៧. បូតិគត្តតិស្សត្ថេរវត្ថុ

អចិរំ វតយំ កាយោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា សាវត្ថិយំ វិហរន្តោ បូតិគត្តតិស្សត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកោ កិរ សាវត្ថិវាសី កុលបុត្តោ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា សាសនេ ឧរំ ទត្វា បព្ពជិតោ, សោ លទ្ធូបសម្បទោ តិស្សត្ថេរោ នាម អហោសិ. គច្ឆន្តេ គច្ឆន្តេ កាលេ តស្ស សរីរេ រោគោ ឧទបាទិ. សាសបមត្តិយោ បិឡកា ឧដ្ឋហិំសុ. តា អនុបុព្ពេន មុគ្គមត្តា កលាយមត្តា កោលដ្ឋិមត្តា អាមលកមត្តា ពេឡុវសលាដុមត្តា ពេឡុវមត្តា ហុត្វា បភិជ្ជិំសុ, សកលសរីរំ ឆិទ្ទាវឆិទ្ទំ អហោសិ. បូតិគត្តតិស្សត្ថេរោត្វេវស្ស នាមំ ឧទបាទិ. អថស្ស អបរភាគេ អដ្ឋីនិ ភិជ្ជិំសុ. សោ អប្បដិជគ្គិយោ អហោសិ. និវាសនបារុបនំ បុព្ពលោហិតមក្ខិតំ ជាលបូវសទិសំ អហោសិ. សទ្ធិវិហារិកាទយោ បដិជគ្គិតុំ អសក្កោន្តា ឆឌ្ឌយិំសុ. សោ អនាថោ ហុត្វា និបជ្ជិ.

ពុទ្ធានញ្ច នាម ទ្វេ វារេ លោកវោលោកនំ អវិជហិតំ ហោតិ. បច្ចូសកាលេ លោកំ វោលោកេន្តា ចក្កវាឡមុខវដ្ដិតោ បដ្ឋាយ គន្ធកុដិអភិមុខំ ញាណំ កត្វា ឱលោកេន្តិ, សាយំ ឱលោកេន្តា គន្ធកុដិតោ បដ្ឋាយ ពាហិរាភិមុខំ ញាណំ កត្វា ឱលោកេន្តិ. តស្មិំ បន សមយេ ភគវតោ ញាណជាលស្ស អន្តោ បូតិគត្តតិស្សត្ថេរោ បញ្ញាយិ. សត្ថា តស្ស ភិក្ខុនោ អរហត្តស្ស ឧបនិស្សយំ ទិស្វា, ‘‘អយំ សទ្ធិវិហារិកាទីហិ ឆឌ្ឌិតោ, ឥទានិស្ស មំ ឋបេត្វា អញ្ញំ បដិសរណំ នត្ថី’’តិ គន្ធកុដិតោ និក្ខមិត្វា វិហារចារិកំ ចរមានោ វិយ អគ្គិសាលំ គន្ត្វា ឧក្ខលិំ ធោវិត្វា ឧទកំ ទត្វា ឧទ្ធនំ អារោបេត្វា ឧទកស្ស តត្តភាវំ អាគមយមានោ អគ្គិសាលាយមេវ អដ្ឋាសិ. តត្តភាវំ ជានិត្វា គន្ត្វា តស្ស ភិក្ខុនោ និបន្នមញ្ចកោដិយំ គណ្ហិ, តទា ភិក្ខូ ‘‘អបេថ, ភន្តេ, មយំ គណ្ហិស្សាមា’’តិ មញ្ចកំ គហេត្វា អគ្គិសាលំ អានយិំសុ. សត្ថា អម្ពណំ អាហរាបេត្វា ឧណ្ហោទកំ អាសិញ្ចិត្វា តេហិ ភិក្ខូហិ តស្ស បារុបនំ គាហាបេត្វា ឧណ្ហោទកេ មទ្ទាបេត្វា មន្ទាតបេ វិស្សជ្ជាបេសិ. អថស្ស សន្តិកេ ឋត្វា សរីរំ ឧណ្ហោទកេន តេមេត្វា ឃំសិត្វា ន្ហាបេសិ, តស្ស នហានបរិយោសានេ បារុបនំ សុក្ខិ. អថ នំ តំ និវាសាបេត្វា និវត្ថកាសាវំ ឧទកេ មទ្ទាបេត្វា អាតបេ វិស្សជ្ជាបេសិ. អថស្ស គត្តេ ឧទកេ ឆិន្នមត្តេ តម្បិ សុក្ខិ. សោ ឯកំ កាសាវំ និវាសេត្វា ឯកំ បារុបិត្វា សល្លហុកសរីរោ ឯកគ្គចិត្តោ មញ្ចកេ និបជ្ជិ. សត្ថា តស្ស ឧស្សីសកេ ឋត្វា, ‘‘ភិក្ខុ អយំ តវ កាយោ អបេតវិញ្ញាណោ និរុបការោ ហុត្វា កលិង្គរំ វិយ បថវិយំ សេស្សតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៤១. ‘‘អចិរំ វតយំ កាយោ, បថវិំ អធិសេស្សតិ;

ឆុទ្ធោ អបេតវិញ្ញាណោ, និរត្ថំវ កលិង្គរ’’ន្តិ.

