៩. អលីនសត្តុចរិយាវណ្ណនា

៧៤. នវមេ បញ្ចាលរដ្ឋេតិ ឯវំនាមកេ ជនបទេ. នគរវរេ, កបិលាយន្តិ ‘‘កបិលា’’តិ ឯវំលទ្ធនាមេ ឧត្តមនគរេ. ‘‘នគរវរេ’’តិ វត្វា បុន ‘‘បុរុត្តមេ’’តិ វចនំ តស្មិំ កាលេ ជម្ពុទីបេ សព្ពនគរានំ តស្ស នគរស្ស អគ្គនគរភាវទស្សនត្ថំ. ជយទ្ទិសោ នាមាតិ រញ្ញា អត្តនោ បច្ចត្ថិកេ ជិតេ ជាតោ, អត្តនោ វា បច្ចាមិត្តភូតំ យក្ខិនីសង្ខាតំ ជយទ្ទិសំ ជិតោតិ ឯវំលទ្ធនាមោ. សីលគុណមុបាគតោតិ អាចារសីលញ្ចេវ ឧស្សាហសម្បត្តិយាទិរាជគុណញ្ច ឧបាគតោ, តេន សមន្នាគតោតិ អត្ថោ.

៧៥. តស្ស រញ្ញោតិ ជយទ្ទិសរាជស្ស, អហំ បុត្តោ អហោសិន្តិ វចនសេសោ. សុតធម្មោតិ យាវតា រាជបុត្តេន សោតព្ពធម្មោ នាម, តស្ស សព្ពស្ស សុតត្តា សុតធម្មោ, ពហុស្សុតោតិ អត្ថោ. អថ វា សុតធម្មោតិ វិស្សុតធម្មោ, ធម្មចរិយាយ សមចរិយាយ បកាសោ បញ្ញាតោ, លោកេ បត្ថដកិត្តិធម្មោតិ អត្ថោ. អលីនសត្តោតិ ឯវំនាមោ. គុណវាតិ ឧឡារេហិ មហាបុរិសគុណេហិ សមន្នាគតោ. អនុរក្ខបរិជនោ សទាតិ សទ្ធាទិគុណវិសេសយោគតោ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហិ សម្មទេវ សង្គហណតោ ច សព្ពកាលំ សម្ភត្តបរិវារជនោ.

៧៦. បិតា មេ មិគវំ គន្ត្វា, បោរិសាទំ ឧបាគមីតិ មយ្ហំ បិតា ជយទ្ទិសរាជា មិគវំ ចរន្តោ អរញ្ញមជ្ឈំ គន្ត្វា បោរិសាទំ មនុស្សខាទកំ យក្ខិនិបុត្តំ ឧបគញ្ឆិ, តេន សមាគមិ.

ជយទ្ទិសរាជា កិរ ឯកទិវសំ ‘‘មិគវំ គមិស្សាមី’’តិ តទនុរូបេន មហតា បរិវារេន កបិលនគរតោ និក្ខមិ. តំ និក្ខន្តមត្តមេវ តក្កសិលាវាសី នន្ទោ នាម ព្រាហ្មណោ ចតស្សោ សតារហា គាថា នាម កថេតុំ អាទាយ ឧបសង្កមិត្វា អត្តនោ អាគមនការណំ រញ្ញោ អារោចេសិ. រាជា ‘‘និវត្តិត្វា សុណិស្សាមី’’តិ តស្ស វសនគេហំ បរិព្ពយញ្ច ទាបេត្វា អរញ្ញំ បវិដ្ឋោ ‘‘យស្ស បស្សេន មិគោ បលាយតិ, តស្សេវ សោ គីវា’’តិ វត្វា មិគេ បរិយេសន្តោ វិចរតិ. អថេកោ បសទមិគោ មហាជនស្ស បទសទ្ទេន អាសយតោ និក្ខមិត្វា រញ្ញោ អភិមុខោ គន្ត្វា បលាយិ. អមច្ចា បរិហាសំ ករិំសុ. រាជា តំ អនុពន្ធិត្វា តិយោជនមត្ថកេ តំ បរិក្ខីណជវំ ឋិតំ វិជ្ឈិត្វា បាតេសិ. បតិតំ ខគ្គេន ទ្វិធា កត្វា អនត្ថិកោបិ ‘‘មំសេន មិគំ គហេតុំ នាសក្ខី’’តិ វចនមោចនត្ថំ កាជេ កត្វា អាគច្ឆន្តោ ឯកស្ស និគ្រោធស្ស មូលេ ទព្ពតិណេសុ និសីទិត្វា ថោកំ វិស្សមិត្វា គន្តុំ អារភិ.

