៦. បាវេយ្យកាជីវកវត្ថុ

ន បរេសំ វិលោមានីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា សាវត្ថិយំ វិហរន្តោ បាវេយ្យំ នាម អាជីវកំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយំ កិរេកា គហបតានី បុត្តដ្ឋានេ ឋបេត្វា បាវេយ្យំ នាម អាជីវកំ បដិជគ្គិ. តស្សានន្តរឃរេសុ មនុស្សា សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា អាគន្ត្វា, ‘‘អហោ អច្ឆរិយា ពុទ្ធានំ ធម្មទេសនា’’តិ នានប្បការេហិ ពុទ្ធគុណេ វណ្ណេន្តិ. សា ពុទ្ធានំ គុណកថំ សុត្វា វិហារំ គន្ត្វា ធម្មំ សោតុកាមា អាជីវកស្ស ឯតមត្ថំ កថេត្វា, ‘‘គច្ឆិស្សាមិ អហំ ពុទ្ធសន្តិកំ, អយ្យា’’តិ អាហ. សោ ‘‘មា គច្ឆាហី’’តិ និវារេត្វា តំ បុនប្បុនំ យាចមានម្បិ និវារេសិ ឯវ. សា ‘‘អយំ មម វិហារំ គន្ត្វា ធម្មំ សោតុំ ន ទេតិ, សត្ថារំ និមន្តេត្វា ឥធេវ ធម្មំ សុណិស្សាមី’’តិ សាយន្ហសមយេ បុត្តំ បក្កោសិត្វា, ‘‘គច្ឆ, តាត, ស្វាតនាយ សត្ថារំ និមន្តេហី’’តិ បេសេសិ. សោ គច្ឆន្តោ បឋមតរំ អាជីវកស្ស វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា តំ វន្ទិត្វា និសីទិ. អថ នំ សោ ‘‘កហំ គច្ឆសី’’តិ អាហ. ‘‘មាតុ វចនេន សត្ថារំ និមន្តេតុំ គច្ឆាមី’’តិ អាហ. ‘‘មា តស្ស សន្តិកំ គច្ឆាហី’’តិ. ‘‘អលំ, អយ្យ, មម មាតុ ភាយាមិ, គច្ឆិស្សាមហ’’ន្តិ. ‘‘ឯតស្ស កតសក្ការំ ឧភោបិ ខាទិស្សាម, មា គច្ឆាហី’’តិ. ‘‘អលំ, អយ្យ, មាតា មេ តជ្ជេស្សតី’’តិ. តេន ហិ គច្ឆ, គន្ត្វា បន និមន្តេត្វា, ‘‘អម្ហាកំ គេហំ អសុកដ្ឋានេ វា អសុកវីថិយំ វា អសុកមគ្គេន វា គន្តព្ព’’ន្តិ មា អាចិក្ខិ. ‘‘សន្តិកេ ឋិតោ វិយ អញ្ញេន មគ្គេន គច្ឆន្តោ វិយ បលាយិត្វា ឯហី’’តិ. សោ អាជីវកស្ស វចនំ សុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា និមន្តេត្វា អាជីវកេន វុត្តនិយាមេនេវ សព្ពំ កត្វា តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘កិំ តេ កត’’ន្តិ បុដ្ឋោ, ‘‘សព្ពំ កតំ, អយ្យា’’តិ អាហ. ‘‘ភទ្ទកំ តេ កតំ, តស្ស សក្ការំ ឧភោបិ ខាទិស្សាមា’’តិ វត្វា បុនទិវសេ អាជីវកោ បាតោវ តំ គេហំ អគមាសិ. តំ គហេត្វា បច្ឆាគព្ភេ និសីទាបេសុំ.

