៩. វដ្ដបោតកចរិយាវណ្ណនា

៧២. នវមេ មគធេ វដ្ដបោតកោតិអាទីសុ អយំ សង្ខេបត្ថោ – មគធរដ្ឋេ អញ្ញតរស្មិំ អរញ្ញប្បទេសេ វដ្ដកយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា អណ្ឌកោសំ បទាលេត្វា អចិរនិក្ខន្តតាយ តរុណោ មំសបេសិភូតោ, តតោ ឯវ អជាតបក្ខោ វដ្ដកច្ឆាបកោ យទា អហំ កុលាវកេយេវ ហោមិ.

៧៣. មុខតុណ្ឌកេនាហរិត្វាតិ មយ្ហំ មាតា អត្តនោ មុខតុណ្ឌកេន កាលេន កាលំ គោចរំ អាហរិត្វា មំ បោសេតិ. តស្សា ផស្សេន ជីវាមីតិ បរិសេទនត្ថញ្ចេវ បរិភាវនត្ថញ្ច សម្មទេវ កាលេន កាលំ មមំ អធិសយនវសេន ផុសន្តិយា តស្សា មម មាតុយា សរីរសម្ផស្សេន ជីវាមិ វិហរាមិ អត្តភាវំ បវត្តេមិ. នត្ថិ មេ កាយិកំ ពលន្តិ មយ្ហំ បន អតិតរុណតាយ កាយសន្និស្សិតំ ពលំ នត្ថិ.

៧៤. សំវច្ឆរេតិ សំវច្ឆរេ សំវច្ឆរេ. គិម្ហសមយេតិ គិម្ហកាលេ. សុក្ខរុក្ខសាខានំ អញ្ញមញ្ញំ សង្ឃដ្ដនសមុប្បន្នេន អគ្គិនា តស្មិំ បទេសេ ទវឌាហោ បទិប្បតិ បជ្ជលតិ, សោ តថា បទីបិតោ. ឧបគច្ឆតិ អម្ហាកន្តិ មយ្ហំ មាតាបិតូនញ្ចាតិ អម្ហាកំ វសនដ្ឋានប្បទេសំ អត្តនោ បតិដ្ឋានស្ស អសុទ្ធស្សាបិ សុទ្ធភាវករណេន បាវនតោ បាវកោតិ ច គតមគ្គេ ឥន្ធនស្ស ភស្មភាវាវហនតោ កណ្ហវត្តនីតិ ច លទ្ធនាមោ អគ្គិ វនរុក្ខគច្ឆេ ទហន្តោ កាលេន កាលំ ឧបគច្ឆតិ.

៧៥. ឯវំ ឧបគមនតោ តទាបិ សទ្ទាយន្តោតិ ‘‘ធមធម’’ឥតិ ឯវំ សទ្ទំ ករោន្តោ, អនុរវទស្សនញ្ហេតំ ទាវគ្គិនោ. មហាសិខីតិ បព្ពតកូដសទិសានំ ឥន្ធនានំ វសេន មហតិយោ សិខា ឯតស្សាតិ មហាសិខី. អនុបុព្ពេន អនុក្កមេន តំ អរញ្ញប្បទេសំ ឈាបេន្តោ ទហន្តោ អគ្គិ មម សមីបដ្ឋានំ ឧបាគមិ.

៧៦. អគ្គិវេគភយាតិ វេគេន អាគច្ឆតោ អគ្គិនោ ភយេន ភីតា. តសិតាតិ ចិត្តុត្រាសសមុដ្ឋិតេន កាយស្ស ឆម្ភិតត្តេន ច ឧត្រាសា. មាតាបិតាតិ មាតាបិតរោ. អត្តានំ បរិមោចយុន្តិ អគ្គិនា អនុបទ្ទុតដ្ឋានគមនេន អត្តនោ សោត្ថិភាវមកំសុ. មហាសត្តោ ហិ តទា មហាគេណ្ឌុកប្បមាណោ មហាសរីរោ អហោសិ. តំ មាតាបិតរោ កេនចិ ឧបាយេន គហេត្វា គន្តុំ អសក្កុណន្តា អត្តសិនេហេន ច អភិភុយ្យមានា បុត្តសិនេហំ ឆឌ្ឌេត្វា បលាយិំសុ.

