១០. សសបណ្ឌិតចរិយាវណ្ណនា

១២៥-៦. ទសមេ យទា ហោមិ, សសកោតិ អហំ, សារិបុត្ត, ពោធិបរិយេសនំ ចរមានោ យទា សសបណ្ឌិតោ ហោមិ. ពោធិសត្តា ហិ កម្មវសិប្បត្តាបិ តាទិសានំ តិរច្ឆានានំ អនុគ្គណ្ហនត្ថំ តិរច្ឆានយោនិយំ និព្ពត្តន្តិ. បវនចារកោតិ មហាវនចារី. ទព្ពាទិតិណានិ រុក្ខគច្ឆេសុ បណ្ណានិ យំកិញ្ចិ សាកំ រុក្ខតោ បតិតផលានិ ច ភក្ខោ ឯតស្សាតិ តិណបណ្ណសាកផលភក្ខោ. បរហេឋនវិវជ្ជិតោតិ បរបីឡាវិរហិតោ. សុត្តបោតោ ចាតិ ឧទ្ទបោតោ ច. អហំ តទាតិ យទាហំ សសកោ ហោមិ, តទា ឯតេ មក្កដាទយោ តយោ សហាយេ ឱវទាមិ.

១២៧. កិរិយេ កល្យាណបាបកេតិ កុសលេ ចេវ អកុសលេ ច កម្មេ. បាបានីតិ អនុសាសនាការទស្សនំ. តត្ថ បាបានិ បរិវជ្ជេថាតិ បាណាតិបាតោ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ ឥមានិ បាបានិ បរិវជ្ជេថ. កល្យាណេ អភិនិវិស្សថាតិ ទានំ សីលំ…បេ… ទិដ្ឋុជុកម្មន្តិ ឥទំ កល្យាណំ, ឥមស្មិំ កល្យាណេ អត្តនោ កាយវាចាចិត្តានិ អភិមុខភាវេន និវិស្សថ, ឥមំ កល្យាណបដិបត្តិំ បដិបជ្ជថាតិ អត្ថោ.

ឯវំ មហាសត្តោ តិរច្ឆានយោនិយំ និព្ពត្តោបិ ញាណសម្បន្នតាយ កល្យាណមិត្តោ ហុត្វា តេសំ តិណ្ណំ ជនានំ កាលេន កាលំ ឧបគតានំ ឱវាទវសេន ធម្មំ ទេសេសិ. តេ តស្ស ឱវាទំ សម្បដិច្ឆិត្វា អត្តនោ វសនដ្ឋានំ បវិសិត្វា វសន្តិ. ឯវំ កាលេ គច្ឆន្តេ ពោធិសត្តោ អាកាសំ ឱលោកេត្វា ចន្ទបារិបូរិំ ទិស្វា ‘‘ឧបោសថកម្មំ ករោថា’’តិ ឱវទិ. តេនាហ –

១២៨. ‘‘ឧបោសថម្ហិ ទិវសេ, ចន្ទំ ទិស្វាន បូរិតំ;

ឯតេសំ តត្ថ អាចិក្ខិំ, ទិវសោ អជ្ជុបោសថោ.

១២៩. ‘‘ទានានិ បដិយាទេថ, ទក្ខិណេយ្យស្ស ទាតវេ;

ទត្វា ទានំ ទក្ខិណេយ្យេ, ឧបវស្សថុបោសថ’’ន្តិ.