តេន ច សមយេន តស្សេវ រញ្ញោ ជេដ្ឋភាតា ជាតទិវសេ ឯវ ឯកាយ យក្ខិនិយា ខាទិតុំ គហិតោ អារក្ខមនុស្សេហិ អនុពទ្ធាយ តាយ និទ្ធមនមគ្គេន គច្ឆន្តិយា ឧរេ ឋបិតោ មាតុសញ្ញាយ មុខេន ថនគ្គហណេន បុត្តសិនេហំ ឧប្បាទេត្វា សំវឌ្ឍិយមានោ តទាហារោបយោគិតាយ មនុស្សមំសំ ខាទន្តោ អនុក្កមេន វុទ្ធិប្បត្តោ អត្តានំ អន្តរធាបនត្ថំ យក្ខិនិយា ទិន្នឱសធមូលានុភាវេន អន្តរហិតោ ហុត្វា មនុស្សមំសំ ខាទិត្វា ជីវន្តោ តាយ យក្ខិនិយា មតាយ តំ ឱសធមូលំ អត្តនោ បមាទេន នាសេត្វា ទិស្សមានរូបោវ មនុស្សមំសំ ខាទន្តោ នគ្គោ ឧព្ពិគ្គវិរូបទស្សនោ រាជបុរិសេហិ បស្សិត្វា អនុពទ្ធោ បលាយិត្វា អរញ្ញំ បវិសិត្វា តស្ស និគ្រោធស្ស មូលេ វាសំ កប្បេន្តោ រាជានំ ទិស្វា ‘‘ភក្ខោសិ មេ’’តិ ហត្ថេ អគ្គហេសិ. តេន វុត្តំ ‘‘សោ មេ បិតុមគ្គហេសិ, ភក្ខោសិ មម មា ចលី’’តិអាទិ.

តត្ថ សោ មេ បិតុមគ្គហេសីតិ សោ បោរិសាទោ មម បិតរំ ជយទ្ទិសរាជានំ អត្តនោ និសិន្នរុក្ខសមីបមាគតំ ‘‘មម ភក្ខោ ត្វំ អាគតោសិ, ហត្ថបរិប្ផន្ទនាទិវសេន មា ចលិ, ចលន្តម្បិ អហំ តំ ខាទិស្សាមី’’តិ ហត្ថេ អគ្គហេសិ.

៧៧. តស្សាតិ តស្ស យក្ខិនិបុត្តស្ស. តសិតវេធិតោតិ ចិត្តុត្រាសេន តសិតោ សរីរបរិកម្បេន វេធិតោ. ឩរុក្ខម្ភោតិ ឧភិន្នំ ឩរូនំ ថទ្ធភាវោ, យេន សោ តតោ បលាយិតុំ នាសក្ខិ.

មិគវំ គហេត្វា មុញ្ចស្សូតិ ឯត្ថ មិគវន្តិ មិគវវសេន លទ្ធត្តា តំ មិគមំសំ ‘‘មិគវ’’ន្តិ អាហ, ឥមំ មិគមំសំ គហេត្វា មំ មុញ្ចស្សូតិ អត្ថោ. សោ ហិ រាជា នំ យក្ខិនិបុត្តំ ទិស្វា ភីតោ ឩរុក្ខម្ភំ បត្វា ខាណុកោ វិយ អដ្ឋាសិ. សោ វេគេន គន្ត្វា តំ ហត្ថេ គហេត្វា ‘‘ភក្ខោសិ មេ អាគតោសី’’តិ អាហ. អថ នំ រាជា សតិំ បច្ចុបដ្ឋបេត្វា ‘‘សចេ អាហារត្ថិកោ, ឥមំ តេ មំសំ ទទាមិ, តំ គហេត្វា ខាទ, មំ មុញ្ចាហី’’តិ អាហ. តំ សុត្វា បោរិសាទោ ‘‘កិមិទំ មយ្ហមេវ សន្តកំ ទត្វា មយា វោហារំ ករោសិ, ននុ ឥមំ មំសញ្ច ត្វញ្ច មម ហត្ថគតកាលតោ បដ្ឋាយ មយ្ហមេវ សន្តកំ, តស្មា តំ បឋមំ ខាទិត្វា បច្ឆា មំសំ ខាទិស្សាមី’’តិ អាហ.

