១២. អហិបេតវត្ថុ

ន ហិ បាបំ កតំ កម្មន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ អញ្ញតរំ អហិបេតំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកស្មិញ្ហិ ទិវសេ ជដិលសហស្សស្ស អព្ភន្តរោ អាយស្មា លក្ខណត្ថេរោ ច មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ច ‘‘រាជគហេ បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ គិជ្ឈកូដតោ ឱតរន្តិ. តេសុ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ឯកំ អហិបេតំ ទិស្វា សិតំ បាត្វាកាសិ. អថ នំ លក្ខណត្ថេរោ ‘‘កស្មា, អាវុសោ, សិតំ បាតុករោសី’’តិ សិតការណំ បុច្ឆិ. ‘‘អកាលោ, អាវុសោ លក្ខណ, ឥមស្ស បញ្ហស្ស, ភគវតោ សន្តិកេ មំ បុច្ឆេយ្យាសី’’តិ ថេរោ អាហ. តេសុ រាជគហេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភគវតោ សន្តិកំ គន្ត្វា និសិន្នេសុ លក្ខណត្ថេរោ បុច្ឆិ, ‘‘អាវុសោ, មោគ្គល្លានំ ត្វំ គិជ្ឈកូដា ឱតរន្តោ សិតំ បាតុករិត្វា មយា សិតការណំ បុដ្ឋោ ‘ភគវតោ សន្តិកេ មំ បុច្ឆេយ្យាសី’តិ អវច, កថេហិ ឥទានិ តំ ការណ’’ន្តិ. ថេរោ អាហ – ‘‘អហំ, អាវុសោ, ឯកំ បេតំ ទិស្វា សិតំ បាត្វាកាសិំ. តស្ស ឯវរូបោ អត្តភាវោ – មនុស្សសីសំ វិយ អស្ស សីសំ, អហិស្ស វិយ សេសោ អត្តភាវោ, អហិបេតោ នាមេស បមាណតោ បញ្ចវីសតិយោជនិកោ, តស្ស សីសតោ ឧដ្ឋិតា អគ្គិជាលា យាវ នង្គុដ្ឋា គច្ឆន្តិ, នង្គុដ្ឋតោ ឧដ្ឋិតា អគ្គិជាលា យាវ សីសា, មជ្ឈេសីសតោ ឧដ្ឋិតា ទ្វេ បស្សានិ គច្ឆន្តិ, ទ្វីហិ បស្សេហិ ឧដ្ឋិតា មជ្ឈេ ឱតរន្តី’’តិ. ទ្វិន្នំយេវ កិរ បេតានំ អត្តភាវោ បញ្ចវីសតិយោជនិកោ, អវសេសានំ តិគាវុតប្បមាណោ. ឥមស្ស ចេវ អហិបេតស្ស កាកបេតស្ស ច បញ្ចវីសតិយោជនិកោ. តេសុ អយំ តាវ អហិបេតោ. កាកបេតម្បិ មហាមោគ្គល្លានោ គិជ្ឈកូដមត្ថកេ បច្ចមានំ ទិស្វា តស្ស បុព្ពកម្មំ បុច្ឆន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

‘‘បញ្ចយោជនិកា ជិវ្ហា, សីសំ តេ នវយោជនំ;

កាយោ អច្ចុគ្គតោ តុយ្ហំ, បញ្ចវីសតិយោជនំ;

កិំ នុ កម្មំ ករិត្វាន, បត្តោសិ ទុក្ខមីទិស’’ន្តិ.

អថស្ស បេតោ អាចិក្ខន្តោ –

‘‘អហំ ភន្តេ មោគ្គល្លាន, កស្សបស្ស មហេសិនោ;