៧៧. បាទេ បក្ខេ បជហាមីតិ អត្តនោ ឧភោ បាទេ ឧភោ បក្ខេ ច ភូមិយំ អាកាសេ ច គមនសជ្ជេ ករោន្តោ បសារេមិ ឥរិយាមិ វាយមាមិ. ‘‘បដីហាមី’’តិបិ បាឋោ, វេហាសគមនយោគ្គេ កាតុំ ឦហាមីតិ អត្ថោ. ‘‘បតីហាមី’’តិបិ បឋន្តិ. តស្សត្ថោ – បាទេ បក្ខេ ច បតិ វិសុំ ឦហាមិ, គមនត្ថំ វាយមាមិ, តំ បន វាយាមករណត្ថមេវ. កស្មា? យស្មា នត្ថិ មេ កាយិកំ ពលំ. សោហំ អគតិកោ តត្ថាតិ សោ អហំ ឯវំភូតោ បាទបក្ខវេកល្លេន គមនវិរហិតោ មាតាបិតូនំ អបគមនេន វា អប្បដិសរណោ, តត្ថ ទាវគ្គិឧបទ្ទុតេ វនេ, តស្មិំ វា កុលាវកេ ឋិតោវ ឯវំ ឥទានិ វត្តព្ពាការេន តទា ចិន្តេសិំ. ទុតិយញ្ចេត្ថ អហន្តិ និបាតមត្តំ ទដ្ឋព្ពំ.

៧៨. ឥទានិ តទា អត្តនោ ចិន្តិតាការំ ទស្សេតុំ ‘‘យេសាហ’’ន្តិអាទិមាហ;

តត្ថ យេសាហំ ឧបធាវេយ្យំ, ភីតោ តសិតវេធិតោតិ មរណភយេន ភីតោ តតោ ឯវ ចិត្តុត្រាសេន តសិតោ សរីរកម្បនេន វេធិតោ យេសមហំ បក្ខន្តរំ ឯតរហិ ទាវគ្គិឧបទ្ទុតោ ជលទុគ្គំ វិយ មញ្ញមានោ បវិសិតុំ ឧបធាវេយ្យំ តេ មម មាតាបិតរោ មំ ឯកកំ ឯវ ឱហាយ ជហិត្វា បក្កន្តា. កថំ មេ អជ្ជ កាតវេតិ កថំ នុ ខោ មយា អជ្ជ កាតព្ពំ, បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ អត្ថោ.

ឯវំ មហាសត្តោ ឥតិកត្តព្ពតាសម្មូឡ្ហោ ហុត្វា ឋិតោ បុន ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមស្មិំ លោកេ សីលគុណោ នាម អត្ថិ, សច្ចគុណោ នាម អត្ថិ, អតីតេ បារមិយោ បូរេត្វា ពោធិតលេ និសីទិត្វា អភិសម្ពុទ្ធា សីលសមាធិបញ្ញាវិមុត្តិវិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នា សច្ចានុទយការុញ្ញខន្តិសមន្នាគតា សព្ពសត្តេសុ សមប្បវត្តមេត្តាភាវនា សព្ពញ្ញុពុទ្ធា នាម អត្ថិ, តេហិ ច បដិវិទ្ធោ ឯកន្តនិយ្យានគុណោ ធម្មោ អត្ថិ, មយិ ចាបិ ឯកំ សច្ចំ អត្ថិ. សំវិជ្ជមានោ ឯកោ សភាវធម្មោ បញ្ញាយតិ, តស្មា អតីតពុទ្ធេ ចេវ តេហិ បដិវិទ្ធគុណេ ច អាវជ្ជេត្វា មយិ វិជ្ជមានំ សច្ចំ សភាវធម្មំ គហេត្វា សច្ចកិរិយំ កត្វា អគ្គិំ បដិក្កមាបេត្វា អជ្ជ មយា អត្តនោ ចេវ ឥធ វាសីនំ សេសបាណីនញ្ច សោត្ថិភាវំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ. ឯវំ បន ចិន្តេត្វា មហាសត្តោ អត្តនោ អានុភាវេ ឋត្វា យថាចិន្តិតំ បដិបជ្ជិ. តេន វុត្តំ –

៧៩. ‘‘អត្ថិ លោកេ សីលគុណោ, សច្ចំ សោចេយ្យនុទ្ទយា;

តេន សច្ចេន កាហាមិ, សច្ចកិរិយមុត្តមំ.

៨០. ‘‘អាវជ្ជេត្វា ធម្មពលំ, សរិត្វា បុព្ពកេ ជិនេ;

សច្ចពលមវស្សាយ, សច្ចកិរិយមកាសហ’’ន្តិ.

៨១. តត្ថ មហាសត្តោ អតីតេ បរិនិព្ពុតានំ ពុទ្ធានំ គុណេ អាវជ្ជេត្វា អត្តនិ វិជ្ជមានំ សច្ចសភាវំ អារព្ភ យំ គាថំ វត្វា តទា សច្ចកិរិយមកាសិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘សន្តិ បក្ខា’’តិអាទិ វុត្តំ.

