៤. ភិសចរិយាវណ្ណនា

៣៤. ចតុត្ថេ យទា ហោមិ, កាសីនំ បុរវរុត្តមេតិ ‘‘កាសី’’តិ ពហុវចនវសេន លទ្ធវោហារស្ស រដ្ឋស្ស នគរវរេ ពារាណសិយំ យស្មិំ កាលេ ជាតសំវឌ្ឍោ ហុត្វា វសាមីតិ អត្ថោ. ភគិនី ច ភាតរោ សត្ត, និព្ពត្តា សោត្តិយេ កុលេតិ ឧបកញ្ចនាទយោ ឆ អហញ្ចាតិ ភាតរោ សត្ត សព្ពកនិដ្ឋា កញ្ចនទេវី នាម ភគិនី ចាតិ សព្ពេ មយំ អដ្ឋ ជនា មន្តជ្ឈេននិរតតាយ សោត្តិយេ ឧទិតោទិតេ មហតិ ព្រាហ្មណកុលេ តទា និព្ពត្តា ជាតាតិ អត្ថោ.

៣៥. ពោធិសត្តោ ហិ តទា ពារាណសិយំ អសីតិកោដិវិភវស្ស ព្រាហ្មណមហាសាលស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្ស ‘‘កញ្ចនកុមារោ’’តិ នាមំ ករិំសុ. អថស្ស បទសា វិចរណកាលេ អបរោ បុត្តោ វិជាយិ. ‘‘ឧបកញ្ចនកុមារោ’’តិស្ស នាមំ ករិំសុ. តតោ បដ្ឋាយ មហាសត្តំ ‘‘មហាកញ្ចនកុមារោ’’តិ សមុទាចរន្តិ. ឯវំ បដិបាដិយា សត្ត បុត្តា អហេសុំ. សព្ពកនិដ្ឋា បន ឯកា ធីតា. តស្សា ‘‘កញ្ចនទេវី’’តិ នាមំ ករិំសុ. មហាសត្តោ វយប្បត្តោ តក្កសិលំ គន្ត្វា សព្ពសិប្បានិ ឧគ្គហេត្វា បច្ចាគញ្ឆិ.

អថ នំ មាតាបិតរោ ឃរាវាសេន ពន្ធិតុកាមា ‘‘អត្តនោ សមានជាតិកុលតោ តេ ទារិកំ អានេស្សាមា’’តិ វទិំសុ. សោ ‘‘អម្ម, តាត, ន មយ្ហំ ឃរាវាសេន អត្ថោ. មយ្ហញ្ហិ សព្ពោ លោកសន្និវាសោ អាទិត្តោ វិយ សប្បដិភយោ, ពន្ធនាគារំ វិយ បលិពុទ្ធនំ, ឧក្ការភូមិ វិយ ជិគុច្ឆោ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ, ន មេ ចិត្តំ កាមេសុ រជ្ជតិ, អញ្ញេ វោ បុត្តា អត្ថិ, តេ ឃរាវាសេន និមន្តេថា’’តិ វត្វា បុនប្បុនំ យាចិតោបិ សហាយេហិ យាចាបិតោបិ ន ឥច្ឆិ, អថ នំ សហាយា ‘‘សម្ម, កិំ បន ត្វំ បត្ថយន្តោ កាមេ បរិភុញ្ជិតុំ ន ឥច្ឆសី’’តិ បុច្ឆិំសុ. សោ តេសំ អត្តនោ នេក្ខម្មជ្ឈាសយំ អារោចេសិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឯតេសំ បុព្ពជោ អាសិ’’ន្តិអាទិ.

