៥. មហាគោវិន្ទចរិយាវណ្ណនា

បញ្ចមេ សត្តរាជបុរោហិតោតិ សត្តភូអាទីនំ សត្តន្នំ រាជូនំ សព្ពកិច្ចានុសាសកបុរោហិតោ. បូជិតោ នរទេវេហីតិ តេហិ ឯវ អញ្ញេហិ ច ជម្ពុទីបេ សព្ពេហេវ ខត្តិយេហិ ចតុបច្ចយបូជាយ សក្ការសម្មានេន ច បូជិតោ. មហាគោវិន្ទព្រាហ្មណោតិ មហានុភាវតាយ គោវិន្ទស្សាភិសេកេន អភិសិត្តតាយ ច ‘‘មហាគោវិន្ទោ’’តិ សង្ខំ គតោ ព្រាហ្មណោ, អភិសិត្តកាលតោ បដ្ឋាយ ហិ ពោធិសត្តស្ស អយំ សមញ្ញា ជាតា, នាមេន បន ជោតិបាលោ នាម. តស្ស កិរ ជាតទិវសេ សព្ពាវុធានិ ជោតិំសុ. រាជាបិ បច្ចូសសមយេ អត្តនោ មង្គលាវុធំ បជ្ជលិតំ ទិស្វា ភីតោ អត្តនោ បុរោហិតំ ពោធិសត្តស្ស បិតរំ ឧបដ្ឋានំ អាគតំ បុច្ឆិត្វា ‘‘មា ភាយិ, មហារាជ, មយ្ហំ បុត្តោ ជាតោ, តស្សានុភាវេន ន កេវលំ រាជគេហេយេវ, សកលនគរេបិ អាវុធានិ បជ្ជលិំសុ, ន តំ និស្សាយ តុយ្ហំ អន្តរាយោ អត្ថិ, សកលជម្ពុទីបេ បន បញ្ញាយ តេន សមោ ន ភវិស្សតិ, តស្សេតំ បុព្ពនិមិត្ត’’ន្តិ បុរោហិតេន សមស្សាសិតោ តុដ្ឋចិត្តោ ‘‘កុមារស្ស ខីរមូលំ ហោតូ’’តិ សហស្សំ ទត្វា ‘‘វយប្បត្តកាលេ មយ្ហំ ទស្សេថា’’តិ អាហ. សោ វុទ្ធិប្បត្តោ អបរភាគេ អលមត្ថទស្សោ សត្តន្នំ រាជូនំ សព្ពកិច្ចានុសាសកោ ហុត្វា បព្ពជិត្វា ច សត្តេ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកេហិ អនត្ថេហិ បាលេត្វា អត្ថេហិ និយោជេសិ. ឥតិ ជោតិតត្តា បាលនសមត្ថតាយ ច ‘‘ជោតិបាលោ’’តិស្ស នាមំ អកំសុ. តេន វុត្តំ ‘‘នាមេន ជោតិបាលោ នាមា’’តិ (ទី. និ. ២.៣០៤).

តត្ថ ពោធិសត្តោ ទិសម្បតិស្ស នាម រញ្ញោ បុរោហិតស្ស គោវិន្ទព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា អត្តនោ បិតុ តស្ស ច រញ្ញោ អច្ចយេន តស្ស បុត្តោ រេណុ, សហាយា ចស្ស សត្តភូ, ព្រហ្មទត្តោ, វេស្សភូ, ភរតោ, ទ្វេ ច ធតរដ្ឋាតិ ឥមេ សត្ត រាជានោ យថា អញ្ញមញ្ញំ ន វិវទន្តិ. ឯវំ រជ្ជេ បតិដ្ឋាបេត្វា តេសំ អត្ថធម្មេ អនុសាសន្តោ ជម្ពុទីបតលេ សព្ពេសំ រាជូនំ អញ្ញេសញ្ច ព្រាហ្មណានំ ទេវនាគគហបតិកានំ សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ ឧត្តមំ គារវដ្ឋានំ បត្តោ អហោសិ. តស្ស អត្ថធម្មេសុ កុសលតាយ ‘‘មហាគោវិន្ទោ’’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. យថាហ ‘‘គោវិន្ទោ វត, ភោ ព្រាហ្មណោ, មហាគោវិន្ទោ វត, ភោ ព្រាហ្មណោ’’តិ (ទី. និ. ២.៣០៥). តេន វុត្តំ –

៣៧. ‘‘បុនាបរំ យទា ហោមិ, សត្តរាជបុរោហិតោ;

បូជិតោ នរទេវេហិ, មហាគោវិន្ទព្រាហ្មណោ’’តិ.

