៤. បតិបូជិកកុមារិវត្ថុ

បុប្ផានិ ហេវាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា សាវត្ថិយំ វិហរន្តោ បតិបូជិកំ នាម កុមារិកំ អារព្ភ កថេសិ. វត្ថុ តាវតិំសទេវលោកេ សមុដ្ឋិតំ.

តត្ថ កិរ មាលភារី នាម ទេវបុត្តោ អច្ឆរាសហស្សបរិវុតោ ឧយ្យានំ បាវិសិ. បញ្ចសតា ទេវធីតរោ រុក្ខំ អារុយ្ហ បុប្ផានិ បាតេន្តិ, បញ្ចសតា បតិតានិ បុប្ផានិ គហេត្វា ទេវបុត្តំ អលង្ករោន្តិ. តាសុ ឯកា ទេវធីតា រុក្ខសាខាយមេវ ចុតា, សរីរំ ទីបសិខា វិយ និព្ពាយិ. សា សាវត្ថិយំ ឯកស្មិំ កុលគេហេ បដិសន្ធិំ គហេត្វា ជាតកាលេ ជាតិស្សរា ហុត្វា ‘‘មាលភារីទេវបុត្តស្ស ភរិយាម្ហី’’តិ អនុស្សរន្តី វុឌ្ឍិមន្វាយ គន្ធមាលាទីហិ បូជំ កត្វា សាមិកស្ស សន្តិកេ អភិនិព្ពត្តិំ បត្ថេសិ. សា សោឡសវស្សកាលេ បរកុលំ គតាបិ សលាកភត្តបក្ខិកភត្តវស្សាវាសិកាទីនិ ទត្វា, ‘‘អយំ មេ សាមិកស្ស សន្តិកេ និព្ពត្តនត្ថាយ បច្ចយោ ហោតូ’’តិ វទតិ. អថស្សា ភិក្ខូ ‘‘អយំ កុមារិកា ឧដ្ឋាយ សមុដ្ឋាយ បតិមេវ បត្ថេតីតិ បតិបូជិកា’’តិ នាមំ ករិំសុ. សាបិ និពទ្ធំ អាសនសាលំ បដិជគ្គតិ, បានីយំ ឧបដ្ឋបេតិ, អាសនានិ បញ្ញបេតិ. អញ្ញេបិ មនុស្សា សលាកភត្តាទីនិ ទាតុកាមា, ‘‘អម្ម, ឥមានិបិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស បដិបាទេយ្យាសី’’តិ វត្វា អាហរិត្វា ទេន្តិ. សាបិ ឯតេន និយាមេន អាគច្ឆន្តី គច្ឆន្តី ឯកបទវារេ ឆបញ្ញាស កុសលធម្មេ (ធ. ស. ១; ធ. ស. អដ្ឋ. ១ យេវាបនកវណ្ណនា) បដិលភតិ. តស្សា កុច្ឆិយំ គព្ភោ បតិដ្ឋហិ. សា ទសមាសច្ចយេន បុត្តំ វិជាយិ. តស្ស បទសា គមនកាលេ អញ្ញម្បិ អញ្ញម្បីតិ ចត្តារោ បុត្តេ បដិលភិ.

សា ឯកទិវសំ ទានំ ទត្វា បូជំ កត្វា ធម្មំ សុត្វា សិក្ខាបទានិ រក្ខិត្វា ទិវសបរិយោសានេ តំ ខណំ និព្ពត្តេន កេនចិ រោគេន កាលំ កត្វា អត្តនោ សាមិកស្សេវ សន្តិកេ និព្ពត្តិ. ឥតរាបិ ឯត្តកំ កាលំ ទេវបុត្តំ អលង្ករោន្តិ ឯវ. ទេវបុត្តោ តំ ទិស្វា ‘‘ត្វំ បាតោវ បដ្ឋាយ ន ទិស្សសិ, កុហិំ គតាសី’’តិ អាហ. ‘‘ចុតាម្ហិ សាមី’’តិ. ‘‘កិំ វទេសី’’តិ? ‘‘ឯវមេតំ, សាមី’’តិ. ‘‘កុហិំ និព្ពត្តាសី’’តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ កុលគេហេ’’តិ. ‘‘កិត្តកំ កាលំ តត្ថ ឋិតាសី’’តិ? ‘‘ទសមាសច្ចយេន មាតុ កុច្ឆិតោ និក្ខមិត្វា សោឡសវស្សកាលេ បរកុលំ គន្ត្វា ចត្តារោ បុត្តេ វិជាយិត្វា ទានាទីនិ បុញ្ញានិ កត្វា តុម្ហេ បត្ថេត្វា អាគន្ត្វា តុម្ហាកមេវ សន្តិកេ និព្ពត្តាម្ហិ, សាមី’’តិ. ‘‘មនុស្សានំ កិត្តកំ អាយូ’’តិ? ‘‘វស្សសតមត្ត’’ន្តិ. ‘‘ឯត្តកមេវា’’តិ? ‘‘អាម, សាមី’’តិ. ‘‘ឯត្តកំ អាយុំ គហេត្វា និព្ពត្តមនុស្សា កិំ នុ ខោ សុត្តបមត្តា កាលំ អតិក្កាមេន្តិ, ឧទាហុ ទានាទីនិ បុញ្ញានិ ករោន្តី’’តិ. ‘‘កិំ វទេថ, សាមិ’’? ‘‘អសង្ខ្យេយ្យំ អាយុំ គហេត្វា និព្ពត្តា វិយ អជរាមរា វិយ ច និច្ចំ បមត្តា, មនុស្សា’’តិ. មាលភារីទេវបុត្តស្ស មហាសំវេគោ ឧទបាទិ ‘‘វស្សសតមត្តមាយុំ គហេត្វា និព្ពត្តមនុស្សា កិរ បមត្តា និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយន្តិ, កទា នុ ខោ ទុក្ខា មុច្ចិស្សន្តី’’តិ? មនុស្សានំ បន វស្សសតំ តាវតិំសានំ ទេវានំ ឯកោ រត្តិន្ទិវោ, តាយ រត្តិយា តិំសរត្តិយោ មាសោ, តេន មាសេន ទ្វាទសមាសិកោ សំវច្ឆរោ, តេន សំវច្ឆរេន ទិព្ពវស្សសហស្សំ អាយុប្បមាណំ, តំ មនុស្សគណនាយ តិស្សោ វស្សកោដិយោ, សដ្ឋិ ច វស្សសតសហស្សានិ ហោន្តិ. តស្មា តស្ស ទេវបុត្តស្ស ឯកទិវសោបិ នាតិក្កន្តោ មុហុត្តសទិសោវ កាលោ អហោសិ. ឯវំ អប្បាយុកមនុស្សានំ បមាទោ នាម អតិវិយ អយុត្តោតិ.