តត្ថ ឯតេសំ បុព្ពជោ អាសិន្តិ ឯតេសំ ឧបកញ្ចនកាទីនំ សត្តន្នំ ជេដ្ឋភាតិកោ អហំ តទា អហោសិំ. ហិរីសុក្កមុបាគតោតិ សុក្កវិបាកត្តា សន្តានស្ស វិសោធនតោ ច សុក្កំ បាបជិគុច្ឆនលក្ខណំ ហិរិំ ភុសំ អាគតោ, អតិវិយ បាបំ ជិគុច្ឆន្តោ អាសិន្តិ អត្ថោ. ភវំ ទិស្វាន ភយតោ, នេក្ខម្មាភិរតោ អហន្តិ កាមភវាទីនំ វសេន សព្ពំ ភវំ បក្ខន្ទិតុំ អាគច្ឆន្តំ ចណ្ឌហត្ថិំ វិយ, ហិំសិតុំ អាគច្ឆន្តំ ឧក្ខិត្តាសិកំ វធកំ វិយ, សីហំ វិយ, យក្ខំ វិយ, រក្ខសំ វិយ, ឃោរវិសំ វិយ, អាសិវិសំ វិយ, អាទិត្តំ អង្គារំ វិយ, សប្បដិភយំ ភយានកភាវតោ បស្សិត្វា តតោ មុច្ចនត្ថញ្ច បព្ពជ្ជាភិរតោ បព្ពជិត្វា ‘‘កថំ នុ ខោ ធម្មចរិយំ សម្មាបដិបត្តិំ បូរេយ្យំ, ឈានសមាបត្តិយោ ច និព្ពត្តេយ្យ’’ន្តិ បព្ពជ្ជាកុសលធម្មបឋមជ្ឈានាទិអភិរតោ តទា អហំ អាសិន្តិ អត្ថោ.

៣៦. បហិតាតិ មាតាបិតូហិ បេសិតា. ឯកមានសាតិ សមានជ្ឈាសយា បុព្ពេ មយា ឯកច្ឆន្ទា មនាបចារិនោ មាតាបិតូហិ បហិតត្តា បន មម បដិក្កូលំ អមនាបំ វទន្តា. កាមេហិ មំ និមន្តេន្តីតិ មហាបិតូហិ វា ឯកមានសា កាមេហិ មំ និមន្តេន្តិ. កុលវំសំ ធារេហីតិ ឃរាវាសំ សណ្ឋបេន្តោ អត្តនោ កុលវំសំ ធារេហិ បតិដ្ឋបេហីតិ កាមេហិ មំ និមន្តេសុន្តិ អត្ថោ.

៣៧. យំ តេសំ វចនំ វុត្តន្តិ តេសំ មម បិយសហាយានំ យំ វចនំ វុត្តំ. គិហិធម្មេ សុខាវហន្តិ គិហិភាវេ សតិ គហដ្ឋភាវេ ឋិតស្ស បុរិសស្ស ញាយានុគតត្តា ទិដ្ឋធម្មិកស្ស សម្បរាយិកស្ស ច សុខស្ស អាវហនតោ សុខាវហំ. តំ មេ អហោសិ កឋិនន្តិ តំ តេសំ មយ្ហំ សហាយានំ មាតាបិតូនញ្ច វចនំ ឯកន្តេនេវ នេក្ខម្មាភិរតត្តា អមនាបភាវេន មេ កឋិនំ ផរុសំ ទិវសំ សន្តត្តផាលសទិសំ ឧភោបិ កណ្ណេ ឈាបេន្តំ វិយ អហោសិ.

៣៨. តេ មំ តទា ឧក្ខិបន្តន្តិ តេ មយ្ហំ សហាយា មាតាបិតូហិ អត្តនោ ច ឧបនិមន្តនវសេន អនេកវារំ ឧបនីយមានេ កាមេ ឧទ្ធមុទ្ធំ ខិបន្តំ ឆឌ្ឌេន្តំ បដិក្ខិបន្តំ មំ បុច្ឆិំសុ. បត្ថិតំ មមាតិ ឥតោ វិសុទ្ធតរំ កិំ នុ ខោ ឥមិនា បត្ថិតន្តិ មយា អភិបត្ថិតំ មម តំ បត្ថនំ បុច្ឆិំសុ – ‘‘កិំ ត្វំ បត្ថយសេ, សម្ម, យទិ កាមេ ន ភុញ្ជសី’’តិ.

៣៩. អត្ថកាមោតិ អត្តនោ អត្ថកាមោ, បាបភីរូតិ អត្ថោ. ‘‘អត្តកាមោ’’តិបិ បាឡិ. ហិតេសិនន្តិ មយ្ហំ ហិតេសីនំ បិយសហាយានំ. កេចិ ‘‘អត្ថកាមហិតេសិន’’ន្តិ បឋន្តិ, តំ ន សុន្ទរំ.