តត្ថ ចន្ទំ ទិស្វា ន បូរិតន្តិ ជុណ្ហបក្ខចាតុទ្ទសិយំ ឦសកំ អបរិបុណ្ណភាវេន ចន្ទំ ន បរិបូរិតំ ទិស្វា តតោ វិភាតាយ រត្តិយា អរុណុគ្គមនវេលាយមេវ ឧបោសថម្ហិ ទិវសេ បន្នរសេ ឯតេសំ មក្កដាទីនំ មយ្ហំ សហាយានំ ទិវសោ អជ្ជុបោសថោ. តស្មា ‘‘ទានានិ បដិយាទេថា’’តិអាទិនា តត្ថ ឧបោសថទិវសេ បដិបត្តិវិធានំ អាចិក្ខិន្តិ យោជេតព្ពំ. តត្ថ ទានានីតិ ទេយ្យធម្មេ. បដិយាទេថាតិ យថាសត្តិ យថាពលំ សជ្ជេថ. ទាតវេតិ ទាតុំ. ឧបវស្សថាតិ ឧបោសថកម្មំ ករោថ, ឧបោសថសីលានិ រក្ខថ, សីលេ បតិដ្ឋាយ ទិន្នទានំ មហប្ផលំ ហោតិ, តស្មា យាចកេ សម្បត្តេ តុម្ហេហិ ខាទិតព្ពាហារតោ ទត្វា ខាទេយ្យាថាតិ ទស្សេតិ.

តេ ‘‘សាធូ’’តិ ពោធិសត្តស្ស ឱវាទំ សិរសា សម្បដិច្ឆិត្វា ឧបោសថង្គានិ អធិដ្ឋហិំសុ. តេសុ ឧទ្ទបោតោ បាតោវ ‘‘គោចរំ បរិយេសិស្សាមី’’តិ នទីតីរំ គតោ. អថេកោ ពាឡិសិកោ សត្ត រោហិតមច្ឆេ ឧទ្ធរិត្វា វល្លិយា អាវុណិត្វា នទីតីរេ វាលុកាយ បដិច្ឆាទេត្វា មច្ឆេ គណ្ហន្តោ នទិយា អធោ សោតំ ភស្សិ. ឧទ្ទោ មច្ឆគន្ធំ ឃាយិត្វា វាលុកំ វិយូហិត្វា មច្ឆេ ទិស្វា នីហរិត្វា ‘‘អត្ថិ នុ ខោ ឯតេសំ សាមិកោ’’តិ តិក្ខត្តុំ ឃោសេត្វា សាមិកំ អបស្សន្តោ វល្លិយំ ឌំសិត្វា អត្តនោ វសនគុម្ពេ ឋបេត្វា ‘‘វេលាយមេវ ខាទិស្សាមី’’តិ អត្តនោ សីលំ អាវជ្ជេន្តោ និបជ្ជិ. សិង្គាលោបិ គោចរំ បរិយេសន្តោ ឯកស្ស ខេត្តគោបកស្ស កុដិយំ ទ្វេ មំសសូលានិ ឯកំ គោធំ ឯកញ្ច ទធិវារកំ ទិស្វា ‘‘អត្ថិ នុ ខោ ឯតេសំ សាមិកោ’’តិ តិក្ខត្តុំ ឃោសេត្វា សាមិកំ អទិស្វា ទធិវារកស្ស ឧគ្គហណរជ្ជុកំ គីវាយំ បវេសេត្វា មំសសូលេ ច គោធញ្ច មុខេន ឌំសិត្វា អត្តនោ វសនគុម្ពេ ឋបេត្វា ‘‘វេលាយមេវ ខាទិស្សាមី’’តិ អត្តនោ សីលំ អាវជ្ជេន្តោ និបជ្ជិ. មក្កដោបិ វនសណ្ឌំ បវិសិត្វា អម្ពបិណ្ឌំ អាហរិត្វា អត្តនោ វសនគុម្ពេ ឋបេត្វា ‘‘វេលាយមេវ ខាទិស្សាមី’’តិ អត្តនោ សីលំ អាវជ្ជេន្តោ និបជ្ជិ. តិណ្ណម្បិ ‘‘អហោ ឥធ នូន យាចកោ អាគច្ឆេយ្យា’’តិ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជិ. តេន វុត្តំ –

១៣០. ‘‘តេ មេ សាធូតិ វត្វាន, យថាសត្តិ យថាពលំ;

ទានានិ បដិយាទេត្វា, ទក្ខិណេយ្យំ គវេសិសុ’’ន្តិ.

