១២. គរហទិន្នវត្ថុ

យថា សង្ការដ្ឋានស្មិន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ គរហទិន្នំ នាម និគណ្ឋសាវកំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយញ្ហិ សិរិគុត្តោ ច គរហទិន្នោ ចាតិ ទ្វេ សហាយកា អហេសុំ. តេសុ សិរិគុត្តោ ឧបាសកោ ពុទ្ធសាវកោ, គរហទិន្នោ និគណ្ឋសាវកោ. តំ និគណ្ឋា អភិក្ខណំ ឯវំ វទន្តិ – ‘‘តវ សហាយកំ សិរិគុត្តំ ‘កិំ ត្វំ សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមសិ, តស្ស សន្តិកេ កិំ លភិស្សសី’តិ វត្វា យថា អម្ហេ ឧបសង្កមិត្វា អម្ហាកញ្ច ទេយ្យធម្មំ ទស្សតិ, កិំ ឯវំ ឱវទិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ. គរហទិន្នោ តេសំ វចនំ សុត្វា អភិក្ខណំ គន្ត្វា ឋិតនិសិន្នដ្ឋានាទីសុ សិរិគុត្តំ ឯវំ ឱវទតិ – ‘‘សម្ម, កិំ តេ សមណេន គោតមេន, តំ ឧបសង្កមិត្វា កិំ លភិស្សសិ, កិំ តេ មម, អយ្យេ, ឧបសង្កមិត្វា តេសំ ទានំ ទាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ? សិរិគុត្តោ តស្ស កថំ សុត្វាបិ ពហូ ទិវសេ តុណ្ហី ហុត្វា និព្ពិជ្ជិត្វា ឯកទិវសំ, ‘‘សម្ម, ត្វំ អភិក្ខណំ អាគន្ត្វា មំ ឋិតដ្ឋានាទីសុ ឯវំ វទេសិ, ‘សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមិត្វា កិំ លភិស្សសិ, មម, អយ្យេ, ឧបសង្កមិត្វា តេសំ ទានំ ទេហី’តិ, កថេហិ តាវ មេ, តវ, អយ្យា, កិំ ជានន្តី’’តិ? ‘‘‘អហោ, សាមិ, មា ឯវំ វទ, មម អយ្យានំ អញ្ញាតំ នាម នត្ថិ, សព្ពំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ សព្ពំ កាយវចីមនោកម្មំ ឥទំ ភវិស្សតិ, ឥទំ ន ភវិស្សតី’តិ សព្ពំ ភព្ពាភព្ពំ ជានន្តី’’តិ? ‘‘ឯវំ វទេសី’’តិ. ‘‘អាម, វទេមី’’តិ. ‘‘យទិ ឯវំ, អតិភារិយំ តេ កតំ, ឯត្តកំ កាលំ មយ្ហំ ឯតមត្ថំ អនាចិក្ខន្តេន, អជ្ជ មយា អយ្យានំ ញាណានុភាវោ ញាតោ, គច្ឆ, សម្ម, អយ្យេ, មម វចនេន និមន្តេហី’’តិ. សោ និគណ្ឋានំ សន្តិកំ គន្ត្វា តេ វន្ទិត្វា ‘‘មយ្ហំ សហាយកោ សិរិគុត្តោ ស្វាតនាយ តុម្ហេ និមន្តេតី’’តិ អាហ. ‘‘សិរិគុត្តេន សាមំ ត្វំ វុត្តោ’’តិ? ‘‘អាម, អយ្យា’’តិ. តេ ហដ្ឋតុដ្ឋា ហុត្វា ‘‘និប្ផន្នំ នោ កិច្ចំ, សិរិគុត្តស្ស អម្ហេសុ បសន្នកាលតោ បដ្ឋាយ កា នាម សម្បត្តិ អម្ហាកំ ន ភវិស្សតី’’តិ វទិំសុ.

