៨. កស្សកវត្ថុ

ន តំ កម្មំ កតំ សាធូតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ កស្សកំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ សាវត្ថិតោ អវិទូរេ ឯកំ ខេត្តំ កសតិ. ចោរា ឧទកនិទ្ធមនេន នគរំ បវិសិត្វា ឯកស្មិំ អឌ្ឍកុលេ ឧមង្គំ ភិន្ទិត្វា ពហុំ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ គហេត្វា ឧទកនិទ្ធមនេនេវ និក្ខមិំសុ. ឯកោ ចោរោ តេ វញ្ចេត្វា ឯកំ សហស្សត្ថវិកំ ឱវដ្ដិកាយ កត្វា តំ ខេត្តំ គន្ត្វា តេហិ សទ្ធិំ ភណ្ឌំ ភាជេត្វា អាទាយ គច្ឆន្តោ ឱវដ្ដិកតោ បតមានំ សហស្សត្ថវិកំ ន សល្លក្ខេសិ. តំ ទិវសំ សត្ថា បច្ចូសសមយេ លោកំ វោលោកេន្តោ តំ កស្សកំ អត្តនោ ញាណជាលស្ស អន្តោបវិដ្ឋំ ទិស្វា ‘‘កិំ នុ ខោ ភវិស្សតី’’តិ ឧបធារយមានោ ឥទំ អទ្ទស – ‘‘អយំ កស្សកោ បាតោវ កសិតុំ គមិស្សតិ, ភណ្ឌសាមិកា ចោរានំ អនុបទំ គន្ត្វា ឱវដ្ដិកតោ បតមានំ សហស្សត្ថវិកំ ទិស្វា ឯតំ គណ្ហិស្សន្តិ, មំ ឋបេត្វា តស្ស អញ្ញោ សក្ខី នាម ន ភវិស្សតិ, សោតាបត្តិមគ្គស្ស ឧបនិស្សយោបិស្ស អត្ថិ, តត្ថ មយា គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ. សោបិ កស្សកោ បាតោវ កសិតុំ គតោ. សត្ថា អានន្ទត្ថេរេន បច្ឆាសមណេន តត្ថ អគមាសិ. កស្សកោ សត្ថារំ ទិស្វា គន្ត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា បុន កសិតុំ អារភិ. សត្ថា តេន សទ្ធិំ កិញ្ចិ អវត្វាវ សហស្សត្ថវិកាយ បតិតដ្ឋានំ គន្ត្វា តំ ទិស្វា អានន្ទត្ថេរំ អាហ – ‘‘បស្ស, អានន្ទ, អាសីវិសោ’’តិ. ‘‘បស្សាមិ, ភន្តេ, ឃោរវិសោ’’តិ.