ពោធិសត្តោ បន ‘‘វេលាយមេវ និក្ខមិត្វា ទព្ពាទិតិណានិ ខាទិស្សាមី’’តិ អត្តនោ វសនគុម្ពេយេវ និសិន្នោ ចិន្តេសិ – ‘‘មម សន្តិកំ អាគតានំ យាចកានំ តិណានិ ខាទិតុំ ន សក្កា, តិលតណ្ឌុលាទយោបិ មយ្ហំ នត្ថិ, សចេ មេ សន្តិកំ យាចកោ អាគមិស្សតិ, អហំ តិណេន យាបេមិ, អត្តនោ សរីរមំសំ ទស្សាមី’’តិ. តេនាហ ភគវា –

១៣១. ‘‘អហំ និសជ្ជ ចិន្តេសិំ, ទានំ ទក្ខិណនុច្ឆវំ;

យទិហំ លភេ ទក្ខិណេយ្យំ, កិំ មេ ទានំ ភវិស្សតិ.

១៣២. ‘‘ន មេ អត្ថិ តិលា មុគ្គា, មាសា វា តណ្ឌុលា ឃតំ;

អហំ តិណេន យាបេមិ, ន សក្កា តិណ ទាតវេ.

១៣៣. ‘‘យទិ កោចិ ឯតិ ទក្ខិណេយ្យោ, ភិក្ខាយ មម សន្តិកេ;

ទជ្ជាហំ សកមត្តានំ, ន សោ តុច្ឆោ គមិស្សតី’’តិ.

តត្ថ ទានំ ទក្ខិណនុច្ឆវន្តិ ទក្ខិណាភាវេន អនុច្ឆវិកំ ទានំ ទក្ខិណេយ្យស្ស ទាតព្ពំ ទេយ្យធម្មំ ចិន្តេសិំ. យទិហំ លភេតិ យទិ អហំ កិញ្ចិ ទក្ខិណេយ្យំ អជ្ជ លភេយ្យំ. កិំ មេ ទានំ ភវិស្សតីតិ កិំ មម ទាតព្ពំ ភវិស្សតិ. ន សក្កា តិណ ទាតវេតិ យទិ ទក្ខិណេយ្យស្ស ទាតុំ តិលមុគ្គាទិកំ មយ្ហំ នត្ថិ, យំ បន មម អាហារភូតំ, តំ ន សក្កា តិណំ ទក្ខិណេយ្យស្ស ទាតុំ. ទជ្ជាហំ សកមត្តានន្តិ កិំ វា មយ្ហំ ឯតាយ ទេយ្យធម្មចិន្តាយ, ននុ ឥទមេវ មយ្ហំ អនវជ្ជំ អបរាធីនតាយ សុលភំ បរេសញ្ច បរិភោគារហំ សរីរំ សចេ កោចិ ទក្ខិណេយ្យោ មម សន្តិកំ អាគច្ឆតិ, តយិទំ សកមត្តានំ តស្ស ទជ្ជាមហំ. ឯវំ សន្តេ ន សោ តុច្ឆោ មម សន្តិកំ អាគតោ អរិត្តហត្ថោ ហុត្វា គមិស្សតីតិ.

ឯវំ មហាបុរិសស្ស យថាភូតសភាវំ បរិវិតក្កេន្តស្ស បរិវិតក្កានុភាវេន សក្កស្ស បណ្ឌុកម្ពលសិលាសនំ ឧណ្ហាការំ ទស្សេសិ. សោ អាវជ្ជេន្តោ ឥមំ ការណំ ទិស្វា ‘‘សសរាជំ វីមំសិស្សាមី’’តិ បឋមំ ឧទ្ទស្ស វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា ព្រាហ្មណវេសេន អដ្ឋាសិ. តេន ‘‘កិមត្ថំ, ព្រាហ្មណ, ឋិតោសី’’តិ ច វុត្តេ សចេ កញ្ចិ អាហារំ លភេយ្យំ, ឧបោសថិកោ ហុត្វា សមណធម្មំ ករេយ្យន្តិ. សោ ‘‘សាធូតិ តេ អាហារំ ទស្សាមី’’តិ អាហ. តេន វុត្តំ –