អថ រាជា ‘‘មំសនិក្កយេនាយំ ន មំ មុញ្ចតិ, មយា ច មិគវំ អាគច្ឆន្តេន តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ‘អាគន្ត្វា តេ ធនំ ទស្សាមី’តិ បដិញ្ញា កតា. សចាយំ យក្ខោ អនុជានិស្សតិ, សច្ចំ អនុរក្ខន្តោ គេហំ គន្ត្វា តំ បដិញ្ញំ មោចេត្វា បុន ឥមស្ស យក្ខស្ស ភត្តត្ថំ អាគច្ឆេយ្យ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា តស្ស តមត្ថំ អារោចេសិ. តំ សុត្វា បោរិសាទោ ‘‘សចេ ត្វំ សច្ចំ អនុរក្ខន្តោ គន្តុកាមោសិ, គន្ត្វា តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ទាតព្ពំ ធនំ ទត្វា សច្ចំ អនុរក្ខន្តោ សីឃំ បុន អាគច្ឆេយ្យាសី’’តិ វត្វា រាជានំ វិស្សជ្ជេសិ. សោ តេន វិស្សដ្ឋោ ‘‘ត្វំ មា ចិន្តយិ, អហំ បាតោវ អាគមិស្សាមី’’តិ វត្វា មគ្គនិមិត្តានិ សល្លក្ខេន្តោ អត្តនោ ពលកាយំ ឧបគន្ត្វា តេន បរិវុតោ នគរំ បវិសិត្វា នន្ទព្រាហ្មណំ បក្កោសាបេត្វា មហារហេ អាសនេ និសីទាបេត្វា តា គាថា សុត្វា ចត្តារិ សហស្សានិ ទត្វា យានំ អារោបេត្វា ‘‘ឥមំ តក្កសិលមេវ នេថា’’តិ មនុស្សេ ទត្វា ព្រាហ្មណំ ឧយ្យោជេត្វា ទុតិយទិវសេ បោរិសាទស្ស សន្តិកំ គន្តុកាមោ បុត្តំ រជ្ជេ បតិដ្ឋបេតុំ អនុសាសនិញ្ច ទេន្តោ តមត្ថំ អារោចេសិ. តេន វុត្តំ –

៧៨. ‘‘មិគវំ គហេត្វា មុញ្ចស្សុ, កត្វា អាគមនំ បុន;

ព្រាហ្មណស្ស ធនំ ទត្វា, បិតា អាមន្តយី មមំ.

៧៩. ‘‘រជ្ជំ បុត្ត បដិបជ្ជ, មា បមជ្ជិ បុរំ ឥទំ;

កតំ មេ បោរិសាទេន, មម អាគមនំ បុនា’’តិ.

តត្ថ អាគមនំ បុនាតិ បុន អាគមនំ បដិញ្ញាតស្ស បោរិសាទស្ស សង្គរំ កត្វា. ព្រាហ្មណស្ស ធនំ ទត្វាតិ តក្កសិលតោ អាគតស្ស នន្ទនាមស្ស ព្រាហ្មណស្ស តា គាថា សុត្វា ចតុសហស្សបរិមាណំ ធនំ ទត្វា. បិតា អាមន្តយី មមន្តិ មម បិតា ជយទ្ទិសរាជា មំ អាមន្តេសិ.

