៩. ធម្មិកត្ថេរវត្ថុ

ន អត្តហេតូតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ធម្មិកត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយំ កិរេកោ ឧបាសកោ ធម្មេន សមេន អគារំ អជ្ឈាវសតិ. សោ បព្ពជិតុកាមោ ហុត្វា ឯកទិវសំ ភរិយាយ សទ្ធិំ និសីទិត្វា សុខកថំ កថេន្តោ អាហ – ‘‘ភទ្ទេ, ឥច្ឆាមហំ បព្ពជិតុ’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ, សាមិ, អាគមេហិ តាវ, យាវាហំ កុច្ឆិគតំ ទារកំ វិជាយាមី’’តិ. សោ អាគមេត្វា ទារកស្ស បទសា គមនកាលេ បុន តំ អាបុច្ឆិត្វា ‘‘អាគមេហិ តាវ, សាមិ, យាវាយំ វយប្បត្តោ ហោតី’’តិ វុត្តេ ‘‘កិំ មេ ឥមាយ អបលោកិតាយ វា អនបលោកិតាយ វា, អត្តនោ ទុក្ខនិស្សរណំ ករិស្សាមី’’តិ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ. សោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ឃដេន្តោ វាយមន្តោ អត្តនោ បព្ពជិតកិច្ចំ និដ្ឋបេត្វា តេសំ ទស្សនត្ថាយ បុន សាវត្ថិំ គន្ត្វា បុត្តស្ស ធម្មកថំ កថេសិ. សោបិ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ, បព្ពជិត្វា ច បន ន ចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. បុរាណទុតិយិកាបិស្ស ‘‘យេសំ អត្ថាយ អហំ ឃរាវាសេ វសេយ្យំ, តេ ឧភោបិ បព្ពជិតា, ឥទានិ មេ កិំ ឃរាវាសេន, បព្ពជិស្សាមី’’តិ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ, បព្ពជិត្វា ច បន ន ចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. អថេកទិវសំ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ – ‘‘អាវុសោ, ធម្មិកឧបាសកោ អត្តនោ ធម្មេ បតិដ្ឋិតត្តា និក្ខមិត្វា បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បត្តោ បុត្តទារស្សាបិ បតិដ្ឋា ជាតោ’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘ឥមាយ នាមា’’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, បណ្ឌិតេន នាម នេវ អត្តហេតុ, ន បរហេតុ សមិទ្ធិ ឥច្ឆិតព្ពា, ធម្មិកេនេវ បន ធម្មបដិសរណេន ភវិតព្ព’’ន្តិ អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៨៤. ‘‘ន អត្តហេតុ ន បរស្ស ហេតុ,

ន បុត្តមិច្ឆេ ន ធនំ ន រដ្ឋំ;

ន ឥច្ឆេយ្យ អធម្មេន សមិទ្ធិមត្តនោ,

ស សីលវា បញ្ញវា ធម្មិកោ សិយា’’តិ.

តត្ថ ន អត្តហេតូតិ បណ្ឌិតោ នាម អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា បាបំ ន ករោតិ. ន បុត្តមិច្ឆេតិ បុត្តំ វា ធនំ វា រដ្ឋំ វា បាបកម្មេន ន ឥច្ឆេយ្យ, ឯតានិបិ ឥច្ឆតោ បាបកម្មំ ន ករោតិយេវាតិ អត្ថោ. សមិទ្ធិមត្តនោតិ យា អត្តនោ សមិទ្ធិ, តម្បិ អធម្មេន ន ឥច្ឆេយ្យ,សមិទ្ធិការណាបិ បាបំ ន ករោតីតិ អត្ថោ. ស សីលវាតិ យោ ឯវរូបោ បុគ្គលោ, សោ ឯវ សីលវា ច បញ្ញវា ច ធម្មិកោច សិយា, ន អញ្ញោតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ធម្មិកត្ថេរវត្ថុ នវមំ.