‘‘សត្ត មេ រោហិតា មច្ឆា, ឧទកា ថលមុព្ភតា;

ឥទំ ព្រាហ្មណ មេ អត្ថិ, ឯតំ ភុត្វា វនេ វសា’’តិ. (ជា. ១.៤.៦១);

ព្រាហ្មណោ ‘‘បគេវ តាវ ហោតុ, បច្ឆា ជានិស្សាមី’’តិ តថេវ សិង្គាលស្ស មក្កដស្ស ច សន្តិកំ គន្ត្វា តេហិបិ អត្តនោ វិជ្ជមានេហិ ទេយ្យធម្មេហិ និមន្តិតោ ‘‘បគេវ តាវ ហោតុ, បច្ឆា ជានិស្សាមី’’តិ អាហ. តេន វុត្តំ –

‘‘ទុស្ស មេ ខេត្តបាលស្ស, រត្តិភត្តំ អបាភតំ;

មំសសូលា ច ទ្វេ គោធា, ឯកញ្ច ទធិវារកំ;

ឥទំ ព្រាហ្មណ មេ អត្ថិ, ឯតំ ភុត្វា វនេ វសា’’តិ.

‘‘អម្ពបក្កំ ទកំ សីតំ, សីតច្ឆាយា មនោរមា;

ឥទំ ព្រាហ្មណ មេ អត្ថិ, ឯតំ ភុត្វា វនេ វសា’’តិ. (ជា. ១.៤.៦២-៦៣);

តត្ថ ទុស្សាតិ អមុស្ស. រត្តិភត្តំ អបាភតន្តិ រត្តិភោជនតោ អបនីតំ. មំសសូលា ច ទ្វេ គោធាតិ អង្គារបក្កានិ ទ្វេ មំសសូលានិ ឯកា ច គោធា. ទធិវារកន្តិ ទធិវារកោ.

១៣៤. អថ ព្រាហ្មណោ សសបណ្ឌិតស្ស សន្តិកំ គតោ. តេនាបិ ‘‘កិមត្ថមាគតោសី’’តិ វុត្តេ តថេវាហ. តេន វុត្តំ ‘‘មម សង្កប្បមញ្ញាយា’’តិអាទិ.

តត្ថ មម សង្កប្បមញ្ញាយាតិ បុព្ពេ វុត្តប្បការំ បរិវិតក្កំ ជានិត្វា. ព្រាហ្មណវណ្ណិនាតិ ព្រាហ្មណរូបវតា អត្តភាវេន. អាសយន្តិ វសនគុម្ពំ.

១៣៥-៧. សន្តុដ្ឋោតិ សមំ សព្ពភាគេនេវ តុដ្ឋោ. ឃាសហេតូតិ អាហារហេតុ. អទិន្នបុព្ពន្តិ យេហិ កេហិចិ អពោធិសត្តេហិ អទិន្នបុព្ពំ. ទានវរន្តិ ឧត្តមទានំ. ‘‘អជ្ជ ទស្សាមិ តេ អហ’’ន្តិ វត្វា តុវំ សីលគុណូបេតោ, អយុត្តំ តេ បរហេឋនន្តិ តំ បាណាតិបាតតោ អបនេត្វា ឥទានិ តស្ស បរិភោគយោគ្គំ អត្តានំ កត្វា ទាតុំ ‘‘ឯហិ អគ្គិំ បទីបេហី’’តិអាទិមាហ.

តត្ថ អហំ បចិស្សមត្តានន្តិ តយា កតេ អង្គារគព្ភេ អហមេវ បតិត្វា អត្តានំ បចិស្សំ. បក្កំ ត្វំ ភក្ខយិស្សសីតិ តថា បន បក្កំ ត្វំ ខាទិស្សសិ.