កថំ អាមន្តេសីតិ ចេ? អាហ ‘‘រជ្ជ’’ន្តិអាទិ. តស្សត្ថោ – បុត្ត, ត្វំ ឥមំ កុលសន្តកំ រជ្ជំ បដិបជ្ជ, យថាហំ ធម្មេន សមេន រជ្ជំ ការេមិ, ឯវំ ត្វម្បិ ឆត្តំ ឧស្សាបេត្វា រជ្ជំ ការេហិ. ត្វំ ឥទំ បុរំ រក្ខន្តោ រជ្ជញ្ច ការេន្តោ មា បមាទមាបជ្ជិ, អសុកស្មិំ ឋានេ និគ្រោធរុក្ខមូលេ បោរិសាទេន យក្ខេន កតមេតំ មយា សង្គរំ មម បុន តស្ស សន្តិកំ អាគមនំ ឧទ្ទិស្ស, កេវលំ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ធនទានត្ថំ ឥធាគតោ សច្ចំ អនុរក្ខន្តោ, តស្មា តត្ថាហំ គមិស្សាមីតិ.

តំ សុត្វា មហាសត្តោ ‘‘មា ខោ ត្វំ, មហារាជ, តត្ថ អគមាសិ, អហំ តត្ថ គមិស្សាមិ. សចេ បន ត្វំ, តាត, គមិស្សសិយេវ, អហម្បិ តយា សទ្ធិំ គមិស្សាមិយេវា’’តិ. ‘‘ឯវំ សន្តេ មយំ ឧភោបិ ន ភវិស្សាម, តស្មា អហមេវ តត្ថ គមិស្សាមី’’តិ នានប្បការេន វារេន្តំ រាជានំ សញ្ញាបេត្វា មាតាបិតរោ វន្ទិត្វា បិតុ អត្ថាយ អត្តានំ បរិច្ចជិត្វា សោត្ថិភាវាយ បិតរិ សាសិតវាទំ បយុញ្ជមានេ មាតុភគិនិភរិយាសុ ច សច្ចកិរិយំ ករោន្តីសុ អាវុធំ គហេត្វា នគរតោ និក្ខមិត្វា អស្សុបុណ្ណមុខំ មហាជនំ អនុពន្ធន្តំ អាបុច្ឆិត្វា បិតរា អក្ខាតនយេន យក្ខវាសមគ្គំ បដិបជ្ជិ. យក្ខិនិបុត្តោបិ ‘‘ខត្តិយា នាម ពហុមាយា, កោ ជានាតិ កិំ ភវិស្សតី’’តិ រុក្ខំ អភិរុហិត្វា រញ្ញោ អាគមនំ ឱលោកេន្តោ និសិន្នោ កុមារំ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា ‘‘បិតរំ និវត្តេត្វា បុត្តោ អាគតោ ភវិស្សតិ, នត្ថិ មេ ភយ’’ន្តិ ឱតរិត្វា តស្ស បិដ្ឋិំ ទស្សេត្វាវ និសីទិ. មហាសត្តោ អាគន្ត្វា តស្ស បុរតោ អដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ –

៨០. ‘‘មាតាបិតូ ច វន្ទិត្វា, និម្មិនិត្វាន អត្តនា;

និក្ខិបិត្វា ធនុំ ខគ្គំ, បោរិសាទំ ឧបាគមិ’’ន្តិ.

៨១. សសត្ថហត្ថូបគតន្តិ សសត្ថហត្ថំ ឧបគតំ អាវុធបាណិំ មំ អត្តនោ សន្តិកំ ឧបគតំ ទិស្វា. កទាចិ សោ តសិស្សតីតិ សោ យក្ខោ អបិ តសេយ្យ. តេន ភិជ្ជិស្សតិ សីលន្តិ តេន តស្ស តាសុប្បាទនេន មយ្ហំ សីលំ វិនស្សតិ សំកិលិស្សតិ. បរិតាសំ កតេ មយីតិ មយិ តស្ស បរិតាសំ កតេ សតិ.

៨២. សីលខណ្ឌភយា មយ្ហំ, តស្ស ទេស្សំ ន ព្យាហរិន្តិ យថា ច សីលភេទភយេន និហិតសត្ថោ តស្ស សន្តិកំ អគមាសិ, ឯវំ មយ្ហំ សីលខណ្ឌភយា ឯវ តស្ស បោរិសាទស្ស ទេស្សំ អនិដ្ឋម្បិ ន ព្យាហរិំ, កេវលំ បន មេត្តចិត្តេន ហិតវាទី ឥទំ ឥទានិ វក្ខមានំ វចនំ អភាសិំ.