សង្ឃស្ស អាភតំ ភត្តំ, អាហារេសិំ យទិច្ឆក’’ន្តិ. –

គាថំ វត្វា អាហ – ‘‘ភន្តេ, កស្សបពុទ្ធកាលេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិំសុ,. មនុស្សា ថេរេ ទិស្វា សម្បិយាយមានា អាសនសាលាយំ និសីទាបេត្វា បាទេ ធោវិត្វា តេលំ មក្ខេត្វា យាគុំ បាយេត្វា ខជ្ជកំ ទត្វា បិណ្ឌបាតកាលំ អាគមយមានា ធម្មំ សុណន្តា និសីទិំសុ. ធម្មកថាវសានេ ថេរានំ បត្តេ អាទាយ អត្តនោ អត្តនោ គេហា នានគ្គរសភោជនស្ស បូរេត្វា អាហរិំសុ. តទា អហំ កាកោ ហុត្វា អាសនសាលាយ ឆទនបិដ្ឋេ និលីនោ តំ ទិស្វា ឯកេន គហិតបត្តតោ តិក្ខត្តុំ មុខំ បូរេន្តោ តយោ កពឡេ អគ្គហេសិំ. តំ បន ភត្តំ នេវ សង្ឃស្ស សន្តកំ, ន សង្ឃស្ស និយមេត្វា ទិន្នំ, ន ភិក្ខូហិ គហិតាវសេសកំ. អត្តនោ អត្តនោ គេហំ នេត្វា មនុស្សេហិ ភុញ្ជិតព្ពកំ, កេវលំ សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស អភិហដមត្តមេវ. តតោ មយា តយោ កពឡា គហិតា, ឯត្តកំ មេ បុព្ពកម្មំ. ស្វាហំ កាលំ កត្វា តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន អវីចិម្ហិ បច្ចិត្វា តត្ថ បក្កាវសេសេន ឥទានិ គិជ្ឈកូដេ កាកបេតោ ហុត្វា និព្ពត្តោ ឥមំ ទុក្ខំ បច្ចានុភោមី’’តិ. ឥទំ កាកបេតស្ស វត្ថុ.

ឥធ បន ថេរោ ‘‘អហិបេតំ ទិស្វា សិតំ បាត្វាកាសិ’’ន្តិ អាហ. អថស្ស សត្ថា សក្ខី ហុត្វាបិ ឧដ្ឋាយ ‘‘សច្ចំ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ អាហ. មយាបេស សម្ពោធិបត្តទិវសេយេវ ទិដ្ឋោ, អបិចាហំ ‘យេ មេ វចនំ ន សទ្ទហេយ្យុំ, តេសំ អហិតាយ ភវេយ្យា’តិ បរានុទ្ទយាយ ន កថេសិ’’ន្តិ អាហ. លក្ខណសំយុត្តេបិ (សំ. និ. ២.២០២ អាទយោ) ហិ មហាមោគ្គល្លានេន ទិដ្ឋកាលេយេវ សត្ថា តស្ស សក្ខី ហុត្វា វិនីតវត្ថូនិ កថេសិ, ឥទម្បិ តេន តថេវ កថិតំ. តំ សុត្វា ភិក្ខូ តស្ស បុព្ពកម្មំ បុច្ឆិំសុ. សត្ថាបិ តេសំ កថេសិ –