៤០. បិតុ មាតុ ច សាវយុន្តិ តេ មយ្ហំ សហាយា អនិវត្តនីយំ មម បព្ពជ្ជាឆន្ទំ វិទិត្វា បព្ពជិតុកាមតាទីបកំ មយ្ហំ វចនំ បិតុ មាតុ ច សាវេសុំ. ‘‘យគ្ឃេ, អម្មតាតា, ជានាថ, ឯកន្តេនេវ មហាកញ្ចនកុមារោ បព្ពជិស្សតិ, ន សោ សក្កា កេនចិ ឧបាយេន កាមេសុ ឧបនេតុ’’ន្តិ អវោចុំ. មាតាបិតា ឯវមាហូតិ តទា មយ្ហំ មាតាបិតរោ មម សហាយេហិ វុត្តំ មម វចនំ សុត្វា ឯវមាហំសុ – ‘‘សព្ពេវ បព្ពជាម, ភោ’’តិ, យទិ មហាកញ្ចនកុមារស្ស នេក្ខម្មំ អភិរុចិតំ, យំ តស្ស អភិរុចិតំ, តទម្ហាកម្បិ អភិរុចិតមេវ, តស្មា សព្ពេវ បព្ពជាម, ភោតិ. ‘‘ភោ’’តិ តេសំ ព្រាហ្មណានំ អាលបនំ. ‘‘បព្ពជាម ខោ’’តិបិ បាឋោ, បព្ពជាម ឯវាតិ អត្ថោ. មហាសត្តស្ស ហិ បព្ពជ្ជាឆន្ទំ វិទិត្វា ឧបកញ្ចនាទយោ ឆ ភាតរោ ភគិនី ច កញ្ចនទេវី បព្ពជិតុកាមាវ អហេសុំ, តេន តេបិ មាតាបិតូហិ ឃរាវាសេន និមន្តិយមានា ន ឥច្ឆិំសុយេវ. តស្មា ឯវមាហំសុ ‘‘សព្ពេវ បព្ពជាម, ភោ’’តិ.

ឯវញ្ច បន វត្វា មហាសត្តំ មាតាបិតរោ បក្កោសិត្វា អត្តនោបិ អធិប្បាយំ តស្ស អាចិក្ខិត្វា ‘‘តាត, យទិ បព្ពជិតុកាមោសិ, អសីតិកោដិធនំ តវ សន្តកំ យថាសុខំ វិស្សជ្ជេហី’’តិ អាហំសុ. អថ នំ មហាបុរិសោ កបណទ្ធិកាទីនំ វិស្សជ្ជេត្វា មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមិត្វា ហិមវន្តំ បាវិសិ. តេន សទ្ធិំ មាតាបិតរោ ឆ ភាតរោ ច ភគិនី ច ឯកោ ទាសោ ឯកា ទាសី ឯកោ ច សហាយោ ឃរាវាសំ បហាយ អគមំសុ. តេន វុត្តំ –

៤១. ‘‘ឧភោ មាតា បិតា មយ្ហំ, ភគិនី ច សត្ត ភាតរោ;

អមិតធនំ ឆឌ្ឌយិត្វា, បវិសិម្ហា មហាវន’’ន្តិ.

ជាតកដ្ឋកថាយំ (ជា. អដ្ឋ. ៤.១៤.៧៧ ភិសជាតកវណ្ណនា) បន ‘‘មាតាបិតូសុ កាលំកតេសុ តេសំ កត្តព្ពកិច្ចំ កត្វា មហាសត្តោ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមី’’តិ វុត្តំ.

ឯវំ ហិមវន្តំ បវិសិត្វា ច តេ ពោធិសត្តប្បមុខា ឯកំ បទុមសរំ និស្សាយ រមណីយេ ភូមិភាគេ អស្សមំ កត្វា បព្ពជិត្វា វនមូលផលាហារា យាបយិំសុ. តេសុ ឧបកញ្ចនាទយោ អដ្ឋ ជនា វារេន ផលាផលំ អាហរិត្វា ឯកស្មិំ បាសាណផលកេ អត្តនោ ឥតរេសញ្ច កោដ្ឋាសេ កត្វា ឃណ្ដិសញ្ញំ ទត្វា អត្តនោ កោដ្ឋាសំ អាទាយ វសនដ្ឋានំ បវិសន្តិ. សេសាបិ ឃណ្ដិសញ្ញាយ បណ្ណសាលតោ និក្ខមិត្វា អត្តនោ អត្តនោ បាបុណនកោដ្ឋាសំ អាទាយ វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា បរិភុញ្ជិត្វា សមណធម្មំ ករោន្តិ.