មហាសត្តោ ច គន្ត្វា បុរតោ ឋិតោ. យក្ខិនិបុត្តោ តំ វីមំសិតុកាមោ ‘‘កោសិ ត្វំ, កុតោ អាគតោ, កិំ មំ ន ជានាសិ ‘លុទ្ទោ មនុស្សមំសខាទកោ’តិ, កស្មា ច ឥធាគតោសី’’តិ បុច្ឆិ. កុមារោ ‘‘អហំ ជយទ្ទិសរញ្ញោ បុត្តោ, ត្វំ បោរិសាទកោតិ ជានាមិ, បិតុ ជីវិតំ រក្ខិតុំ ឥធាគតោ, តស្មា តំ មុញ្ច, មំ ខាទា’’តិ អាហ. បុន យក្ខិនិបុត្តោ មុខាការេនេវ ‘‘តំ តស្ស បុត្តោតិ អហំ ជានាមិ, ទុក្ករំ បន តយា កតំ ឯវំ អាគច្ឆន្តេនា’’តិ អាហ. កុមារោ ‘‘ន ឥទំ ទុក្ករំ, យំ បិតុ អត្ថេ ជីវិតបរិច្ចជនំ, មាតាបិតុហេតុ ហិ ឯវរូបំ បុញ្ញំ កត្វា ឯកន្តេនេវ សគ្គេ បមោទតិ, អហញ្ច ‘អមរណធម្មោ នាម កោចិ សត្តោ នត្ថី’តិ ជានាមិ, អត្តនា ច កិញ្ចិ កតំ បាបំ នាម ន សរាមិ, តស្មា មរណតោបិ មេ ភយំ នត្ថិ, ឥទំ សរីរំ មយា តេ និស្សដ្ឋំ, អគ្គិំ ជាលេត្វា ខាទា’’តិ អាហ. តេន វុត្តំ –

៨៣. ‘‘ឧជ្ជាលេហិ មហាអគ្គិំ, បបតិស្សាមិ រុក្ខតោ;

ត្វំ បក្កកាលមញ្ញាយ, ភក្ខយ មំ បិតាមហា’’តិ.

តំ សុត្វា យក្ខិនិបុត្តោ ‘‘ន សក្កា ឥមស្ស មំសំ ខាទិតុំ, ឧបាយេន ឥមំ បលាបេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘តេន ហិ អរញ្ញំ បវិសិត្វា សារទារូនិ អាហរិត្វា និទ្ធូមេ អង្គារេ ករោហិ, តត្ថ តេ មំសំ បចិត្វា ខាទិស្សាមី’’តិ អាហ. មហាសត្តោ តថា កត្វា តស្ស អារោចេសិ. សោ តំ ឱលោកេន្តោ ‘‘អយំ បុរិសសីហោ មរណតោបិ ភយំ នត្ថិ, ឯវំ និព្ភយោ នាម ន មយា ទិដ្ឋបុព្ពោ’’តិ លោមហំសជាតោ កុមារំ ឱលោកេសិ. កុមារោ កិស្ស មំ ឱលោកេសិ, ន យថាវុត្តំ ករោសីតិ. យក្ខិនិបុត្តោ មហាសត្តំ ‘‘សត្តធា តស្ស មុទ្ធា ផលេយ្យ, យោ តំ ខាទេយ្យា’’តិ អាហ. ‘‘សចេ មំ ន ខាទិតុកាមោសិ, អថ កស្មា អគ្គិំ ការេសី’’តិ? ‘‘តវ បរិគ្គណ្ហនត្ថ’’ន្តិ. ‘‘ត្វំ ឥទានិ មំ កថំ បរិគ្គណ្ហិស្សសិ, ស្វាហំ តិរច្ឆានយោនិយំ និព្ពត្តោបិ សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ អត្តានំ បរិគ្គណ្ហិតុំ ន អទាសិ’’ន្តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ –

‘‘ឥទញ្ហិ សោ ព្រាហ្មណំ មញ្ញមានោ, សសោ អវាសេសិ សកេ សរីរេ;

តេនេវ សោ ចន្ទិមា ទេវបុត្តោ, សសត្ថុតោ កាមទុហជ្ជ យក្ខា’’តិ.(ជា. ១.១៦.៩៣) –

គាថមាហ.

