៩. អានន្ទត្ថេរបញ្ហាវត្ថុ

ន បុប្ផគន្ធោ បដិវាតមេតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា សាវត្ថិយំ វិហរន្តោ អានន្ទត្ថេរស្ស បញ្ហំ វិស្សជ្ជេន្តោ កថេសិ.

ថេរោ កិរ សាយន្ហសមយេ បដិសល្លីនោ ចិន្តេសិ – ‘‘ភគវតា មូលគន្ធោ, សារគន្ធោ, បុប្ផគន្ធោតិ តយោ ឧត្តមគន្ធា វុត្តា, តេសំ អនុវាតមេវ គន្ធោ គច្ឆតិ, នោ បដិវាតំ. អត្ថិ នុ ខោ តំ គន្ធជាតំ, យស្ស បដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតី’’តិ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កិំ មយ្ហំ អត្តនា វិនិច្ឆិតេន, សត្ថារំយេវ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ. សោ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិ. តេន វុត្តំ –

‘‘អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ សាយន្ហសមយេ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘តីណិមានិ, ភន្តេ, គន្ធជាតានិ, យេសំ អនុវាតមេវ គន្ធោ គច្ឆតិ, នោ បដិវាតំ. កតមានិ តីណិ? មូលគន្ធោ, សារគន្ធោ, បុប្ផគន្ធោ, ឥមានិ ខោ, ភន្តេ, តីណិ គន្ធជាតានិ. យេសំ អនុវាតមេវ គន្ធោ គច្ឆតិ, នោ បដិវាតំ. អត្ថិ នុ ខោ, ភន្តេ, កិញ្ចិ គន្ធជាតំ យស្ស អនុវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតិ, បដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតិ, អនុវាតបដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតី’’តិ? (អ. និ. ៣.៨០)

អថស្ស ភគវា បញ្ហំ វិស្សជ្ជេន្តោ –

‘‘អត្ថានន្ទ, កិញ្ចិ គន្ធជាតំ, យស្ស អនុវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតិ, បដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតិ, អនុវាតបដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតី’’តិ. ‘‘កតមំ បន តំ, ភន្តេ, គន្ធជាតំ’’? ‘‘យស្ស អនុវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតិ, បដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតិ, អនុវាតបដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតី’’តិ?

‘‘ឥធានន្ទ, យស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា បុរិសោ វា ពុទ្ធំ សរណំ គតោ ហោតិ, ធម្មំ សរណំ គតោ ហោតិ, សង្ឃំ សរណំ គតោ ហោតិ, បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ, សីលវា ហោតិ កល្យាណធម្មោ, វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ.

‘‘តស្ស ទិសាសុ សមណព្រាហ្មណា វណ្ណំ ភាសន្តិ, ‘អមុកស្មិំ នាម គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា បុរិសោ វា ពុទ្ធំ សរណំ គតោ ហោតិ, ធម្មំ សរណំ គតោ ហោតិ, សង្ឃំ សរណំ គតោ ហោតិ…បេ… ទានសំវិភាគរតោ’’’តិ.

‘‘ទេវតាបិស្ស វណ្ណំ ភាសន្តិ, ‘អមុកស្មិំ នាម គាមេ វា និគមេ វា ឥត្ថី វា បុរិសោ វា ពុទ្ធំ សរណំ គតោ ហោតិ, ធម្មំ សរណំ គតោ ហោតិ, សង្ឃំ សរណំ គតោ ហោតិ…បេ… ទានសំវិភាគរតោ’’’តិ. ‘‘ឥទំ ខោ តំ, អានន្ទ, គន្ធជាតំ, យស្ស អនុវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតិ, បដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតិ, អនុវាតបដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតី’’តិ (អ. និ. ៣.៨០) វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

៥៤. ‘‘ន បុប្ផគន្ធោ បដិវាតមេតិ,

ន ចន្ទនំ តគរមល្លិកា វា;

សតញ្ច គន្ធោ បដិវាតមេតិ,

សព្ពា ទិសា សប្បុរិសោ បវាយតិ. (អ. និ. ៣.៨០);

៥៥. ‘‘ចន្ទនំ តគរំ វាបិ, ឧប្បលំ អថ វស្សិកី;

ឯតេសំ គន្ធជាតានំ, សីលគន្ធោ អនុត្តរោ’’តិ.

តត្ថ ន បុប្ផគន្ធោតិ តាវតិំសភវនេ បរិច្ឆត្តករុក្ខោ អាយាមតោ ច វិត្ថារតោ ច យោជនសតិកោ, តស្ស បុប្ផានំ អាភា បញ្ញាស យោជនានិ គច្ឆតិ, គន្ធោ យោជនសតំ, សោបិ អនុវាតមេវ គច្ឆតិ, បដិវាតំ បន អដ្ឋង្គុលមត្តម្បិ គន្តុំ ន សក្កោតិ, ឯវរូបោបិ ន បុប្ផគន្ធោ បដិវាតមេតិ. ចន្ទនន្តិ ចន្ទនគន្ធោ. តគរមល្លិកា វាតិ ឥមេសម្បិ គន្ធោ ឯវ អធិប្បេតោ. សារគន្ធានំ អគ្គស្ស ហិ លោហិតចន្ទនស្សាបិ តគរស្សបិ មល្លិកាយបិ អនុវាតមេវ វាយតិ, នោ បដិវាតំ. សតញ្ច គន្ធោតិ សប្បុរិសានំ បន ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសាវកានំ សីលគន្ធោ បដិវាតមេតិ. កិំ ការណា? សព្ពា ទិសា សប្បុរិសោ បវាយតិ យស្មា បន សប្បុរិសោ សីលគន្ធេន សព្ពាបិ ទិសា អជ្ឈោត្ថរិត្វាវ គច្ឆតិ, តស្មា ‘‘តស្ស គន្ធោ ន បដិវាតមេតី’’តិ ន វត្តព្ពោ. តេន វុត្តំ ‘‘បដិវាតមេតី’’តិ. វស្សិកីតិ ជាតិសុមនា. ឯតេសន្តិ ឥមេសំ ចន្ទនាទីនំ គន្ធជាតានំ គន្ធតោ សីលវន្តានំ សប្បុរិសានំ សីលគន្ធោវ អនុត្តរោ អសទិសោ អបដិភាគោតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បត្តា. ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា ជាតាតិ.

អានន្ទត្ថេរបញ្ហាវត្ថុ នវមំ.