តត្ថ សន្តិ បក្ខា អបតនាតិ មយ្ហំ បក្ខា នាម អត្ថិ ឧបលព្ភន្តិ, នោ ច ខោ សក្កា ឯតេហិ ឧប្បតិតុំ អាកាសេន គន្តុន្តិ អបតនា. សន្តិ បាទា អវញ្ចនាតិ បាទាបិ មេ អត្ថិ, តេហិ បន វញ្ចិតុំ បទវារគមនេន គន្តុំ ន សក្កាតិ អវញ្ចនា. មាតាបិតា ច និក្ខន្តាតិ យេ មំ អញ្ញត្ថ នេយ្យុំ, តេបិ មរណភយេន មម មាតាបិតរោ និក្ខន្តា. ជាតវេទាតិ អគ្គិំ អាលបតិ. សោ ហិ ជាតោវ វេទិយតិ, ធូមជាលុដ្ឋានេន បញ្ញាយតិ, តស្មា ‘‘ជាតវេទោ’’តិ វុច្ចតិ. បដិក្កមាតិ បដិគច្ឆ និវត្តាតិ ជាតវេទំ អាណាបេតិ.

ឥតិ មហាសត្តោ ‘‘សចេ មយ្ហំ បក្ខានំ អត្ថិភាវោ, តេ ច បសារេត្វា អាកាសេ អបតនភាវោ, បាទានំ អត្ថិភាវោ, តេ ច ឧក្ខិបិត្វា អវញ្ចនភាវោ, មាតាបិតូនំ មំ កុលាវកេយេវ ឆឌ្ឌេត្វា បលាតភាវោ ច សច្ចសភាវភូតោ ឯវ, ជាតវេទ, ឯតេន សច្ចេន ត្វំ ឥតោ បដិក្កមា’’តិ កុលាវកេ និបន្នោវ សច្ចកិរិយំ អកាសិ. តស្ស សហ សច្ចកិរិយាយ សោឡសករីសមត្តេ ឋានេ ជាតវេទោ បដិក្កមិ. បដិក្កមន្តោ ច ន ឈាយមានោវ អរញ្ញំ គតោ, ឧទកេ បន ឱបិលាបិតឧក្កា វិយ តត្ថេវ និព្ពាយិ. តេន វុត្តំ –

៨២. ‘‘សហ សច្ចេ កតេ មយ្ហំ, មហាបជ្ជលិតោ សិខី;

វជ្ជេសិ សោឡសករីសានិ, ឧទកំ បត្វា យថា សិខី’’តិ.

សា បនេសា ពោធិសត្តស្ស វដ្ដកយោនិយំ តស្មិំ សមយេ ពុទ្ធគុណានំ អាវជ្ជនបុព្ពិកា សច្ចកិរិយា អនញ្ញសាធារណាតិ អាហ ‘‘សច្ចេន មេ សមោ នត្ថិ, ឯសា មេ សច្ចបារមី’’តិ. តេនេវ ហិ តស្ស ឋានស្ស សកលេបិ ឥមស្មិំ កប្បេ អគ្គិនា អនភិភវនីយត្តា តំ កប្បដ្ឋិយបាដិហារិយំ នាម ជាតំ.

ឯវំ មហាសត្តោ សច្ចកិរិយវសេន អត្តនោ តត្ថ វាសីនំ សត្តានញ្ច សោត្ថិំ កត្វា ជីវិតបរិយោសានេ យថាកម្មំ គតោ.

តទា មាតាបិតរោ ឯតរហិ មាតាបិតរោ អហេសុំ, វដ្ដករាជា បន លោកនាថោ.

តស្ស ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ សេសបារមិយោបិ យថារហំ និទ្ធារេតព្ពា. តថា ទាវគ្គិម្ហិ តថា ភេរវាការេន អវត្ថរិត្វា អាគច្ឆន្តេ តស្មិំ វយេ ឯកកោ ហុត្វាបិ សារទំ អនាបជ្ជិត្វា សច្ចាទិធម្មគុណេ ពុទ្ធគុណេ ច អនុស្សរិត្វា អត្តនោ ឯវ អានុភាវំ និស្សាយ សច្ចកិរិយាយ តត្ថ វាសីនម្បិ សត្តានំ សោត្ថិភាវាបាទនាទយោ អានុភាវា វិភាវេតព្ពា.

វដ្ដបោតកចរិយាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.