សិរិគុត្តស្សាបិ មហន្តំ និវេសនំ. សោ តស្មិំ ទ្វិន្នំ គេហានំ អន្តរេ ឧភតោ ទីឃំ អាវាដំ ខណាបេត្វា គូថកលលស្ស បូរាបេសិ. ពហិអាវាដេ ទ្វីសុ បរិយន្តេសុ ខាណុកេ កោដ្ដាបេត្វា តេសុ រជ្ជុយោ ពន្ធាបេត្វា អាសនានំ បុរិមបាទេ អាវាដស្ស បុរិមបស្សេ ឋបាបេត្វា បច្ឆិមបាទេ រជ្ជុកេសុ ឋបាបេសិ. ‘‘ឯវំ និសិន្នកាលេ ឯវំ អវំសិរា បតិស្សន្តី’’តិ មញ្ញមានោ យថា អាវាដោ ន បញ្ញាយតិ, ឯវំ អាសនានំ ឧបរិ បច្ចត្ថរណានិ ទាបេសិ. មហន្តា មហន្តា ចាដិយោ ឋបាបេត្វា កទលិបណ្ណេហិ ច សេតបិលោតិកាហិ ច មុខានិ ពន្ធាបេត្វា តា តុច្ឆា ឯវ គេហស្ស បច្ឆិមភាគេ ពហិ យាគុភត្តសិត្ថសប្បិតេលមធុផាណិតបូវចុណ្ណមក្ខិតា កត្វា ឋបាបេសិ. គរហទិន្នោ បាតោវ តស្ស ឃរំ វេគេន គន្ត្វា, ‘‘អយ្យានំ សក្ការោ សជ្ជិតោ’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘អាម, សម្ម, សជ្ជិតោ’’តិ. ‘‘កហំ បន ឯសោ’’តិ. ‘‘ឯតាសុ ឯត្តិកាសុ ចាដីសុ យាគុ, ឯត្តិកាសុ ភត្តំ, ឯត្តិកាសុ សប្បិផាណិតបូវាទីនិ បូរិតានិ, អាសនានិ បញ្ញត្តានី’’តិ. សោ ‘‘សាធូ’’តិ វត្វា គតោ តស្ស គតកាលេ បញ្ចសតា និគណ្ឋា អាគមិំសុ. សិរិគុត្តោ គេហា និក្ខមិត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន និគណ្ឋេ វន្ទិត្វា តេសំ បុរតោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ ឋិតោ ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘តុម្ហេ កិរ អតីតាទិភេទំ សព្ពំ ជានាថ, ឯវំ តុម្ហាកំ ឧបដ្ឋាកេន មយ្ហំ កថិតំ. សចេ សព្ពំ តុម្ហេ ជានាថ, មយ្ហំ គេហំ មា បវិសិត្ថ. មម គេហំ បវិដ្ឋានញ្ហិ វោ នេវ យាគុ អត្ថិ, ន ភត្តាទីនិ. សចេ អជានិត្វា បវិសិស្សថ, គូថអាវាដេ វោ បាតេត្វា បោថេស្សាមី’’តិ ឯវំ ចិន្តេត្វា បុរិសានំ សញ្ញំ អទាសិ. ឯវំ តេសំ និសីទនភាវំ ញត្វា បច្ឆិមបស្សេ ឋត្វា អាសនានំ ឧបរិ បច្ចត្ថរណានិ អបនេយ្យាថ, មា តានិ អសុចិនា មក្ខយិំសូតិ.