អថ ពោធិសត្តស្ស បុញ្ញានុភាវសមុស្សាហិតេហិ រាជូហិ តេសំ អនុយុត្តេហិ ខត្តិយេហិ ព្រាហ្មណគហបតិកេហិ នេគមជានបទេហិ ច ឧបរូបរិ ឧបនីតោ សមន្តតោ មហោឃោ វិយ អជ្ឈោត្ថរមានោ អបរិមេយ្យោ ឧឡារោ លាភសក្ការោ ឧប្បជ្ជិ, យថា តំ អបរិមាណាសុ ជាតីសុ ឧបចិតវិបុលបុញ្ញសញ្ចយស្ស ឧឡារាភិជាតស្ស បរិសុទ្ធសីលាចារស្ស បេសលស្ស បរិយោទាតសព្ពសិប្បស្ស សព្ពសត្តេសុ បុត្តសទិសមហាករុណាវិប្ផារសិនិទ្ធមុទុហទយស្ស. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឯតរហិ ខោ មយ្ហំ មហាលាភសក្ការោ, យំនូនាហំ ឥមិនា សព្ពសត្តេ សន្តប្បេត្វា ទានបារមិំ បរិបូរេយ្យ’’ន្តិ. សោ នគរស្ស មជ្ឈេ ចតូសុ ទ្វារេសុ អត្តនោ និវេសនទ្វារេតិ ឆ ទានសាលាយោ ការេត្វា ទេវសិកំ អបរិមិតធនបរិច្ចាគេន មហាទានំ បវត្តេសិ. យំ យំ ឧបាយនំ អានីយតិ, យញ្ច អត្តនោ អត្ថាយ អភិសង្ខរីយតិ, សព្ពំ តំ ទានសាលាសុ ឯវ បេសេសិ. ឯវំ ទិវសេ ទិវសេ មហាបរិច្ចាគំ ករោន្តស្ស ចស្ស ចិត្តស្ស តិត្តិ វា សន្តោសោ វា នាហោសិ, កុតោ បន សង្កោចោ. ទានគ្គញ្ចស្ស លាភាសាយ អាគច្ឆន្តេហិ ទេយ្យធម្មំ គហេត្វា គច្ឆន្តេហិ ច មហាសត្តស្ស ច គុណវិសេសេ កិត្តយន្តេហិ មហាជនកាយេហិ អន្តោនគរំ ពហិនគរញ្ច សមន្តតោ ឯកោឃភូតំ កប្បវុដ្ឋានមហាវាយុសង្ឃដ្ដបរិព្ភមិតំ វិយ មហាសមុទ្ទំ ឯកកោលាហលំ ឯកនិន្នាទំ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៣៨. ‘‘តទាហំ សត្តរជ្ជេសុ, យំ មេ អាសិ ឧបាយនំ;

តេន ទេមិ មហាទានំ, អក្ខោភំ សាគរូបម’’ន្តិ.

តត្ថ តទាហន្តិ យទា សត្តរាជបុរោហិតោ មហាគោវិន្ទព្រាហ្មណោ ហោមិ, តទា អហំ. សត្តរជ្ជេសូតិ រេណុអាទីនំ សត្តន្នំ រាជូនំ រជ្ជេសុ. អក្ខោភន្តិ អព្ភន្តរេហិ ច ពាហិរេហិ ច បច្ចត្ថិកេហិ អប្បដិសេធនីយតាយ កេនចិ អក្ខោភនីយំ. ‘‘អច្ចុព្ភ’’ន្តិបិ បាឋោ. អតិបុណ្ណទានជ្ឈាសយស្ស ទេយ្យធម្មស្ស ច ឧឡារភាវេន វិបុលភាវេន ច អតិវិយ បរិបុណ្ណន្តិ អត្ថោ. សាគរូបមន្តិ សាគរសទិសំ, យថា សាគរេ ឧទកំ សកលេនបិ លោកេន ហរន្តេន ខេបេតុំ ន សក្កា, ឯវំ តស្ស ទានគ្គេ ទេយ្យធម្មន្តិ.