បដិវិស្សកមនុស្សា តំ គេហំ អល្លគោមយេន ឧបលិម្បិត្វា លាជបញ្ចមានិ បុប្ផានិ វិកិរិត្វា សត្ថុ និសីទនត្ថាយ មហារហំ អាសនំ បញ្ញាបេសុំ. ពុទ្ធេហិ សទ្ធិំ អបរិចិតមនុស្សា ហិ អាសនបញ្ញត្តិំ ន ជានន្តិ, ពុទ្ធានញ្ច មគ្គទេសកេន កិច្ចំ នាម នត្ថិ, ពោធិមូលេ ទសសហស្សិសោកធាតុំ កម្បេត្វា សម្ពោធិំ បត្តទិវសេយេវ ហិ នេសំ ‘‘អយំ មគ្គោ និរយំ គច្ឆតិ, អយំ តិរច្ឆានយោនិំ, អយំ បេត្តិវិសយំ, អយំ មនុស្សលោកំ, អយំ ទេវលោកំ, អយំ អមតមហានិព្ពាន’’ន្តិ សព្ពេ មគ្គា អាវិភូតា. គាមនិគមាទីនំ បន មគ្គេ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. តស្មា សត្ថា បាតោវ បត្តចីវរមាទាយ មហាឧបាសិកាយ គេហទ្វារំ គតោ. សា គេហា និក្ខមិត្វា សត្ថារំ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា អន្តោនិវេសនំ បវេសេត្វា អាសនេ និសីទាបេត្វា ទក្ខិណោទកំ ទត្វា បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន បរិវិសិ. ឧបាសិកា កតភត្តកិច្ចស្ស សត្ថុនោ អនុមោទនំ ការេតុកាមា បត្តំ គណ្ហិ. សត្ថា មធុរស្សរេន អនុមោទនធម្មកថំ អារភិ. ឧបាសិកា ‘‘សាធុ, សាធូ’’តិ សាធុការំ ទទមានា ធម្មំ សុណិ. អាជីវកោបិ បច្ឆាគព្ភេ និសិន្នោវ តស្សា សាធុការំ ទត្វា ធម្មំ សុណន្តិយា សទ្ទំ សុត្វា សន្ធារេតុំ នាសក្ខិ. ‘‘ន ឥទានេសា មយ្ហ’’ន្តិ និក្ខមិត្វា ‘‘នដ្ឋាសិ កាឡកណ្ណិ, ឯតស្ស ឯវំ សក្ការំ ករោតី’’តិ នានប្បការេន ឧបាសិកញ្ច សត្ថារញ្ច អក្កោសន្តោ បលាយិ. ឧបាសិកា តស្ស កថាយ លជ្ជិតា អញ្ញថត្តំ គតំ ចិត្តំ ទេសនានុសារេន ញាណំ បេសេតុំ នាសក្ខិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘កិំ ឧបាសិកេ ចិត្តំ ទេសនានុគតំ កាតុំ ន សក្កោសី’’តិ? ‘‘ភន្តេ, ឯតស្ស មេ កថាយ ចិត្តំ អញ្ញថត្តំ ឧបគត’’ន្តិ. សត្ថា ‘‘ឯវរូបស្ស វិសភាគជនស្ស កថិតំ កថំ នាម អាវជ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ, ឯវរូបំ អសមន្នាហរិត្វា អត្តនោ កតាកតមេវ ឱលោកេតុំ វដ្ដតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៥០. ‘‘ន បរេសំ វិលោមានិ, ន បរេសំ កតាកតំ;

អត្តនោវ អវេក្ខេយ្យ, កតានិ អកតានិ ចា’’តិ.

តត្ថ ន បរេសំ វិលោមានីតិ បរេសំ វិលោមានិ ផរុសានិ មម្មច្ឆេទកវចនានិ ន មនសិកាតព្ពានិ. ន បរេសំ កតាកតន្តិ ‘‘អសុកោ ឧបាសកោ អស្សទ្ធោ អប្បសន្នោ, នាបិស្ស គេហេ កដច្ឆុភិក្ខាទីនិ ទិយ្យន្តិ, ន សលាកភត្តាទីនិ, ន ចីវរាទិបច្ចយទានំ ឯតស្ស អត្ថិ, តថា អសុកា ឧបាសិកា អស្សទ្ធា អប្បសន្នា, នាបិស្សា គេហេ កដច្ឆុភិក្ខាទីនិ ទិយ្យន្តិ, ន សលាកភត្តាទីនិ, ន ចីវរាទិបច្ចយទានំ ឯតិស្សា អត្ថិ, តថា អសុកោ ភិក្ខុ អស្សទ្ធោ អប្បសន្នោ, នាបិ ឧបជ្ឈាយវត្តំ ករោតិ, ន អាចរិយវត្តំ, ន អាគន្តុកវត្តំ, ន គមិកវត្តំ, ន ចេតិយង្គណវត្តំ, ន ឧបោសថាគារវត្តំ, ន ភោជនសាលាវត្តំ, ន ជន្តាឃរវត្តាទីនិ, នាបិស្ស កិញ្ចិ ធុតង្គំ អត្ថិ, ន ភាវនារាមតាយ ឧស្សាហមត្តម្បី’’តិ ឯវំ បរេសំ កតាកតំ នាម ន ឱលោកេតព្ពំ. អត្តនោវ អវេក្ខេយ្យាតិ ‘‘កថំ ភូតស្ស មេ រត្តិន្ទិវា វីតិវត្តន្តីតិ បព្ពជិតេន អភិណ្ហំ បច្ចវេក្ខិតព្ព’’ន្តិ (អ. និ. ១០.៤៨) ឥមំ ឱវាទំ អនុស្សរន្តោ សទ្ធាបព្ពជិតោ កុលបុត្តោ ‘‘កិំ នុ ខោ អហំ ‘អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា’តិ តិលក្ខណំ អារោបេត្វា យោគេ កម្មំ កាតុំ សក្ខិំ, នាសក្ខិ’’ន្តិ ឯវំ អត្តនោ កតាកតានិ ឱលោកេយ្យាតិ.

ទេសនាវសានេ សា ឧបាសិកា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋិតា, ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា ជាតាតិ.

បាវេយ្យកាជីវកវត្ថុ ឆដ្ឋំ.