អថ និគណ្ឋេ ‘‘ឥតោ ឯថ, ភន្តេ’’តិ អាហ. និគណ្ឋា បវិសិត្វា បញ្ញត្តាសនេសុ និសីទិតុំ អារភិំសុ. អថ នេ មនុស្សា វទិំសុ – ‘‘អាគមេថ, ភន្តេ, មា តាវ និសីទថា’’តិ. ‘‘កិំ ការណា’’តិ? ‘‘អម្ហាកំ គេហំ បវិដ្ឋានំ អយ្យានំ វត្តំ ញត្វា និសីទិតុំ វដ្ដតី’’តិ. ‘‘កិំ កាតុំ វដ្ដតិ, អាវុសោ’’តិ? ‘‘អត្តនោ អត្តនោ បត្តាសនមូលេសុ ឋត្វា សព្ពេបិ ឯកប្បហារេនេវ និសីទិតុំ វដ្ដតី’’តិ. ឥទំ កិរស្ស អធិប្បាយោ – ‘‘ឯកស្មិំ អាវាដេ បតិតេ ‘មា, អាវុសោ, អវសេសា អាសនេ និសីទន្តូ’តិ វត្តុំ មា លភតូ’’តិ. តេ ‘‘សាធូ’’តិ វត្វា ‘‘ឥមេហិ កថិតកថំ អម្ហេហិ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តយិំសុ. អថ សព្ពេ អត្តនោ អត្តនោ បត្តាសនមូលេ បដិបាដិយា អដ្ឋំសុ. អថ នេ, ‘‘ភន្តេ, ខិប្បំ ឯកប្បហារេនេវ និសីទថា’’តិ វត្វា តេសំ និសិន្នភាវំ ញត្វា អាសនានំ ឧបរិ បច្ចត្ថរណានិ នីហរិំសុ. និគណ្ឋា ឯកប្បហារេនេវ និសិន្នា, រជ្ជូនំ ឧបរិ ឋបិតា អាសនបាទា ភដ្ឋា, និគណ្ឋា អវំសិរា អាវាដេ បតិំសុ. សិរិគុត្តោ តេសុ បតិតេសុ ទ្វារំ បិទហិត្វា តេ ឧត្តិណ្ណុត្តិណ្ណេ ‘‘អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ កស្មា ន ជានាថា’’តិ ទណ្ឌេហិ បាថេត្វា ‘‘ឯត្តកំ ឯតេសំ វដ្ដិស្សតី’’តិ ទ្វារំ វិវរាបេសិ. តេ និក្ខមិត្វា បលាយិតុំ អារភិំសុ. គមនមគ្គេ បន តេសំ សុធាបរិកម្មកតំ ភូមិំ បិច្ឆិលំ ការាបេសិ. តេ តត្ថ អសណ្ឋហិត្វា បតិតេ បតិតេ បុន បោថាបេត្វា ‘‘អលំ ឯត្តកំ តុម្ហាក’’ន្តិ ឧយ្យោជេសិ. តេ ‘‘នាសិតម្ហា តយា, នាសិតម្ហា តយា’’តិ កន្ទន្តា ឧបដ្ឋាកស្ស គេហទ្វារំ អគមំសុ.