តត្ថ សសោ អវាសេសិ សកេ សរីរេតិ អត្តនោ សរីរហេតុ ឥមំ សរីរំ ខាទិត្វា ឥធ វសាតិ ឯវំ សកេ សរីរេ អត្តនោ សរីរំ ទេន្តោ តំ ព្រាហ្មណរូបំ សក្កំ តត្ថ វាសេសិ. សសត្ថុតោតិ ‘‘សសី’’តិ ឯវំ សសសទ្ទេន ថុតោ. កាមទុហោតិ កាមវឌ្ឍនោ. យក្ខាតិ ទេវ.

ឯវំ មហាសត្តោ ចន្ទេ សសលក្ខណំ កប្បដ្ឋិយំ បាដិហារិយំ សក្ខិំ កត្វា អត្តនោ សក្កេនបិ បរិគ្គណ្ហិតុំ អសក្កុណេយ្យតំ អភាសិ. តំ សុត្វា បោរិសាទោ អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតោ –

‘‘ចន្ទោ យថា រាហុមុខា បមុត្តោ, វិរោចតេ បន្នរសេវ ភាណុមា;

ឯវំ តុវំ បោរិសាទា បមុត្តោ, វិរោច កបិលេ មហានុភាវ;

អាមោទយំ បិតរំ មាតរញ្ច, សព្ពោ ច តេ នន្ទតុ ញាតិបក្ខោ’’តិ. (ជា. ១.១៦.៩៤) –

គាថំ វត្វា ‘‘គច្ឆ មហាវីរា’’តិ កុមារំ វិស្សជ្ជេសិ. សោបិ តំ និព្ពិសេវនំ កត្វា បញ្ច សីលានិ ទត្វា ‘‘យក្ខោ នុ ខោ ឯស, នោ’’តិ វីមំសន្តោ ‘‘យក្ខានំ អក្ខីនិ រត្តានិ ហោន្តិ អនិមិសានិ ច, ឆាយា ច ន បញ្ញាយតិ, អសម្ភីតោ ហោតិ, ន ឥមស្ស តថា. តស្មា នាយំ យក្ខោ មនុស្សោ ឯសោ, មយ្ហំ កិរ បិតុ តយោ ភាតរោ យក្ខិនិយា គហិតា, តេសុ តាយ ទ្វេ ខាទិតា ភវិស្សន្តិ, ឯកោ បុត្តសិនេហេន បដិជគ្គិតោ ភវិស្សតិ. ឥមិនា តេន ភវិតព្ព’’ន្តិ នយគ្គាហេន អនុមានេន សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន វិយ អវិបរីតតោ និដ្ឋំ គន្ត្វា ‘‘មយ្ហំ បិតុ អាចិក្ខិត្វា រជ្ជេ បតិដ្ឋាបេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘ន ត្វំ យក្ខោ, បិតុ មេ ជេដ្ឋភាតិកោសិ, ឯហិ មយា សទ្ធិំ គន្ត្វា កុលសន្តកំ រជ្ជំ បដិបជ្ជាហី’’តិ អាហ. តេន វុត្តំ ‘‘ត្វំ បិតាមហា’’តិ, ត្វំ មម មហាបិតាតិ អត្ថោ. ឥតរេន ‘‘នាហំ មនុស្សោ’’តិ វុត្តេ តេន សទ្ធាតព្ពស្ស ទិព្ពចក្ខុកតាបសស្ស សន្តិកំ នេសិ. តាបសេន ‘‘កិំ ករោន្តា បិតា បុត្តា អរញ្ញេ វិចរថា’’តិ បិតុភាវេ កថិតេ បោរិសាទោ សទ្ទហិត្វា ‘‘គច្ឆ, តាត, ត្វំ, ន មេ រជ្ជេន អត្ថោ, បព្ពជិស្សាមហ’’ន្តិ តាបសស្ស សន្តិកេ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិ. តេន វុត្តំ –

៨៤. ‘‘ឥតិ សីលវតំ ហេតុ, នារក្ខិំ មម ជីវិតំ;

បព្ពាជេសិំ ចហំ តស្ស, សទា បាណាតិបាតិក’’ន្តិ.