អបរភាគេ ភិសានិ អាហរិត្វា តថេវ ខាទន្តិ. តត្ថ តេ ឃោរតបា បរមធិតិន្ទ្រិយា កសិណបរិកម្មំ ករោន្តា វិហរិំសុ. អថ នេសំ សីលតេជេន សក្កស្ស ភវនំ កម្បិ. សក្កោ តំ ការណំ ញត្វា ‘‘ឥមេ ឥសយោ វីមំសិស្សាមី’’តិ អត្តនោ អានុភាវេន មហាសត្តស្ស កោដ្ឋាសេ តយោ ទិវសេ អន្តរធាបេសិ. មហាសត្តោ បឋមទិវសេ កោដ្ឋាសំ អទិស្វា ‘‘មម កោដ្ឋាសោ បមុដ្ឋោ ភវិស្សតី’’តិ ចិន្តេសិ. ទុតិយទិវសេ ‘‘មម ទោសេន ភវិតព្ពំ, បណាមនវសេន មម កោដ្ឋាសំ ន ឋបិតំ មញ្ញេ’’តិ ចិន្តេសិ. តតិយទិវសេ ‘‘តំ ការណំ សុត្វា ខមាបេស្សាមី’’តិ សាយន្ហសមយេ ឃណ្ដិសញ្ញំ ទត្វា តាយ សញ្ញាយ សព្ពេសុ សន្និបតិតេសុ តមត្ថំ អារោចេត្វា តីសុបិ ទិវសេសុ តេហិ ជេដ្ឋកោដ្ឋាសស្ស ឋបិតភាវំ សុត្វា ‘‘តុម្ហេហិ មយ្ហំ កោដ្ឋាសោ ឋបិតោ, មយា បន ន លទ្ធោ, កិំ នុ ខោ ការណ’’ន្តិ អាហ. តំ សុត្វា សព្ពេវ សំវេគប្បត្តា អហេសុំ.

តស្មិំ អស្សមេ រុក្ខទេវតាបិ អត្តនោ ភវនតោ ឱតរិត្វា តេសំ សន្តិកេ និសីទិ. មនុស្សានំ ហត្ថតោ បលាយិត្វា អរញ្ញំ បវិដ្ឋោ ឯកោ វារណោ អហិតុណ្ឌិកហត្ថតោ បលាយិត្វា មុត្តោ សប្បកីឡាបនកោ ឯកោ វានរោ ច តេហិ ឥសីហិ កតបរិចយា តទា តេសំ សន្តិកំ គន្ត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. សក្កោបិ ‘‘ឥសិគណំ បរិគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ អទិស្សមានកាយោ តត្ថេវ អដ្ឋាសិ. តស្មិញ្ច ខណេ ពោធិសត្តស្ស កនិដ្ឋោ ឧបកញ្ចនតាបសោ ឧដ្ឋាយ ពោធិសត្តំ វន្ទិត្វា សេសានំ អបចិតិំ ទស្សេត្វា ‘‘អហំ សញ្ញំ បដ្ឋបេត្វា អត្តានញ្ញេវ សោធេតុំ លភាមី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘អាម, លភសី’’តិ វុត្តេ ឥសិគណមជ្ឈេ ឋត្វា សបថំ ករោន្តោ –

‘‘អស្សំ គវំ រជតំ ជាតរូបំ, ភរិយញ្ច សោ ឥធ លភតំ មនាបំ;

បុត្តេហិ ទារេហិ សមង្គិ ហោតុ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសី’’តិ. (ជា. ១.១៤.៧៨) –

ឥមំ គាថំ អភាសិ. ឥមញ្ហិ សោ ‘‘យត្តកានិ បិយវត្ថូនិ ហោន្តិ, តេហិ វិប្បយោគេ តត្តកានិ ទុក្ខានិ ឧប្បជ្ជន្តី’’តិ វត្ថុកាមេ គរហន្តោ អាហ.