គរហទិន្នោ តំ វិប្បការំ ទិស្វា កុទ្ធោ ‘‘នាសិតម្ហិ សិរិគុត្តេន, ហត្ថំ បសារេត្វា វន្ទន្តានំ សទេវកេ លោកេ យថារុចិយា ទាតុំ សមត្ថេ នាម បុញ្ញក្ខេត្តភូតេ មម, អយ្យេ, បោថាបេត្វា ព្យសនំ បាបេសី’’តិ រាជកុលំ គន្ត្វា តស្ស កហាបណសហស្សំ ទណ្ឌំ ការេសិ. អថស្ស រាជា សាសនំ បេសេសិ. សោ គន្ត្វា រាជានំ វន្ទិត្វា, ‘‘ទេវ, ឧបបរិក្ខិត្វា ទណ្ឌំ គណ្ហថ, មា អនុបបរិក្ខិត្វា’’តិ អាហ. ‘‘ឧបបរិក្ខិត្វា គណ្ហិស្សាមី’’តិ. ‘‘សាធុ, ទេវា’’តិ. ‘‘តេន ហិ គណ្ហាហី’’តិ. ទេវ, មយ្ហំ សហាយកោ និគណ្ឋសាវកោ មំ ឧបសង្កមិត្វា ឋិតនិសិន្នដ្ឋានាទីសុ អភិណ្ហំ ឯវំ វទេសិ – ‘‘សម្ម, កិំ តេ សមណេន គោតមេន, តំ ឧបសង្កមិត្វា កិំ លភិស្សសី’’តិ ឥទំ អាទិំ កត្វា សិរិគុត្តោ សព្ពំ តំ បវត្តិំ អារោចេត្វា ‘‘ទេវ, សចេ ឥមស្មិំ ការណេ ទណ្ឌំ គហេតុំ យុត្តំ, គណ្ហថា’’តិ. រាជា គរហទិន្នំ ឱលោកេត្វា ‘‘សច្ចំ កិរ តេ ឯវំ វុត្ត’’ន្តិ អាហ. ‘‘សច្ចំ, ទេវា’’តិ. ត្វំ ឯត្តកម្បិ អជានន្តេ សត្ថារោតិ គហេត្វា វិចរន្តោ ‘‘សព្ពំ ជានន្តី’’តិ កិំ ការណា តថាគតសាវកស្ស កថេសិ. ‘‘តយា អារោបិតទណ្ឌោ តុយ្ហមេវ ហោតូ’’តិ ឯវំ ស្វេវ ទណ្ឌំ បាបិតោ, តស្សេវ កុលូបកា បោថេត្វា នីហដា.

សោ តំ កុជ្ឈិត្វា តតោ បដ្ឋាយ អឌ្ឍមាសមត្តម្បិ សិរិគុត្តេន សទ្ធិំ អកថេត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘ឯវំ វិចរិតុំ មយ្ហំ អយុត្តំ, ឯតស្ស កុលូបកានម្បិ មយា ព្យសនំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ សិរិគុត្តំ ឧបសង្កមិត្វា អាហ – ‘‘សហាយ សិរិគុត្តា’’តិ. ‘‘កិំ, សម្មា’’តិ? ‘‘ញាតិសុហជ្ជានំ នាម កលហោបិ ហោតិ វិវាទោបិ, កិំ ត្វំ កិញ្ចិ ន កថេសិ, កស្មា ឯវំ ករោសី’’តិ? ‘‘សម្ម, តវ មយា សទ្ធិំ អកថនតោ ន កថេមី’’តិ. ‘‘យំ, សម្ម, កតំ, កតមេវ តំ ន មយំ មេត្តិំ ភិន្ទិស្សាមា’’តិ. តតោ បដ្ឋាយ ឧភោបិ ឯកដ្ឋានេ តិដ្ឋន្តិ និសីទន្តិ. អថេកទិវសំ សិរិគុត្តោ គរហទិន្នំ អាហ – ‘‘កិំ តេ និគណ្ឋេហិ, តេ ឧបសង្កមិត្វា កិំ លភិស្សសិ, មម សត្ថារំ ឧបសង្កមិតុំ វា អយ្យានំ ទានំ ទាតុំ វា កិំ តេ ន វដ្ដតី’’តិ? សោបិ ឯតមេវ បច្ចាសីសតិ, តេនស្ស កណ្ឌុវនដ្ឋានេ នខេន វិលេខិតំ វិយ អហោសិ. សោ, ‘‘សិរិគុត្ត, តវ សត្ថា កិំ ជានាតី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘អម្ភោ, មា ឯវំ វទ, សត្ថុ មេ អជានិតព្ពំ នាម នត្ថិ, អតីតាទិភេទំ សព្ពំ ជានាតិ, សោឡសហាការេហិ សត្តានំ ចិត្តំ បរិច្ឆិន្ទតី’’តិ. ‘‘អហំ ឯវំ ន ជានាមិ, កស្មា មយ្ហំ ឯត្តកំ កាលំ ន កថេសិ, តេន ហិ ត្វំ គច្ឆ, តវ សត្ថារំ ស្វាតនាយ និមន្តេហិ, ភោជេស្សាមិ, បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ មម ភិក្ខំ គណ្ហិតុំ វទេហី’’តិ.