កស្សកោ តំ កថំ សុត្វា ‘‘មម វេលាយ វា អវេលាយ វា វិចរណដ្ឋានមេតំ, អាសីវិសោ កិរេត្ថ អត្ថី’’តិ ចិន្តេត្វា សត្ថរិ ឯត្តកំ វត្វា បក្កន្តេ ‘‘មារេស្សាមិ ន’’ន្តិ បតោទលដ្ឋិំ អាទាយ គតោ សហស្សភណ្ឌិកំ ទិស្វា ‘‘ឥមំ សន្ធាយ សត្ថារា កថិតំ ភវិស្សតី’’តិ តំ អាទាយ និវត្តោ, អព្យត្តតាយ ឯកមន្តេ ឋបេត្វា បំសុនា បដិច្ឆាទេត្វា បុន កសិតុំ អារភិ. មនុស្សា ច វិភាតាយ រត្តិយា គេហេ ចោរេហិ កតកម្មំ ទិស្វា បទានុបទំ គច្ឆន្តា តំ ខេត្តំ គន្ត្វា តត្ថ ចោរេហិ ភណ្ឌស្ស ភាជិតដ្ឋានំ ទិស្វា កស្សកស្ស បទវលញ្ជំ អទ្ទសំសុ. តេ តស្ស បទានុសារេន គន្ត្វា ថវិកាយ ឋបិតដ្ឋានំ ទិស្វា បំសុំ វិយូហិត្វា ថវិកំ អាទាយ ‘‘ត្វំ គេហំ វិលុម្បិត្វា ខេត្តំ កសមានោ វិយ វិចរសី’’តិ តជ្ជេត្វា បោថេត្វា នេត្វា រញ្ញោ ទស្សយិំសុ. រាជា តំ បវត្តិំ សុត្វា តស្ស វធំ អាណាបេសិ. រាជបុរិសា តំ បច្ឆាពាហំ ពន្ធិត្វា កសាហិ តាឡេន្តា អាឃាតនំ នយិំសុ. សោ កសាហិ តាឡិយមានោ អញ្ញំ កិញ្ចិ អវត្វា ‘‘បស្សានន្ទ, អាសីវិសោតិ, បស្សាមិ ភគវា ឃោរវិសោ’’តិ វទន្តោ គច្ឆតិ. អថ នំ រាជបុរិសា ‘‘ត្វំ សត្ថុ ចេវ អានន្ទត្ថេរស្ស ច កថំ កថេសិ, កិំ នាមេត’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា – ‘‘រាជានំ ទដ្ឋុំ លភមានោ កថេស្សាមី’’តិ វុត្តេ រញ្ញោ សន្តិកំ នេត្វា រញ្ញោ តំ បវត្តិំ កថយិំសុ. អថ នំ រាជា ‘‘កស្មា ឯវំ កថេសី’’តិ បុច្ឆិ. សោ ‘‘នាហំ, ទេវ, ចោរោ’’តិ វត្វា កសនត្ថាយ និក្ខន្តកាលតោ បដ្ឋាយ សព្ពំ តំ បវត្តិំ រញ្ញោ អាចិក្ខិ. រាជា តស្ស កថំ សុត្វា ‘‘អយំ ភណេ លោកេ អគ្គបុគ្គលំ សត្ថារំ សក្ខិំ អបទិសតិ, ន យុត្តំ ឯតស្ស ទោសំ អារោបេតុំ, អហមេត្ថ កត្តព្ពំ ជានិស្សាមី’’តិ តំ អាទាយ សាយន្ហសមយេ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា សត្ថារំ បុច្ឆិ – ‘‘ភគវា កច្ចិ តុម្ហេ អានន្ទត្ថេរេន សទ្ធិំ ឯតស្ស កស្សកស្ស កសនដ្ឋានំ គតា’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជា’’តិ. ‘‘កិំ វោ តត្ថ ទិដ្ឋ’’ន្តិ? ‘‘សហស្សត្ថវិកា, មហារាជា’’តិ. ‘‘ទិស្វា កិំ អវោចុត្ថា’’តិ? ‘‘ឥទំ នាម, មហារាជា’’តិ. ‘‘ភន្តេ, សចាយំ បុរិសោ តុម្ហាទិសំ អបទិសំ នាករិស្ស, ន ជីវិតំ អលភិស្ស, តុម្ហេហិ បន កថិតកថំ កថេត្វា តេន ជីវិតំ លទ្ធ’’ន្តិ. តំ សុត្វា សត្ថា ‘‘អាម, មហារាជ, អហម្បិ ឯត្តកមេវ វត្វា គតោ, បណ្ឌិតេន នាម យំ កម្មំ កត្វា បច្ឆានុតប្បំ ហោតិ, តំ ន កត្តព្ព’’ន្តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៦៧. ‘‘ន តំ កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា អនុតប្បតិ;

យស្ស អស្សុមុខោ រោទំ, វិបាកំ បដិសេវតី’’តិ.

តត្ថ ន តំ កម្មន្តិ យំ និរយាទីសុ និព្ពត្តនសមត្ថំ ទុក្ខុទ្រយំ កម្មំ កត្វា អនុស្សរន្តោ អនុស្សរិតានុស្សរិតក្ខណេ អនុតប្បតិ អនុសោចតិ, តំ កតំ ន សាធុ ន សុន្ទរំ និរត្ថកំ. យស្ស អស្សុមុខោតិ យស្ស អស្សូហិ តិន្តមុខោ រោទន្តោ វិបាកំ អនុភោតីតិ.

ទេសនាវសានេ កស្សកោ ឧបាសកោ សោតាបត្តិផលំ បត្តោ, សម្បត្តភិក្ខូបិ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

កស្សកវត្ថុ អដ្ឋមំ.