តំ សុត្វា ឥសិគណោ ‘‘មារិស, មា កថយ, អតិភារិយោ តេ សបថោ’’តិ កណ្ណេ បិទហិ. ពោធិសត្តោបិ ‘‘អតិភារិយោ តេ សបថោ, ន, ត្វំ តាត, គណ្ហសិ, តវ បត្តាសនេ និសីទា’’តិ អាហ. សេសាបិ សបថំ ករោន្តា យថាក្កមំ –

‘‘មាលញ្ច សោ កាសិកចន្ទនញ្ច, ធារេតុ បុត្តស្ស ពហូ ភវន្តុ;

កាមេសុ តិព្ពំ កុរុតំ អបេក្ខំ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘បហូតធញ្ញោ កសិមា យសស្សី, បុត្តេ គិហី ធនិមា សព្ពកាមេ;

វយំ អបស្សំ ឃរមាវសាតុ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘សោ ខត្តិយោ ហោតុ បសយ្ហការី, រាជាភិរាជា ពលវា យសស្សី;

សចាតុរន្តំ មហិមាវសាតុ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘សោ ព្រាហ្មណោ ហោតុ អវីតរាគោ, មុហុត្តនក្ខត្តបថេសុ យុត្តោ;

បូជេតុ នំ រដ្ឋបតី យសស្សី, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘អជ្ឈាយកំ សព្ពសមន្តវេទំ, តបស្សិនំ មញ្ញតុ សព្ពលោកោ;

បូជេន្តុ នំ ជានបទា សមេច្ច, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘ចតុស្សទំ គាមវរំ សមិទ្ធំ, ទិន្នញ្ហិ សោ ភុញ្ជតុ វាសវេន;

អវីតរាគោ មរណំ ឧបេតុ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘សោ គាមណី ហោតុ សហាយមជ្ឈេ, នច្ចេហិ គីតេហិ បមោទមានោ;

សោ រាជតោ ព្យសនមាលត្ថ កិញ្ចិ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘តំ ឯករាជា បថវិំ វិជេត្វា, ឥត្ថីសហស្សស្ស ឋបេតុ អគ្គេ;

សីមន្តិនីនំ បវរា ភវាតុ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យា អហាសិ.

‘‘ឥសីនញ្ហិ សា សព្ពសមាគតានំ, ភុញ្ជេយ្យ សាទុំ អវិកម្បមានា;

ចរាតុ លាភេន វិកត្ថមានា, ភិសានិ តេ ព្រាហណ យា អហាសិ.

‘‘អាវាសិកោ ហោតុ មហាវិហារេ, នវកម្មិកោ ហោតុ គជង្គលាយំ;

អាលោកសន្ធិំ ទិវសំ ករោតុ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘សោ ពជ្ឈតំ បាសសតេហិ ឆម្ហិ, រម្មា វនា នីយតុ រាជធានិំ;

តុត្តេហិ សោ ហញ្ញតុ បាចនេហិ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសិ.

‘‘អលក្កមាលី តិបុកណ្ណបិដ្ឋោ, លដ្ឋីហតោ សប្បមុខំ ឧបេតុ;

សកច្ឆពន្ធោ វិសិខំ ចរាតុ, ភិសានិ តេ ព្រាហ្មណ យោ អហាសី’’តិ. (ជា. ១.១៤.៧៩-៩០) –

ឥមា គាថាយោ អវោចុំ.

តត្ថ តិព្ពន្តិ វត្ថុកាមកិលេសកាមេសុ ពហលំ អបេក្ខំ ករោតុ. កសិមាតិ សម្បន្នកសិកម្មោ. បុត្តេ គិហី ធនិមា សព្ពកាមេតិ បុត្តេ លភតុ, គិហី ហោតុ, សត្តវិធេន ធនេន ធនិមា ហោតុ, រូបាទិភេទេ សព្ពកាមេ លភតុ. វយំ អបស្សន្តិ មហល្លកកាលេបិ អបព្ពជិត្វា អត្តនោ វយំ អបស្សន្តោ បញ្ចកាមគុណសមិទ្ធំ ឃរមេវ អាវសតុ. រាជាភិរាជាតិ រាជូនំ អន្តរេ អតិរាជា. អវីតរាគោតិ បុរោហិតដ្ឋានតណ្ហាយ សតណ្ហោ. តបស្សិនន្តិ តបសីលំ, សីលសម្បន្នោតិ នំ មញ្ញតុ. ចតុស្សទន្តិ អាកិណ្ណមនុស្សតាយ មនុស្សេហិ បហូតធញ្ញតាយ ធញ្ញេន សុលភទារុតាយ ទារូហិ សម្បន្នោទកតាយ ឧទកេនាតិ ចតូហិ ឧស្សន្នំ. វាសវេនាតិ វាសវេន ទិន្នំ វិយ អចលំ, វាសវតោ លទ្ធវរានុភាវេនេវ រាជានំ អារាធេត្វា តេន ទិន្នន្តិបិ អត្ថោ. អវីតរាគោតិ អវិគតរាគោ កទ្ទមេ សូករោ វិយ កាមបង្កេ និមុគ្គោវ ហោតុ.