សិរិគុត្តោ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯវមាហ – ‘‘ភន្តេ, មម សហាយកោ គរហទិន្នោ តុម្ហេ និមន្តាបេតិ, បញ្ចហិ កិរ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ ស្វេ តស្ស ភិក្ខំ គណ្ហថ, បុរិមទិវសេ ខោ បន តស្ស កុលូបកានំ មយា ឥទំ នាម កតំ, មយា កតស្ស បដិករណម្បិ ន ជានាមិ, តុម្ហាកំ សុទ្ធចិត្តេន ភិក្ខំ ទាតុកាមតម្បិ ន ជានាមិ, អាវជ្ជេត្វា យុត្តំ ចេ, អធិវាសេថ. នោ ចេ, មា អធិវាសយិត្ថា’’តិ. សត្ថា ‘‘កិំ នុ ខោ សោ អម្ហាកំ កាតុ កាមោ’’តិ អាវជ្ជេត្វា អទ្ទស ‘‘ទ្វិន្នំ គេហានំ អន្តរេ មហន្តំ អាវាដំ ខណាបេត្វា អសីតិសកដមត្តានិ ខទិរទារូនិ អាហរាបេត្វា បូរាបេត្វា អគ្គិំ ទត្វា អម្ហេ អង្គារអាវាដេ បាតេត្វា និគ្គណ្ហិតុកាមោ’’តិ. បុន អាវជ្ជេសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ តត្ថ គតបច្ចយា អត្ថោ អត្ថិ, នត្ថី’’តិ. តតោ ឥទំ អទ្ទស – ‘‘អហំ អង្គារអាវាដេ បាទំ បសារេស្សាមិ, តំ បដិច្ឆាទេត្វា ឋបិតកិលញ្ជំ អន្តរធាយិស្សតិ, អង្គារកាសុំ ភិន្ទិត្វា ចក្កមត្តំ មហាបទុមំ ឧដ្ឋហិស្សតិ, អថាហំ បទុមកណ្ណិកា អក្កមន្តោ អាសនេ និសីទិស្សាមិ, បញ្ចសតា ភិក្ខូបិ តថេវ គន្ត្វា និសីទិស្សន្តិ, មហាជនោ សន្និបតិស្សតិ, អហំ តស្មិំ សមាគមេ ទ្វីហិ គាថាហិ អនុមោទនំ ករិស្សាមិ, អនុមោទនបរិយោសានេ ចតុរាសីតិយា បាណសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ ភវិស្សតិ, សិរិគុត្តោ ច គរហទិន្នោ ច សោតាបន្នា ភវិស្សន្តិ, អត្តនោ ច ធនរាសិំ សាសនេ វិកិរិស្សន្តិ, ឥមំ កុលបុត្តំ និស្សាយ មយា គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ ភិក្ខំ អធិវាសេសិ.