៣៩. ឱសានគាថាយ វរំ ធនន្តិ ឧត្តមំ ឥច្ឆិតំ វា ធនំ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឯវំ មហាសត្តោ បឋមកប្បិកមហាមេឃោ វិយ មហាវស្សំ អវិភាគេន មហន្តំ ទានវស្សំ វស្សាបេន្តោ ទានព្យាវដោ ហុត្វាបិ សេសំ សត្តន្នំ រាជូនំ អត្ថធម្មេ អប្បមត្តោ អនុសាសតិ. សត្ត ច ព្រាហ្មណមហាសាលេ វិជ្ជាសិប្បំ សិក្ខាបេតិ, សត្ត ច ន្ហាតកសតានិ មន្តេ វាចេតិ. តស្ស អបរេន សមយេន ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ ‘‘សក្ខិ មហាគោវិន្ទោ ព្រាហ្មណោ ព្រហ្មានំ បស្សតិ, សក្ខិ មហាគោវិន្ទោ ព្រាហ្មណោ ព្រហ្មុនា សាកច្ឆេតិ សល្លបតិ មន្តេតី’’តិ (ទី. និ. ២.៣១២). សោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឯតរហិ ខោ មយ្ហំ អយំ អភូតោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ ‘ព្រហ្មានំ បស្សតិ, សក្ខិ មហាគោវិន្ទោ ព្រាហ្មណោ ព្រហ្មុនា សាកច្ឆេតិ សល្លបតិ មន្តេតី’តិ, យំនូនាហំ ឥមំ ភូតំ ឯវ ករេយ្យ’’ន្តិ. សោ ‘‘តេ សត្ត រាជានោ សត្ត ច ព្រាហ្មណមហាសាលេ សត្ត ច ន្ហាតកសតានិ អត្តនោ បុត្តទារញ្ច អាបុច្ឆិត្វា ព្រហ្មានំ បស្សេយ្យ’’ន្តិ ចិត្តំ បណិធាយ វស្សិកេ ចត្តារោ មាសេ ព្រហ្មវិហារភាវនមនុយុញ្ជិ. តស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ ព្រហ្មា សនង្កុមារោ បុរតោ បាតុរហោសិ. តំ ទិស្វា មហាបុរិសោ បុច្ឆិ –

‘‘វណ្ណវា យសវា សិរិមា, កោ នុ ត្វមសិ មារិស;

អជានន្តា តំ បុច្ឆាម, កថំ ជានេមុ តំ មយ’’ន្តិ. (ទី. និ. ២.៣១៨);

តស្ស ព្រហ្មា អត្តានំ ជានាបេន្តោ –

‘‘មំ វេ កុមារំ ជានន្តិ, ព្រហ្មលោកេ សនន្តនំ;

សព្ពេ ជានន្តិ មំ ទេវា, ឯវំ គោវិន្ទ ជានាហី’’តិ. (ទី. និ. ២.៣១៨) –

វត្វា តេន –

‘‘អាសនំ ឧទកំ បជ្ជំ, មធុសាកញ្ច ព្រហ្មុនោ;

អគ្ឃេ ភវន្តំ បុច្ឆាម, អគ្ឃំ កុរុតុ នោ ភវ’’ន្តិ. (ទី. និ. ២.៣១៨) –

ឧបនីតំ អតិថិសក្ការំ អនត្ថិកោបិ ព្រហ្មា តស្ស ចិត្តសម្បហំសនត្ថំ វិស្សាសករណត្ថញ្ច សម្បដិច្ឆន្តោ ‘‘បដិគ្គណ្ហាម តេ អគ្ឃំ, យំ, ត្វំ គោវិន្ទ, ភាសសី’’តិ. វត្វា ឱកាសទានត្ថំ –

‘‘ទិដ្ឋធម្មហិតត្ថាយ, សម្បរាយសុខាយ ច;

កតាវកាសោ បុច្ឆស្សុ, យំកិញ្ចិ អភិបត្ថិត’’ន្តិ. (ទី. និ. ២.៣១៨) –

ឱកាសមកាសិ.