អតីតេ កិរ ពារាណសិំ និស្សាយ នទីតីរេ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បណ្ណសាលំ ករិំសុ. សោ តត្ថ វិហរន្តោ និពទ្ធំ នគរេ បិណ្ឌាយ ចរតិ. នាគរាបិ សាយំបាតំ គន្ធបុប្ផាទិហត្ថា បច្ចេកពុទ្ធស្សូបដ្ឋានំ គច្ឆន្តិ. ឯកោ ពារាណសិវាសី បុរិសោ តំ មគ្គំ និស្សាយ ខេត្តំ កសិ. មហាជនោ សាយំបាតំ បច្ចេកពុទ្ធស្សូបដ្ឋានំ គច្ឆន្តោ តំ ខេត្តំ មទ្ទន្តោ គច្ឆតិ. កស្សកោ ច ‘‘មា មេ ខេត្តំ មទ្ទថា’’តិ វារេន្តោបិ វារេតុំ នាសក្ខិ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘សចេ ឥមស្មិំ ឋានេ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បណ្ណសាលា ន ភវេយ្យ, ន មេ ខេត្តំ មទ្ទេយ្យុ’’ន្តិ. សោ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋកាលេ បរិភោគភាជនានិ ភិន្ទិត្វា បណ្ណសាលំ ឈាបេសិ. បច្ចេកពុទ្ធោ តំ ឈាមំ ទិស្វា យថាសុខំ បក្កាមិ. មហាជនោ គន្ធមាលំ អាទាយ អាគតោ ឈាមបណ្ណសាលំ ទិស្វា ‘‘កហំ នុ ខោ នោ អយ្យោ គតោ’’តិ អាហ. សោបិ មហាជនេនេវ សទ្ធិំ គតោ មហាជនមជ្ឈេ ឋិតកោវ ឯវមាហ – ‘‘មយា តស្ស បណ្ណសាលា ឈាបិតា’’តិ. អថ នំ ‘‘គណ្ហថ, ឥមំ បាបិមំ និស្សាយ មយំ បច្ចេកពុទ្ធំ ទដ្ឋុំ ន លភិម្ហា’’តិ ទណ្ឌាទីហិ បោថេត្វា ជីវិតក្ខយំ បាបេសុំ. សោ អវីចិម្ហិ និព្ពត្តិត្វា យាវាយំ មហាបថវី យោជនមត្តំ ឧស្សន្នា, តាវ និរយេ បច្ចិត្វា បក្កាវសេសេន គិជ្ឈកូដេ អហិបេតោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. សត្ថា ឥទំ តស្ស បុព្ពកម្មំ កថេត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, បាបកម្មំ នាមេតំ ខីរសទិសំ, យថា ខីរំ ទុយ្ហមានមេវ ន បរិណមតិ. តថា កម្មំ កយិរមានមេវ ន វិបច្ចតិ. យទា បន វិបច្ចតិ, តទា ឯវរូបេន ទុក្ខេន សោចតី’’តិ អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៧១. ‘‘ន ហិ បាបំ កតំ កម្មំ, សជ្ជុខីរំវ មុច្ចតិ;

ឌហន្តំ ពាលមន្វេតិ, ភស្មច្ឆន្នោវ បាវកោ’’តិ.

តត្ថ សជ្ជុខីរំ វាតិ តំ ខណំយេវ ធេនុយា ថនេហិ និក្ខន្តំ អព្ភុណ្ហំ ខីរំ ន មុច្ចតិ ន បរិណមតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា ឥទំ សជ្ជុខីរំ តំ ខណញ្ញេវ ន មុច្ចតិ ន បរិណមតិ ន បកតិំ វិជហតិ. យស្មិំ បន ភាជនេ ទុហិត្វា គហិតំ យាវ តត្ថ តក្កាទិអម្ពិលំ ន បក្ខិបតិ, យាវ ទធិភាជនាទិកំ អម្ពិលភាជនំ ន បាបុណាតិ, តាវ បកតិំ អវិជហិត្វា បច្ឆា ជហតិ, ឯវមេវ បាបកម្មម្បិ ករិយមានមេវ ន វិបច្ចតិ. យទិ វិបច្ចេយ្យ, ន កោចិ បាបកម្មំ កាតុំ វិសហេយ្យ. យាវ បន កុសលាភិនិព្ពត្តា ខន្ធា ធរន្តិ, តាវ នំ តេ រក្ខន្តិ. តេសំ ភេទា អបាយេ និព្ពត្តក្ខន្ធេសុ វិបច្ចតិ, វិបច្ចមានញ្ច ឌហន្តំ ពាលមន្វេតិ.‘‘កិំ វិយា’’តិ? ‘‘ភស្មច្ឆន្នោវ បាវកោ’’តិ. យថា ហិ ឆារិកាយ បដិច្ឆន្នោ វីតច្ចិតង្គារោ អក្កន្តោបិ ឆារិកាយ បដិច្ឆន្នត្តា ន តាវ ឌហតិ, ឆារិកំ បន តាបេត្វា ចម្មាទីនំ ឌហនវសេន យាវ មត្ថលុង្គា ឌហន្តោ គច្ឆតិ, ឯវមេវ បាបកម្មម្បិ យេន កតំ ហោតិ, តំ ពាលំ ទុតិយេ វា តតិយេ វា អត្តភាវេ និរយាទីសុ និព្ពត្តំ ឌហន្តំ អនុគច្ឆតីតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបន្នាទយោ អហេសុន្តិ.

អហិបេតវត្ថុ ទ្វាទសមំ.