១៣៨-៩. នានាកដ្ឋេ សមានយីតិ សោ ព្រាហ្មណវេសធារី សក្កោ នានាទារូនិ សមានេន្តោ វិយ អហោសិ. មហន្តំ អកាសិ ចិតកំ, កត្វា អង្គារគព្ភកន្តិ វីតច្ចិកំ វិគតធូមំ អង្គារភរិតព្ភន្តរំ សមន្តតោ ជលមានំ មម សរីរស្ស និមុជ្ជនប្បហោនកំ តង្ខណញ្ញេវ មហន្តំ ចិតកំ អកាសិ, សហសា ឥទ្ធិយា អភិនិម្មិនីតិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘អគ្គិំ តត្ថ បទីបេសិ, យថា សោ ខិប្បំ មហាភវេ’’តិ.

តត្ថ សោតិ សោ អគ្គិក្ខន្ធោ សីឃំ មហន្តោ យថា ភវេយ្យ, តថា បទីបេសិ. ផោដេត្វា រជគតេ គត្តេតិ ‘‘សចេ លោមន្តរេសុ បាណកា អត្ថិ, តេ មា មរិំសូ’’តិ បំសុគតេ មម គត្តេ តិក្ខត្តុំ វិធុនិត្វា. ឯកមន្តំ ឧបាវិសិន្តិ ន តាវ កដ្ឋានិ អាទិត្តានីតិ តេសំ អាទីបនំ ឧទិក្ខន្តោ ថោកំ ឯកមន្តំ និសីទិំ.

១៤០. យទា មហាកដ្ឋបុញ្ជោ, អាទិត្តោ ធមធមាយតីតិ យទា បន សោ ទារុរាសិ សមន្តតោ អាទិត្តោ វាយុវេគសមុទ្ធដានំ ជាលសិខានំ វសេន ‘‘ធមធមា’’តិ ឯវំ ករោតិ. តទុប្បតិត្វា បតតិ, មជ្ឈេ ជាលសិខន្តរេតិ តទា តស្មិំ កាលេ ‘‘មម សរីរស្ស ឈាបនសមត្ថោ អយំ អង្គាររាសី’’តិ ចិន្តេត្វា ឧប្បតិត្វា ឧល្លង្ឃិត្វា ជាលសិខានំ អព្ភន្តរភូតេ តស្ស អង្គាររាសិស្ស មជ្ឈេ បទុមបុញ្ជេ រាជហំសោ វិយ បមុទិតចិត្តោ សកលសរីរំ ទានមុខេ ទត្វា បតតិ.

១៤១-២. បវិដ្ឋំ យស្ស កស្សចីតិ យថា ឃម្មកាលេ សីតលំ ឧទកំ យេន កេនចិ បវិដ្ឋំ តស្ស ទរថបរិឡាហំ វូបសមេតិ, អស្សាទំ បីតិញ្ច ឧប្បាទេតិ. តថេវ ជលិតំ អគ្គិន្តិ ឯវំ តថា បជ្ជលិតំ អង្គាររាសិ តទា មម បវិដ្ឋស្ស ឧសុមមត្តម្បិ នាហោសិ. អញ្ញទត្ថុ ទានបីតិយា សព្ពទរថបរិឡាហវូបសមោ ឯវ អហោសិ. ចិរស្សំ វត មេ ឆវិចម្មាទិកោ សព្ពោ សរីរាវយវោ ទានមុខេ ជុហិតព្ពតំ ឧបគតោ អភិបត្ថិតោ មនោរថោ មត្ថកំ បត្តោតិ. តេន វុត្តំ –

១៤៣. ‘‘ឆវិំ ចម្មំ មំសំ ន្ហារុំ, អដ្ឋិំ ហទយពន្ធនំ;

កេវលំ សកលំ កាយំ, ព្រាហ្មណស្ស អទាសហ’’ន្តិ.