តត្ថ សីលវតំ ហេតូតិ សីលវន្តានំ មម បិតូនំ ហេតុ. អថ វា សីលវតំ ហេតូតិ សីលវតហេតុ, មយ្ហំ សីលវតសមាទាននិមិត្តំ តស្ស អភិជ្ជនត្ថំ. តស្សាតិ តំ បោរិសាទំ.

អថ មហាសត្តោ អត្តនោ មហាបិតរំ បព្ពជិតំ វន្ទិត្វា នគរស្ស សមីបំ គន្ត្វា ‘‘កុមារោ កិរ អាគតោ’’តិ សុត្វា ហដ្ឋតុដ្ឋេន រញ្ញា នាគរេហិ នេគមជានបទេហិ ច បច្ចុគ្គតោ រាជានំ វន្ទិត្វា សព្ពំ បវត្តិំ អារោចេសិ. តំ សុត្វា រាជា តង្ខណញ្ញេវ ភេរិំ ចរាបេត្វា មហន្តេន បរិវារេន តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘ឯហិ, ភាតិក, រជ្ជំ បដិបជ្ជាហី’’តិ អាហ. ‘‘អលំ, មហារាជា’’តិ. ‘‘តេន ហិ មយ្ហំ ឧយ្យានេ វសា’’តិ. ‘‘ន អាគច្ឆាមី’’តិ. រាជា តស្ស អស្សមស្ស អវិទូរេ គាមំ និវេសេត្វា ភិក្ខំ បដ្ឋបេសិ. សោ ចូឡកម្មាសទម្មនិគមោ នាម ជាតោ.

តទា មាតាបិតរោ មហារាជកុលានិ អហេសុំ, តាបសោ សារិបុត្តោ, បោរិសាទោ អង្គុលិមាលោ, កនិដ្ឋា ឧប្បលវណ្ណា, អគ្គមហេសី រាហុលមាតា, អលីនសត្តុកុមារោ លោកនាថោ.

តស្ស ឥធាបិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ យថារហំ សេសបារមិយោ និទ្ធារេតព្ពា. តថា បិតរា និវារិយមានោ អត្តនោ ជីវិតំ បរិច្ចជិត្វា បិតុ ជីវិតរក្ខណត្ថំ ‘‘បោរិសាទស្ស សន្តិកំ គមិស្សាមី’’តិ និច្ឆយោ, តស្ស ច សន្តាសបរិហរណត្ថំ និហិតសត្ថស្ស គមនំ, ‘‘អត្តនោ សីលខណ្ឌនំ មា ហោតូ’’តិ តេន បិយវាចាយ សមុទាចារោ, តេន ច នានានយេហិ បរិគ្គណ្ហិយមានស្ស មរណសន្តាសាភាវោ, បិតុ អត្ថេ មយ្ហំ សរីរំ សផលំ ករិស្សាមីតិ ហដ្ឋតុដ្ឋភាវោ, សក្កេនាបិ បរិគ្គណ្ហិតុំ អសក្កុណេយ្យស្ស សសជាតិយម្បិ បរិច្ចាគត្ថំ អត្តនោ ជីវិតនិរបេក្ខភាវស្ស ជាននំ, តេន សមាគមេបិ ឱស្សដ្ឋេបិ ចិត្តស្ស វិការាភាវោ, តស្ស ច មនុស្សភាវមហាបិតុភាវានំ អវិបរីតតោ ជាននំ, ញាតមត្តេ ច តំ កុលសន្តកេ រជ្ជេ បតិដ្ឋាបេតុកាមតា, ធម្មទេសនាយ សំវេជេត្វា សីលេសុ បតិដ្ឋាបនន្តិ. ឯវមាទយោ ឥធ ពោធិសត្តស្ស គុណានុភាវា វិភាវេតព្ពាតិ.

អលីនសត្តុចរិយាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.