អថ នំ មហាបុរិសោ សម្បរាយិកំ ឯវ អត្ថំ –

‘‘បុច្ឆាមិ ព្រហ្មានំ សនង្កុមារំ, កង្ខី អកង្ខិំ បរវេទិយេសុ;

កត្ថដ្ឋិតោ កិម្ហិ ច សិក្ខមានោ, បប្បោតិ មច្ចោ អមតំ ព្រហ្មលោក’’ន្តិ. (ទី. និ. ២.៣១៩) –

បុច្ឆិ.

តស្ស ព្រហ្មា ព្យាករោន្តោ –

‘‘ហិត្វា មមត្តំ មនុជេសុ ព្រហ្មេ, ឯកោទិភូតោ ករុណេធិមុត្តោ;

និរាមគន្ធោ វិរតោ មេថុនស្មា, ឯត្ថដ្ឋិតោ ឯត្ថ ច សិក្ខមានោ;

បប្បោតិ មច្ចោ អមតំ ព្រហ្មលោក’’ន្តិ. (ទី. និ. ២.៣១៩) –

ព្រហ្មលោកគាមិមគ្គំ កថេសិ.

តត្ថ មំ វេ កុមារំ ជានន្តីតិ វេ ឯកំសេន មំ ‘‘កុមារោ’’តិ ជានន្តិ. ព្រហ្មលោកេតិ សេដ្ឋលោកេ. សនន្តនន្តិ ចិរតនំ បោរាណំ. ឯវំ, គោវិន្ទ, ជានាហីតិ, គោវិន្ទ, ឯវំ មំ ធារេហិ.

អាសនន្តិ ឥទំ ភោតោ ព្រហ្មុនោ និសីទនត្ថាយ អាសនំ បញ្ញត្តំ. ឥទំ ឧទកំ បរិភោជនីយំ បាទានំ ធោវនត្ថំ បានីយំ បិបាសហរណត្ថាយ. ឥទំ បជ្ជំ បរិស្សមវិនោទនត្ថំ បាទព្ភញ្ជនតេលំ. ឥទំ មធុសាកំ អតក្កំ អលោណិកំ អធូបនំ ឧទកេន សេទិតំ សាកំ សន្ធាយ វទតិ. តទា ហិ ពោធិសត្តស្ស តំ ចតុមាសំ ព្រហ្មចរិយំ អភិសល្លេខវុត្តិបរមុក្កដ្ឋំ អហោសិ. តស្សិមេ សព្ពេ អគ្ឃេ កត្វា បុច្ឆាម, តយិទំ អគ្ឃំ កុរុតុ បដិគ្គណ្ហាតុ នោ ភវំ ឥទំ អគ្ឃន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ឥតិ មហាបុរិសោ ព្រហ្មុនោ នេសំ អបរិភុញ្ជនំ ជានន្តោបិ វត្តសីសេ ឋត្វា អត្តនោ អាចិណ្ណំ អតិថិបូជនំ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. ព្រហ្មាបិស្ស អធិប្បាយំ ជានន្តោ ‘‘បដិគ្គណ្ហាម តេ អគ្ឃំ, យំ ត្វំ, គោវិន្ទ, ភាសសី’’តិ អាហ.

តត្ថ តស្ស តេ អាសនេ មយំ និសិន្នា នាម ហោម, បាទោទកេន បាទា ធោតា នាម ហោន្តុ, បានីយំ បីតា នាម ហោម, បាទព្ភញ្ជនេន បាទា មក្ខិតា នាម ហោន្តុ, ឧទកសាកម្បិ បរិភុត្តំ នាម ហោតូតិ អត្ថោ.

កង្ខី អកង្ខិំ បរវេទិយេសូតិ អហំ សវិចិកិច្ឆោ បរេន សយំ អភិសង្ខតត្តា បរស្ស បាកដេសុ បរវេទិយេសុ បញ្ហេសុ និព្ពិចិកិច្ឆំ.

