហិ ជាតោ,

ន មជ្ជតី អគ្គរសំ បិវិត្វា’’តិ. (ជា. ១.២.៦៥);

ឥទំ វាលោទកជាតកំ វិត្ថារេន កថេត្វា ‘‘ឯវំ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសា លោកធម្មំ វិវជ្ជេត្វា សុខិតកាលេបិ ទុក្ខិតកាលេបិ និព្ពិការាវ ហោន្តី’’តិ អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៨៣. ‘‘សព្ពត្ថ វេ សប្បុរិសា ចជន្តិ,

ន កាមកាមា លបយន្តិ សន្តោ;

សុខេន ផុដ្ឋា អថ វា ទុខេន,

ន ឧច្ចាវចំ បណ្ឌិតា ទស្សយន្តី’’តិ.

តត្ថ សព្ពត្ថាតិ បញ្ចក្ខន្ធាទិភេទេសុ សព្ពធម្មេសុ. សប្បុរិសាតិ សុបុរិសា. ចជន្តីតិ អរហត្តមគ្គញាណេន អបកឌ្ឍន្តា ឆន្ទរាគំ វិជហន្តិ. កាមកាមាតិ កាមេ កាមយន្តា កាមហេតុ កាមការណា. ន លបយន្តិ សន្តោតិ ពុទ្ធាទយោ សន្តោ កាមហេតុ នេវ អត្តនា លបយន្តិ, ន បរំ លបាបេន្តិ. យេ ហិ ភិក្ខាយ បវិដ្ឋា ឥច្ឆាចារេ ឋិតា ‘‘កិំ, ឧបាសក, សុខំ តេ បុត្តទារស្ស, រាជចោរាទីនំ វសេន ទ្វិបទចតុប្បទេសុ នត្ថិ កោចិ ឧបទ្ទវោ’’តិអាទីនិ វទន្តិ, តាវ តេ លបយន្តិ នាម. តថា បន វត្វា ‘‘អាម, ភន្តេ, សព្ពេសំ នោ សុខំ, នត្ថិ កោចិ ឧបទ្ទវោ, ឥទានិ នោ គេហំ បហូតអន្នបានំ, ឥធេវ វសថា’’តិ អត្តានំ និមន្តាបេន្តា លបាបេន្តិ នាម. សន្តោ បន ឥទំ ឧភយម្បិ ន ករោន្តិ. សុខេន ផុដ្ឋា អថ វា ទុខេនាតិ ទេសនាមត្តមេតំ, អដ្ឋហិ បន លោកធម្មេហិ ផុដ្ឋា តុដ្ឋិភាវមង្កុភាវវសេន វា វណ្ណភណនអវណ្ណភណនវសេន វា ឧច្ចាវចំ អាការំ បណ្ឌិតា ន ទស្សយន្តីតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

បញ្ចសតភិក្ខុវត្ថុ អដ្ឋមំ.