សិរិគុត្តោ គន្ត្វា សត្ថុ អធិវាសនំ គរហទិន្នស្ស អារោចេត្វា ‘‘លោកជេដ្ឋស្ស សក្ការំ ករោហី’’តិ អាហ. គរហទិន្នោ ‘‘ឥទានិស្ស កត្តព្ពយុត្តកំ ជានិស្សាមី’’តិ ទ្វិន្នំ គេហានំ អន្តរេ មហន្តំ អាវាដំ ខណាបេត្វា អសីតិសកដមត្តានិ ខទិរទារូនិ អាហរាបេត្វា បូរាបេត្វា អគ្គិំ ទត្វា ខទិរង្គាររាសីនំ យោជាបេត្វា សព្ពរត្តិំ ធមាបេត្វា ខទិរង្គាររាសិំ ការាបេត្វា អាវាដមត្ថកេ រុក្ខបទរានិ ឋបាបេត្វា កិលញ្ជេន បដិច្ឆាទេត្វា គោមយេន លិម្បាបេត្វា ឯកេន បស្សេន ទុព្ពលទណ្ឌកេ អត្ថរិត្វា គមនមគ្គំ ការេសិ, ‘‘ឯវំ អក្កន្តអក្កន្តកាលេ ទណ្ឌកេសុ ភគ្គេសុ បរិវដ្ដេត្វា អង្គារកាសុយំ បតិស្សន្តី’’តិ មញ្ញមានោ គេហបច្ឆាភាគេ សិរិគុត្តេន ឋបិតនិយាមេនេវ ចាដិយោ ឋបាបេសិ, អាសនានិបិ តថេវ បញ្ញាបេសិ. សិរិគុត្តោ បាតោវ តស្ស គេហំ គន្ត្វា ‘‘កតោ តេ, សម្ម, សក្ការោ’’តិ អាហ. ‘‘អាម, សម្មា’’តិ. ‘‘កហំ បន សោ’’តិ? ‘‘ឯហិ, បស្សាមា’’តិ សព្ពំ សិរិគុត្តេន ទស្សិតនយេនេវ ទស្សេសិ. សិរិគុត្តោ ‘‘សាធុ, សម្មា’’តិ អាហ. មហាជនោ សន្និបតិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកេន ហិ និមន្តិតេ មហន្តោ សន្និបាតោ អហោសិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកាបិ ‘‘សមណស្ស គោតមស្ស វិប្បការំ បស្សិស្សាមា’’តិ សន្និបតន្តិ, សម្មាទិដ្ឋិកាបិ ‘‘អជ្ជ សត្ថា មហាធម្មទេសនំ ទេសេស្សតិ, ពុទ្ធវិសយំ ពុទ្ធលីលំ ឧបធារេស្សាមា’’តិ សន្និបតន្តិ.

បុនទិវសេ សត្ថា បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ គរហទិន្នស្ស គេហទ្វារំ អគមាសិ. សោ គេហា និក្ខមិត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា បុរតោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ ឋិតោ ចិន្តេសិ – ‘‘ភន្តេ, ‘តុម្ហេ កិរ អតីតាទិភេទំ សព្ពំ ជានាថ, សត្តានំ សោឡសហាការេហិ ចិត្តំ បរិច្ឆិន្ទថា’តិ ឯវំ តុម្ហាកំ ឧបដ្ឋាកេន មយ្ហំ កថិតំ. សចេ ជានាថ, មយ្ហំ គេហំ មា បវិសិត្ថ. បវិដ្ឋានញ្ហិ វោ នេវ យាគុ អត្ថិ, ន ភត្តាទីនិ, សព្ពេ ខោ បន តុម្ហេ អង្គារកាសុយំ បាតេត្វា និគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ. ឯវំ ចិន្តេត្វា សត្ថុ បត្តំ គហេត្វា ‘‘ឥតោ ឯថ ភគវា’’តិ វត្វា, ‘‘ភន្តេ, អម្ហាកំ គេហំ អាគតានំ វត្តំ ញត្វា អាគន្តុំ វដ្ដតី’’តិ អាហ. ‘‘កិំ កាតុំ វដ្ដតិ, អាវុសោ’’តិ? ‘‘ឯកេកស្ស បវិសិត្វា បុរតោ គន្ត្វា និសិន្នកាលេ បច្ឆា អញ្ញេន អាគន្តុំ វដ្ដតី’’តិ. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘បុរតោ គច្ឆន្តំ អង្គារកាសុយំ បតិតំ ទិស្វា អវសេសា ន អាគច្ឆិស្សន្តិ, ឯកេកមេវ បាតេត្វា និគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ. សត្ថា ‘‘សាធូ’’តិ វត្វា ឯកកោវ បាយាសិ. គរហទិន្នោ អង្គារកាសុំ បត្វា អបសក្កិត្វា ឋិតោ ‘‘បុរតោ យាថ, ភន្តេ’’តិ អាហ. អថ សត្ថា អង្គារកាសុមត្ថកេ បាទំ បសារេសិ, កិលញ្ជំ អន្តរធាយិ, អង្គារកាសុំ ភិន្ទិត្វា ចក្កមត្តានិ បទុមានិ ឧដ្ឋហិំសុ. សត្ថា បទុមកណ្ណិកា អក្កមន្តោ គន្ត្វា បញ្ញត្តេ ពុទ្ធាសនេ និសីទិ, ភិក្ខូបិ តថេវ គន្ត្វា និសីទិំសុ. គរហទិន្នស្ស កាយតោ ឌាហោ ឧដ្ឋហិ.