គាមណីតិ គាមជេដ្ឋកោ. តន្តិ តំ ឥត្ថិំ. ឯករាជាតិ អគ្គរាជា. ឥត្ថីសហស្សស្សាតិ វចនមដ្ឋតាយ វុត្តំ. សោឡសន្នំ ឥត្ថិសហស្សានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេតូតិ អត្ថោ. សីមន្តិនីនន្តិ សីមន្តធរានំ, ឥត្ថីនន្តិ អត្ថោ. សព្ពសមាគតានន្តិ សព្ពេសំ សន្និបតិតានំ មជ្ឈេ និសីទិត្វា. អវិកម្បមានាតិ អនោសក្កមានា សាទុរសំ ភុញ្ជតូតិ អត្ថោ. ចរាតុ លាភេន វិកត្ថមានាតិ លាភហេតុ សិង្គារវេសំ គហេត្វា លាភំ ឧប្បាទេតុំ ចរតុ. អាវាសិកោតិ អាវាសជគ្គនកោ. គជង្គលាយន្តិ ឯវំនាមកេ នគរេ. តត្ថ កិរ ទព្ពសម្ភារា សុលភា. អាលោកសន្ធិំ ទិវសន្តិ ឯកទិវសេន ឯកមេវ វាតបានំ ករោតុ. សោ កិរ ទេវបុត្តោ កស្សបពុទ្ធកាលេ គជង្គលនគរំ និស្សាយ យោជនិកេ មហាវិហារេ អាវាសិកោ សង្ឃត្ថេរោ ហុត្វា ជិណ្ណេ វិហារេ នវកម្មានិ ករោន្តោវ មហាទុក្ខំ អនុភវិ, តំ សន្ធាយាហ.

បាសសតេហីតិ ពហូហិ បាសេហិ. ឆម្ហីតិ ចតូសុ បាទេសុ គីវាយ កដិភាគេ ចាតិ ឆសុ ឋានេសុ. តុត្តេហីតិ ទ្វិកណ្ដកាហិ ទីឃលដ្ឋីហិ. បាចនេហីតិ រស្សបាចនេហិ, អង្កុសកេហិ វា. អលក្កមាលីតិ អហិតុណ្ឌិកេន កណ្ឋេ បរិក្ខិបិត្វា ឋបិតាយ អលក្កមាលាយ សមន្នាគតោ. តិបុកណ្ណបិដ្ឋោតិ តិបុបិឡន្ធនេន បិឡន្ធិតបិដ្ឋិកណ្ណោ កណ្ណបិដ្ឋោ. លដ្ឋិហតោតិ សប្បកីឡាបនំ សិក្ខាបយមានោ លដ្ឋិយា ហតោ ហុត្វា. សព្ពំ តេ កាមភោគំ ឃរាវាសំ អត្តនា អត្តនា អនុភូតទុក្ខញ្ច ជិគុច្ឆន្តា តថា តថា សបថំ ករោន្តា ឯវមាហំសុ.

អថ ពោធិសត្តោ ‘‘សព្ពេហិ ឥមេហិ សបថោ កតោ, មយាបិ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ សបថំ ករោន្តោ –

‘‘យោ វេ អនដ្ឋំវ នដ្ឋន្តិ ចាហ, កាមេវ សោ លភតំ ភុញ្ជតញ្ច;

អគារមជ្ឈេ មរណំ ឧបេតុ, យោ វា ភោន្តោ សង្កតិ កញ្ចិ ទេវា’’តិ. (ជា. ១.១៤.៩១) –

ឥមំ គាថមាហ.

តត្ថ ភោន្តោតិ ភវន្តោ. សង្កតីតិ អាសង្កតិ. កញ្ចីតិ អញ្ញតរំ.

អថ សក្កោ ‘‘សព្ពេបិមេ កាមេសុ និរបេក្ខា’’តិ ជានិត្វា សំវិគ្គមានសោ ន ឥមេសុ កេនចិបិ ភិសានិ នីតានិ, នាបិ តយា អនដ្ឋំ នដ្ឋន្តិ វុត្តំ, អបិច អហំ តុម្ហេ វីមំសិតុកាមោ អន្តរធាបេសិន្តិ ទស្សេន្តោ –

‘‘វីមំសមានោ ឥសិនោ ភិសានិ, តីរេ គហេត្វាន ថលេ និធេសិំ;

សុទ្ធា អបាបា ឥសយោ វសន្តិ, ឯតានិ តេ ព្រហ្មចារី ភិសានី’’តិ. (ជា. ១.១៤.៩៥) –

ឱសានគាថមាហ.

