៨. សច្ចតាបសចរិយាវណ្ណនា

អដ្ឋមេ តាបសោ សច្ចសវ្ហយោតិ សច្ចសទ្ទេន អវ្ហាតព្ពោ សច្ចនាមកោ តាបសោ យទា យស្មិំ កាលេ ហោមិ, តទា. សច្ចេន លោកំ បាលេសិន្តិ អត្តនោ អវិសំវាទិភាវេន សត្តលោកំ ជម្ពុទីបេ តត្ថ តត្ថ សត្តនិកាយំ បាបតោ នានាវិធា អនត្ថតោ ច រក្ខិំ. សមគ្គំ ជនមកាសហន្តិ តត្ថ តត្ថ កលហវិគ្គហវិវាទាបន្នំ មហាជនំ កលហេ អាទីនវំ ទស្សេត្វា សាមគ្គិយំ អានិសំសកថនេន សមគ្គំ អវិវទមានំ សម្មោទមានំ អហមកាសិំ.

តទា ហិ ពោធិសត្តោ ពារាណសិយំ អញ្ញតរស្មិំ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ. តស្ស ‘‘សច្ចោ’’តិ នាមំ ករិំសុ. សោ វយប្បត្តោ តក្កសិលំ គន្ត្វា ទិសាបាមោក្ខស្ស អាចរិយស្ស សន្តិកេ សិប្បំ ឧគ្គណ្ហិត្វា នចិរស្សេវ សព្ពសិប្បានំ និប្ផត្តិំ បត្តោ. អាចរិយេន អនុញ្ញាតោ ពារាណសិំ បច្ចាគន្ត្វា មាតាបិតរោ វន្ទិត្វា តេហិ អភិនន្ទិយមានោ តេសំ ចិត្តានុរក្ខណត្ថំ កតិបាហំ តេសំ សន្តិកេ វសិ. អថ នំ មាតាបិតរោ បតិរូបេន ទារេន សំយោជេតុកាមា សព្ពំ វិភវជាតំ អាចិក្ខិត្វា ឃរាវាសេន និមន្តេសុំ.

មហាសត្តោ នេក្ខម្មជ្ឈាសយោ អត្តនោ នេក្ខម្មបារមិំ បរិព្រូហេតុកាមោ ឃរាវាសេ អាទីនវំ បព្ពជ្ជាយ អានិសំសញ្ច នានប្បការតោ កថេត្វា មាតាបិតូនំ អស្សុមុខានំ រោទមានានំ អបរិមាណំ ភោគក្ខន្ធំ អនន្តំ យសំ មហន្តញ្ច ញាតិបរិវដ្ដំ បហាយ មហានាគោវ អយសង្ខលិកំ ឃរពន្ធនំ ឆិន្ទន្តោ និក្ខមិត្វា ហិមវន្តប្បទេសំ បវិសិត្វា ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា វនមូលផលាផលេហិ យាបេន្តោ នចិរស្សេវ អដ្ឋ សមាបត្តិយោ បញ្ច ច អភិញ្ញាយោ និព្ពត្តេត្វា ឈានកីឡំ កីឡយមានោ សមាបត្តិវិហារេន វិហរតិ.

សោ ឯកទិវសំ ទិព្ពចក្ខុនា លោកំ ឱលោកេន្តោ អទ្ទស សកលជម្ពុទីបេ មនុស្សេ យេភុយ្យេន បាណាតិបាតាទិទសអកុសលកម្មបថបសុតេ កាមនិទានំ កាមាធិករណំ អញ្ញមញ្ញំ វិវាទាបន្នេ. ទិស្វា ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘ន ខោ បន មេតំ បតិរូបំ, យទិទំ ឥមេ សត្តេ ឯវំ បាបបសុតេ វិវាទាបន្នេ ច ទិស្វា អជ្ឈុបេក្ខណំ. អហញ្ហិ ‘សត្តេ សំសារបង្កតោ ឧទ្ធរិត្វា និព្ពានថលេ បតិដ្ឋបេស្សាមី’តិ មហាសម្ពោធិយានំ បដិបន្នោ, តស្មា តំ បដិញ្ញំ អវិសំវាទេន្តោ យំនូនាហំ មនុស្សបថំ គន្ត្វា តេ តេ សត្តេ បាបតោ ឱរមាបេយ្យំ, វិវាទញ្ច នេសំ វូបសមេយ្យ’’ន្តិ.

ឯវំ បន ចិន្តេត្វា មហាសត្តោ មហាករុណាយ សមុស្សាហិតោ សន្តំ សមាបត្តិសុខំ បហាយ ឥទ្ធិយា តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា តេសំ ចិត្តានុកូលំ ធម្មំ ទេសេន្តោ កលហវិគ្គហវិវាទាបន្នេ សត្តេ ទិដ្ឋធម្មិកញ្ច សម្បរាយិកញ្ច វិរោធេ អាទីនវំ ទស្សេត្វា អញ្ញមញ្ញំ សមគ្គេ សហិតេ អកាសិ. អនេកាការវោការញ្ច បាបេ អាទីនវំ វិភាវេន្តោ តតោ សត្តេ វិវេចេត្វា ឯកច្ចេ ទសសុ កុសលកម្មបថធម្មេសុ បតិដ្ឋាបេសិ. ឯកច្ចេ បព្ពាជេត្វា សីលសំវរេ ឥន្ទ្រិយគុត្តិយំ សតិសម្បជញ្ញេ បវិវេកវាសេ ឈានាភិញ្ញាសុ ច យថារហំ បតិដ្ឋាបេសិ. តេន វុត្តំ –

៧១. ‘‘បុនាបរំ យទា ហោមិ, តាបសោ សច្ចសវ្ហយោ;

សច្ចេន លោកំ បាលេសិំ, សមគ្គំ ជនមកាសហ’’ន្តិ.

ឥធាបិ មហាបុរិសស្ស ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ សេសបារមិយោ និទ្ធារេតព្ពា. តថា គុណានុភាវា ច វិភាវេតព្ពាតិ.

សច្ចតាបសចរិយាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.