តត្ថ អចិរំ វតាតិ ភិក្ខុ ន ចិរស្សេវ អយំ កាយោ បថវិំ អធិសេស្សតិ, ឥមិស្សា បកតិសយនេន សយិតាយ បថវិយា ឧបរិ សយិស្សតិ. ឆុទ្ធោតិ អបវិទ្ធោ, អបគតវិញ្ញាណតាយ តុច្ឆោ ហុត្វា សេស្សតីតិ ទស្សេតិ. យថា កិំ? និរត្ថំវ កលិង្គរំ និរុបការំ និរត្ថកំ កដ្ឋខណ្ឌំ វិយ. ទព្ពសម្ភារត្ថិកា ហិ មនុស្សា អរញ្ញំ បវិសិត្វា ឧជុកំ ឧជុកសណ្ឋានេន វង្កំ វង្កសណ្ឋានេន ឆិន្ទិត្វា ទព្ពសម្ភារំ គណ្ហន្តិ, អវសេសំ បន សុសិរញ្ច បូតិកញ្ច អសារកញ្ច គណ្ឋិជាតញ្ច ឆិន្ទិត្វា តត្ថេវ ឆឌ្ឌេន្តិ. អញ្ញេ ទព្ពសម្ភារត្ថិកា អាគន្ត្វា តំ គហេតារោ នាម នត្ថិ, ឱលោកេត្វា អត្តនោ ឧបការកមេវ គណ្ហន្តិ, ឥតរំ បថវីគតមេវ ហោតិ. តំ បន តេន តេន ឧបាយេន មញ្ចបដិបាទកំ វា បាទកថលិកំ វា ផលកបីឋំ វា កាតុំ សក្កាបិ ភវេយ្យ. ឥមស្មិំ បន អត្តភាវេ ទ្វត្តិំសាយ កោដ្ឋាសេសុ ឯកកោដ្ឋាសោបិ មញ្ចបដិបាទកាទិវសេន អញ្ញេន វា ឧបការមុខេន គយ្ហូបគោ នាម នត្ថិ, កេវលំ និរត្ថំវ កលិង្គរំ អយំ កាយោ អបគតវិញ្ញាណោ កតិបាហេនេវ បថវិយំ សេស្សតីតិ.

ទេសនាវសានេ បូតិគត្តតិស្សត្ថេរោ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ, អញ្ញេបិ ពហូ សោតាបន្នាទយោ អហេសុំ. ថេរោបិ អរហត្តំ បត្វាវ បរិនិព្ពាយិ. សត្ថា តស្ស សរីរកិច្ចំ ការាបេត្វា ធាតុយោ គហេត្វា ចេតិយំ ការាបេសិ. ភិក្ខូ សត្ថារំ បុច្ឆិំសុ – ‘‘ភន្តេ, បូតិគត្តតិស្សត្ថេរោ កុហិំ និព្ពត្តោ’’តិ. ‘‘បរិនិព្ពុតោ, ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘ភន្តេ, ឯវរូបស្ស បន អរហត្តូបនិស្សយសម្បន្នស្ស ភិក្ខុនោ កិំ ការណា គត្តំ បុតិកំ ជាតំ, កិំ ការណា អដ្ឋីនិ ភិន្នានិ, កិមស្ស ការណំ អរហត្តស្ស ឧបនិស្សយភាវំ បត្ត’’ន្តិ? ‘‘ភិក្ខវេ, សព្ពមេតំ ឯតស្ស អត្តនា កតកម្មេនេវ និព្ពត្ត’’ន្តិ. ‘‘កិំ បន តេន, ភន្តេ, កត’’ន្តិ? ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សុណាថា’’តិ អតីតំ អាហរិ –

អយំ កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធកាលេ សាកុណិកោ ហុត្វា ពហូ សកុណេ វធិត្វា ឥស្សរជនំ ឧបដ្ឋហិ. តេសំ ទិន្នាវសេសេ វិក្កិណាតិ, ‘‘វិក្កិតាវសេសា មារេត្វា ឋបិតា បូតិកា ភវិស្សន្តី’’តិ យថា ឧប្បតិតុំ ន សក្កោន្តិ, តថា តេសំ ជង្ឃដ្ឋីនិ ច បក្ខដ្ឋីនិ ច ភិន្ទិត្វា រាសិំ កត្វា ឋបេតិ, តេ បុនទិវសេ វិក្កិណាតិ. អតិពហូនំ បន លទ្ធកាលេ អត្តនោបិ អត្ថាយ បចាបេតិ. តស្សេកទិវសំ រសភោជនេ បក្កេ ឯកោ ខីណាសវោ បិណ្ឌាយ ចរន្តោ គេហទ្វារេ អដ្ឋាសិ. សោ ថេរំ ទិស្វា ចិត្តំ បសាទេត្វា, ‘‘មយា ពហូ បាណា មារេត្វា ខាទិតា, អយ្យោ ច មេ គេហទ្វារេ ឋិតោ, អន្តោគេហេ ច រសភោជនំ សំវិជ្ជតិ, បិណ្ឌបាតមស្ស ទស្សាមី’’តិ តស្ស បត្តំ អាទាយ បូរេត្វា រសបិណ្ឌបាតំ ទត្វា ថេរំ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេហិ ទិដ្ឋធម្មស្ស មត្ថកំ បាបុណេយ្យ’’ន្តិ អាហ. ថេរោ ‘‘ឯវំ ហោតូ’’តិ អនុមោទនំ អកាសិ. ‘‘ភិក្ខវេ, តទា កតកម្មវសេនេតំ តិស្សស្ស និប្ផន្នំ, សកុណានំ អដ្ឋិភេទននិស្សន្ទេន តិស្សស្ស គត្តញ្ច បូតិកំ ជាតំ, អដ្ឋីនិ ច ភិន្នានិ, ខីណាសវស្ស រសបិណ្ឌបាតទាននិស្សន្ទេន អរហត្តំ បត្តោ’’តិ.

បូតិគត្តតិស្សត្ថេរវត្ថុ សត្តមំ.