តំ សុត្វា ពោធិសត្តោ –

‘‘ន តេ នដា នោ បន កីឡនេយ្យា, ន ពន្ធវា នោ បន តេ សហាយា;

កិស្មិំ វុបត្ថម្ភ សហស្សនេត្ត, ឥសីហិ ត្វំ កីឡសិ ទេវរាជា’’តិ. (ជា. ១.១៤.៩៦) –

សក្កំ តជ្ជេសិ.

អថ នំ សក្កោ –

‘‘អាចរិយោ មេសិ បិតា ច មយ្ហំ, ឯសា បតិដ្ឋា ខលិតស្ស ព្រហ្មេ;

ឯកាបរាធំ ខម ភូរិបញ្ញ, ន បណ្ឌិតា កោធពលា ភវន្តី’’តិ. (ជា. ១.១៤.៩៧) –

ខមាបេសិ.

មហាសត្តោ សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ ខមិត្វា សយំ ឥសិគណំ ខមាបេន្តោ –

‘‘សុវាសិតំ ឥសិនំ ឯករត្តំ, យំ វាសវំ ភូតបតិទ្ទសាម;

សព្ពេវ ភោន្តោ សុមនា ភវន្តុ, យំ ព្រាហ្មណោ បច្ចុបាទី ភិសានី’’តិ. (ជា. ១.១៤.៩៨) –

អាហ.

តត្ថ ន តេ នដាតិ, ទេវរាជ, មយំ តវ នដា វា កីឡិតព្ពយុត្តកា វា ន ហោម. នាបិ តវ ញាតកា, សហាយា ហស្សំ កាតព្ពា. អថ ត្វំ កិស្មិំ វុបត្ថម្ភាតិ កិំ ឧបត្ថម្ភកំ កត្វា, កិំ និស្សាយ ឥសីហិ សទ្ធិំ កីឡសីតិ អត្ថោ. ឯសា បតិដ្ឋាតិ ឯសា តវ បាទច្ឆាយា អជ្ជ មម ខលិតស្ស អបរាធស្ស បតិដ្ឋា ហោតុ. សុវាសិតន្តិ អាយស្មន្តានំ ឥសីនំ ឯករត្តិម្បិ ឥមស្មិំ អរញ្ញេ វសិតំ សុវសិតមេវ. កិំការណា? យំ វាសវំ ភូតបតិំ អទ្ទសាម. សចេ ហិ មយំ នគរេ អវសិម្ហា, ន ឥមំ អទ្ទសាម. ភោន្តោតិ ភវន្តោ. សព្ពេបិ សុមនា ភវន្តុ តុស្សន្តុ, សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ ខមន្តុ, កិំការណា? យំ ព្រាហ្មណោ បច្ចុបាទី ភិសានិ យស្មា តុម្ហាកំ អាចរិយោ ភិសានិ អលភីតិ. សក្កោ ឥសិគណំ វន្ទិត្វា ទេវលោកំ គតោ. ឥសិគណោបិ ឈានាភិញ្ញាយោ និព្ពត្តេត្វា ព្រហ្មលោកូបគោ អហោសិ.

តទា ឧបកញ្ចនាទយោ ឆ ភាតរោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានមហាកស្សបអនុរុទ្ធបុណ្ណអានន្ទត្ថេរា, ភគិនី ឧប្បលវណ្ណា, ទាសី ខុជ្ជុត្តរា, ទាសោ ចិត្តោ គហបតិ, រុក្ខទេវតា សាតាគិរោ, វារណោ បាលិលេយ្យនាគោ, វានរោ មធុវាសិដ្ឋោ, សក្កោ កាឡុទាយី, មហាកញ្ចនតាបសោ លោកនាថោ.

តស្ស ឥធាបិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ ទស បារមិយោ និទ្ធារេតព្ពា. តថា អច្ចន្តមេវ កាមេសុ អនបេក្ខតាទយោ គុណានុភាវា វិភាវេតព្ពាតិ.

ភិសចរិយាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.