សោ វេគេន គន្ត្វា សិរិគុត្តំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘សាមិ, មេ តាណំ ហោហី’’តិ អាហ. ‘‘កិំ ឯត’’ន្តិ? ‘‘បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ គេហេ យាគុ វា ភត្តាទីនិ វា នត្ថិ, កិំ នុ ខោ ករោមី’’តិ? ‘‘កិំ បន តយា កត’’ន្តិ អាហ. អហំ ទ្វិន្នំ គេហានំ អន្តរេ មហន្តំ អាវាដំ អង្គារស្ស បូរំ ការេសិំ – ‘‘តត្ថ បាតេត្វា និគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ. ‘‘អថ នំ ភិន្ទិត្វា មហាបទុមានិ ឧដ្ឋហិំសុ. សព្ពេ បទុមកណ្ណិកា អក្កមិត្វា គន្ត្វា បញ្ញត្តាសនេសុ និសិន្នា, ឥទានិ កិំ ករោមិ, សាមី’’តិ? ននុ ត្វំ ឥទានេវ មយ្ហំ ‘‘‘ឯត្តិកា ចាដិយោ, ឯត្តិកា យាគុ, ឯត្តកានិ សត្តាទីនី’តិ ទស្សេសី’’តិ. ‘‘មុសា តំ, សាមិ, តុច្ឆាវ ចាដិយោ’’តិ. ហោតុ, ‘‘គច្ឆ, តាសុ ចាដីសុ យាគុអាទីនិ ឱលោកេហី’’តិ. តំ ខណញ្ញេវ តេន យាសុ ចាដីសុ ‘‘យាគូ’’តិ វុត្តំ, តា យាគុយា បូរយិំសុ, យាសុ ‘‘ភត្តាទីនី’’តិ វុត្តំ, តា ភត្តាទីនំ បរិបុណ្ណាវ អហេសុំ. តំ សម្បត្តិំ ទិស្វាវ គរហទិន្នស្ស សរីរំ បីតិបាមោជ្ជេន បរិបូរិតំ, ចិត្តំ បសន្នំ. សោ សក្កច្ចំ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បរិវិសិត្វា កតភត្តកិច្ចស្ស សត្ថុនោ អនុមោទនំ ការេតុកាមោ បត្តំ គណ្ហិ. សត្ថា អនុមោទនំ ករោន្តោ ‘‘ឥមេ សត្តា បញ្ញាចក្ខុនោ អភាវេនេវ មម សាវកានំ ពុទ្ធសាសនស្ស គុណំ ន ជានន្តិ. បញ្ញាចក្ខុវិរហិតា ហិ អន្ធា នាម, បញ្ញវន្តោ សចក្ខុកា នាមា’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

៥៨. ‘‘យថា សង្ការធានស្មិំ, ឧជ្ឈិតស្មិំ មហាបថេ;

បទុមំ តត្ថ ជាយេថ, សុចិគន្ធំ មនោរមំ.

៥៩. ‘‘ឯវំ សង្ការភូតេសុ, អន្ធភូតេ បុថុជ្ជនេ;

អតិរោចតិ បញ្ញាយ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាវកោ’’តិ.