ហិត្វា មមត្តន្តិ ‘‘ឥទំ មម, ឥទំ មមា’’តិ បវត្តនកំ ឧបករណតណ្ហំ ចជិត្វា. មនុជេសូតិ សត្តេសុ. ព្រហ្មេតិ ពោធិសត្តំ អាលបតិ. ឯកោទិភូតោតិ ឯកោ ឧទេតិ បវត្តតីតិ ឯកោទិភូតោ ឯកីភូតោ, ឯកេន កាយវិវេកំ ទស្សេតិ. អថ វា ឯកោ ឧទេតីតិ ឯកោទិ, សមាធិ. តំ ភូតោ បត្តោតិ ឯកោទិភូតោ, ឧបចារប្បនាសមាធីហិ សមាហិតោតិ អត្ថោ. ឯតំ ឯកោទិភាវំ ករុណាព្រហ្មវិហារវសេន ទស្សេន្តោ ‘‘ករុណេធិមុត្តោ’’តិ អាហ. ករុណជ្ឈានេ អធិមុត្តោ, តំ ឈានំ និព្ពត្តេត្វាតិ អត្ថោ. និរាមគន្ធោតិ កិលេសសង្ខាតវិស្សគន្ធរហិតោ. ឯត្ថដ្ឋិតោតិ ឯតេសុ ធម្មេសុ ឋិតោ, ឯតេ ធម្មេ សម្បាទេត្វា. ឯត្ថ ច សិក្ខមានោតិ ឯតេសុ ធម្មេសុ សិក្ខមានោ, ឯតំ ព្រហ្មវិហារភាវនំ ភាវេន្តោតិ អត្ថោ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន បាឡិយំ (ទី. និ. ២.២៩៣ អាទយោ) អាគតោយេវាតិ.

អថ មហាបុរិសោ តស្ស ព្រហ្មុនោ វចនំ សុត្វា អាមគន្ធេ ជិគុច្ឆន្តោ ‘‘ឥទានេវាហំ បព្ពជិស្សាមី’’តិ អាហ. ព្រហ្មាបិ ‘‘សាធុ, មហាបុរិស, បព្ពជស្សុ. ឯវំ សតិ មយ្ហម្បិ តវ សន្តិកេ អាគមនំ ស្វាគមនមេវ ភវិស្សតិ, ត្វំ, តាត, សកលជម្ពុទីបេ អគ្គបុរិសោ បឋមវយេ ឋិតោ, ឯវំ មហន្តំ នាម សម្បត្តិំ ឥស្សរិយញ្ច បហាយ បព្ពជនំ នាម គន្ធហត្ថិនោ អយោពន្ធនំ ឆិន្ទិត្វា វនគមនំ វិយ អតិឧឡារំ, ពុទ្ធតន្តិ នាមេសា’’តិ មហាពោធិសត្តស្ស ទឡ្ហីកម្មំ កត្វា ព្រហ្មលោកមេវ គតោ. មហាសត្តោបិ ‘‘មម ឥតោ និក្ខមិត្វា បព្ពជនំ នាម ន យុត្តំ, អហំ រាជកុលានំ អត្ថំ អនុសាសាមិ, តស្មា តេសំ អារោចេត្វា សចេ តេបិ បព្ពជន្តិ សុន្ទរមេវ, នោ ចេ បុរោហិតដ្ឋានំ និយ្យាតេត្វា បព្ពជិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា រេណុស្ស តាវ រញ្ញោ អារោចេត្វា តេន ភិយ្យោសោមត្តាយ កាមេហិ និមន្តិយមានោ អត្តនោ សំវេគហេតុំ ឯកន្តេន បព្ពជិតុកាមតញ្ចស្ស និវេទេត្វា តេន ‘‘យទិ ឯវំ អហម្បិ បព្ពជិស្សាមី’’តិ វុត្តេ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា ឯតេនេវ នយេន សត្តភូអាទយោ ឆ ខត្តិយេ, សត្ត ច ព្រាហ្មណមហាសាលេ, សត្ត ច ន្ហាតកសតានិ, អត្តនោ ភរិយាយោ ច អាបុច្ឆិត្វា សត្តាហមត្តមេវ តេសំ ចិត្តានុរក្ខណត្ថំ ឋត្វា មហាភិនិក្ខមនសទិសំ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ.