បុនទិវសេ ភិក្ខូ គាមំ បវិដ្ឋា អាសនសាលំ អបដិជគ្គិតំ, អាសនានិ អបញ្ញត្តានិ, បានីយំ អនុដ្ឋបិតំ ទិស្វា, ‘‘កហំ បតិបូជិកា’’តិ អាហំសុ. ‘‘ភន្តេ, កហំ តុម្ហេ តំ ទក្ខិស្សថ, ហិយ្យោ អយ្យេសុ ភុញ្ជិត្វា គតេសុ សាយន្ហសមយេ មតា’’តិ. តំ សុត្វា បុថុជ្ជនា ភិក្ខូ តស្សា ឧបការំ សរន្តា អស្សូនិ សន្ធារេតុំ នាសក្ខិំសុ. ខីណាសវានំ ធម្មសំវេគោ ឧទបាទិ. តេ ភត្តកិច្ចំ កត្វា វិហារំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា បុច្ឆិំសុ – ‘‘ភន្តេ, បតិបូជិកា នាម ឧបាសិកា ឧដ្ឋាយ សមុដ្ឋាយ នានប្បការានិ បុញ្ញានិ កត្វា សាមិកមេវ បត្ថេសិ, សា ឥទានិ មតា, កហំ នុ ខោ និព្ពត្តា’’តិ? ‘‘អត្តនោ សាមិកស្សេវ សន្តិកេ, ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘នត្ថិ, ភន្តេ, សាមិកស្ស សន្តិកេ’’តិ. ‘‘ន សា, ភិក្ខវេ, ឯតំ សាមិកំ បត្ថេតិ, តាវតិំសភវនេ តស្សា មាលភារីទេវបុត្តោ នាម សាមិកោ, សា តស្ស បុប្ផបិលន្ធនដ្ឋានតោ ចវិត្វា បុន គន្ត្វា តស្សេវ សន្តិកេ និព្ពត្តា’’តិ. ‘‘ឯវំ កិរ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អាម, ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘អហោ បរិត្តំ, ភន្តេ, សត្តានំ ជីវិតំ, បាតោវ អម្ហេ បរិវិសិត្វា សាយំ ឧប្បន្នព្យាធិនា មតា’’តិ. សត្ថា ‘‘អាម, ភិក្ខវេ, បរិត្តំ សត្តានំ ជីវិតំ នាម, តេនេវ ឥមេ សត្តេ វត្ថុកាមេហិ ចេវ កិលេសកាមេហិ ច អតិត្តេ ឯវ អន្តកោ អត្តនោ វសេ វត្តេត្វា កន្ទន្តេ បរិទេវន្តេ គហេត្វា គច្ឆតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៤៨. ‘‘បុប្ផានិ ហេវ បចិនន្តំ, ព្យាសត្តមនសំ នរំ;

អតិត្តំយេវ កាមេសុ, អន្តកោ កុរុតេ វស’’ន្តិ.

តត្ថ បុប្ផានិ ហេវ បចិនន្តន្តិ បុប្ផារាមេ មាលាការោ នានាបុប្ផានិ វិយ អត្តភាវបដិពទ្ធានិ ចេវ ឧបករណបដិពទ្ធានិ ច កាមគុណបុប្ផានិ ឱចិនន្តមេវ. ព្យាសត្តមនសំ នរន្តិ អសម្បត្តេសុ បត្ថនាវសេន, សម្បត្តេសុ គេធវសេន វិវិធេនាការេន អាសត្តចិត្តំ. អតិត្តំយេវ កាមេសូតិ វត្ថុកាមកិលេសកាមេសុ បរិយេសនេនបិ បដិលាភេនបិ បរិភោគេនបិ និធានេនបិ អតិត្តំ ឯវ សមានំ. អន្តកោ កុរុតេ វសន្តិ មរណសង្ខាតោ អន្តកោ កន្ទន្តំ បរិទេវន្តំ គហេត្វា គច្ឆន្តោ អត្តនោ វសំ បាបេតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បត្តា, ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា ជាតាតិ.

បតិបូជិកកុមារិវត្ថុ ចតុត្ថំ.