តត្ថ សង្ការធានស្មិន្តិ សង្ការឋានស្មិំ, កចវររាសិម្ហីតិ អត្ថោ. ឧជ្ឈិតស្មិំ មហាបថេតិ មហាមគ្គេ ឆឌ្ឌិតស្មិំ. សុចិគន្ធន្តិ សុរភិគន្ធំ. មនោ ឯត្ថ រមតីតិ មនោរមំ. សង្ការភូតេសូតិ សង្ការមិវ ភូតេសុ. បុថុជ្ជនេតិ បុថូនំ កិលេសានំ ជននតោ ឯវំលទ្ធនាមេ លោកិយមហាជនេ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា នាម មហាបថេ ឆឌ្ឌិតេ សង្ការរាសិម្ហិ អសុចិជេគុច្ឆិយបដិកូលេបិ សុចិគន្ធំ បទុមំ ជាយេថ, តំ រាជរាជមហាមត្តាទីនំ មនោរមំ បិយំ មនាបំ ឧបរិមត្ថកេ បតិដ្ឋានារហមេវ ភវេយ្យ, ឯវមេវ សង្ការភូតេសុបិ បុថុជ្ជនេសុ ជាតោ និប្បញ្ញស្ស មហាជនស្ស អចក្ខុកស្ស អន្តរេ និព្ពត្តោបិ អត្តនោ បញ្ញាពលេន កាមេសុ អាទីនវំ, នេក្ខម្មេ ច អានិសំសំ ទិស្វា និក្ខមិត្វា បព្ពជិតោ បព្ពជ្ជាមត្តេនបិ, កតោ ឧត្តរិំ សីលសមាធិបញ្ញាវិមុត្តិវិមុត្តិញាណទស្សនានិ អារាធេត្វាបិ អតិរោចតិ. សម្មាសម្ពុទ្ធសាវកោ ហិ ខីណាសវោ ភិក្ខុ អន្ធភូតេ បុថុជ្ជនេ អតិក្កមិត្វា រោចតិ វិរោចតិ សោភតីតិ.

ទេសនាវសានេ ចតុរាសីតិយា បាណសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. គរហទិន្នោ ច សិរិគុត្តោ ច សោតាបត្តិផលំ បាបុណិំសុ. តេ សព្ពំ អត្តនោ ធនំ ពុទ្ធសាសនេ វិប្បកិរិំសុ. សត្ថា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារមគមាសិ. ភិក្ខូ សាយន្ហសមយេ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ – ‘‘អហោ អច្ឆរិយា ពុទ្ធគុណា នាម, តថារូបំ នាម ខទិរង្គាររាសិំ ភិន្ទិត្វា បទុមានិ ឧដ្ឋហិំសូ’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា, ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ – ‘‘អនច្ឆរិយំ, ភិក្ខវេ, យំ មម ឯតរហិ ពុទ្ធភូតស្ស អង្គាររាសិម្ហា បទុមានិ ឧដ្ឋិតានិ, អបរិបក្កេ ញាណេ វត្តមានស្ស ពោធិសត្តភូតស្សបិ មេ ឧដ្ឋហិំសូ’’តិ វត្វា, ‘‘កទា, ភន្តេ, អាចិក្ខថ នោ’’តិ យាចិតោ អតីតំ អាហរិត្វា –

‘‘កាមំ បតាមិ និរយំ, ឧទ្ធំបាទោ អវំសិរោ;

នានរិយំ ករិស្សាមិ, ហន្ទ បិណ្ឌំ បដិគ្គហា’’តិ. (ជា. ១.១.៤០) –

ឥទំ ខទិរង្គារជាតកំ វិត្ថារេត្វា កថេសីតិ.

គរហទិន្នវត្ថុ ទ្វាទសមំ.

បុប្ផវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុត្ថោ វគ្គោ.