តស្ស តេ សត្តរាជានោ អាទិំ កត្វា សព្ពេវ អនុបព្ពជិំសុ. សា អហោសិ មហតី បរិសា. អនេកយោជនវិត្ថារាយ បរិសាយ បរិវុតោ មហាបុរិសោ ធម្មំ ទេសេន្តោ គាមនិគមជនបទរាជធានីសុ ចារិកំ ចរតិ, មហាជនំ បុញ្ញេ បតិដ្ឋាបេតិ. គតគតដ្ឋានេ ពុទ្ធកោលាហលំ វិយ ហោតិ. មនុស្សា ‘‘គោវិន្ទបណ្ឌិតោ កិរ អាគច្ឆតី’’តិ សុត្វា បុរេតរមេវ មណ្ឌបំ ការេត្វា តំ អលង្ការាបេត្វា បច្ចុគ្គន្ត្វា មណ្ឌបំ បវេសេត្វា នានគ្គរសភោជនេន បតិមានេន្តិ. មហាលាភសក្ការោ មហោឃោ វិយ អជ្ឈោត្ថរន្តោ ឧប្បជ្ជិ. មហាបុរិសោ មហាជនំ បុញ្ញេ បតិដ្ឋាបេសិ សីលសម្បទាយ ឥន្ទ្រិយសំវរេ ភោជនេ មត្តញ្ញុតាយ ជាគរិយានុយោគេ កសិណបរិកម្មេ ឈានេសុ អភិញ្ញាសុ អដ្ឋសមាបត្តីសុ ព្រហ្មវិហារេសូតិ. ពុទ្ធុប្បាទកាលោ វិយ អហោសិ.

ពោធិសត្តោ យាវតាយុកំ បារមិយោ បូរេន្តោ សមាបត្តិសុខេន វីតិនាមេត្វា អាយុបរិយោសានេ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិ. តស្ស តំ ព្រហ្មចរិយំ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតំ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ បវត្តិត្ថ. តស្ស យេ សាសនំ សព្ពេន សព្ពំ អាជានិំសុ, តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ ព្រហ្មលោកំ ឧបបជ្ជិំសុ. យេ ន អាជានិំសុ, តេ អប្បេកច្ចេ បរនិម្មិតវសវត្តីនំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ. អប្បេកច្ចេ និម្មានរតីនំ…បេ… តុសិតានំ យាមានំ តាវតិំសានំ ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជិំសុ. យេ សព្ពនិហីនា, តេ គន្ធព្ពកាយំ បរិបូរេសុំ. ឥតិ មហាជនោ យេភុយ្យេន ព្រហ្មលោកូបគោ សគ្គូបគោ ច អហោសិ. តស្មា ទេវព្រហ្មលោកា បរិបូរិំសុ. ចត្តារោ អបាយា សុញ្ញា វិយ អហេសុំ.

ឥធាបិ អកិត្តិជាតកេ (ជា. ១.១៣.៨៣ អាទយោ) វិយ ពោធិសម្ភារនិទ្ធារណា វេទិតព្ពា – តទា សត្ត រាជានោ មហាថេរា អហេសុំ, សេសបរិសា ពុទ្ធបរិសា, មហាគោវិន្ទោ លោកនាថោ. តថា រេណុអាទីនំ សត្តន្នំ រាជូនំ អញ្ញមញ្ញាវិរោធេន យថា សករជ្ជេ បតិដ្ឋាបនំ, តថា មហតិ សត្តវិធេ រជ្ជេ តេសំ អត្ថធម្មានុសាសនេ អប្បមាទោ, ‘‘ព្រហ្មុនាបិ សាកច្ឆំ សមាបជ្ជតី’’តិ បវត្តសម្ភាវនំ យថាភូតំ កាតុំ ចត្តារោ មាសេ បរមុក្កំសគតោ ព្រហ្មចរិយវាសោ. តេន ព្រហ្មុនោ អត្តនិ សមាបជ្ជនំ, ព្រហ្មុនោ ឱវាទេ ឋត្វា សត្តហិ រាជូហិ សកលេន ច លោកេន ឧបនីតំ លាភសក្ការំ ខេឡបិណ្ឌំ វិយ ឆឌ្ឌេត្វា អបរិមាណាយ ខត្តិយព្រាហ្មណាទិបរិសាយ អនុបព្ពជ្ជានិមិត្តាយ បព្ពជ្ជាយ អនុដ្ឋានំ, ពុទ្ធានំ សាសនស្ស វិយ អត្តនោ សាសនស្ស ចិរកាលានុប្បពន្ធោតិ ឯវមាទយោ គុណានុភាវា វិភាវេតព្ពាតិ.

មហាគោវិន្ទចរិយាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.