តត្ថ ហទយពន្ធនន្តិ ហទយមំសបេសិ. តញ្ហិ ហទយវត្ថុំ ពន្ធិត្វា វិយ ឋិតត្តា ‘‘ហទយពន្ធន’’ន្តិ វុត្តំ. អថ វា ហទយពន្ធនន្តិ ហទយញ្ច ពន្ធនញ្ច, ហទយមំសញ្ចេវ តំ ពន្ធិត្វា វិយ ឋិតយកនមំសញ្ចាតិ អត្ថោ. កេវលំ សកលំ កាយន្តិ អនវសេសំ សព្ពំ សរីរំ.

ឯវំ តស្មិំ អគ្គិម្ហិ អត្តនោ សរីរេ លោមកូបមត្តម្បិ ឧណ្ហំ កាតុំ អសក្កោន្តោ ពោធិសត្តោបិ ហិមគព្ភំ បវិដ្ឋោ វិយ ហុត្វា ព្រាហ្មណរូបធរំ សក្កំ ឯវមាហ – ‘‘ព្រាហ្មណ, តយា កតោ អគ្គិ អតិសីតលោ, កិំ នាមេត’’ន្តិ? បណ្ឌិត, នាហំ ព្រាហ្មណោ, សក្កោហមស្មិ, តវ វីមំសនត្ថំ អាគតោ ឯវមកាសិន្តិ. ‘‘សក្ក, ត្វំ តាវ តិដ្ឋតុ, សកលោបិ ចេ លោកោ មំ ទានេន វីមំសេយ្យ, នេវ មេ អទាតុកាមតំ កថញ្ចិបិ ឧប្បាទេយ្យ បស្សេថ ន’’ន្តិ ពោធិសត្តោ សីហនាទំ នទិ.

អថ នំ សក្កោ ‘‘សសបណ្ឌិត, តវ គុណា សកលកប្បម្បិ បាកដា ហោន្តូ’’តិ បព្ពតំ បីឡេត្វា បព្ពតរសំ អាទាយ ចន្ទមណ្ឌលេ សសលក្ខណំ អាលិខិត្វា ពោធិសត្តំ តស្មិំ វនសណ្ឌេ តត្ថេវ វនគុម្ពេ តរុណទព្ពតិណបីឋេ និបជ្ជាបេត្វា អត្តនោ ទេវលោកមេវ គតោ. តេបិ ចត្តារោ បណ្ឌិតា សមគ្គា សម្មោទមានា និច្ចសីលំ ឧបោសថសីលញ្ច បូរេត្វា យថារហំ បុញ្ញានិ កត្វា យថាកម្មំ គតា.

តទា ឧទ្ទោ អាយស្មា អានន្ទោ អហោសិ, សិង្គាលោ មហាមោគ្គល្លានោ, មក្កដោ សារិបុត្តោ, សសបណ្ឌិតោ បន លោកនាថោ.

តស្ស ឥធាបិ សីលាទិបារមិយោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ យថារហំ និទ្ធារេតព្ពា. តថា សតិបិ តិរច្ឆានុបបត្តិយំ កុសលាទិធម្មេ កុសលាទិតោ យថាភូតាវពោធោ, តេសុ អណុមត្តម្បិ វជ្ជំ ភយតោ ទិស្វា សុដ្ឋុ អកុសលតោ ឱរមណំ, សម្មទេវ ច កុសលធម្មេសុ អត្តនោ បតិដ្ឋាបនំ, បរេសញ្ច ‘‘ឥមេ នាម បាបធម្មា តេ ឯវំ គហិតា ឯវំ បរាមដ្ឋា ឯវំគតិកា ភវន្តិ ឯវំអភិសម្បរាយា’’តិ អាទីនវំ ទស្សេត្វា តតោ វិរមណេ និយោជនំ, ឥទំ ទានំ នាម, ឥទំ សីលំ នាម, ឥទំ ឧបោសថកម្មំ នាម, ឯត្ថ បតិដ្ឋិតានំ ទេវមនុស្សសម្បត្តិយោ ហត្ថគតា ឯវាតិអាទិនា បុញ្ញកម្មេសុ អានិសំសំ ទស្សេត្វា បតិដ្ឋាបនំ, អត្តនោ សរីរជីវិតនិរបេក្ខំ, បរេសំ សត្តានំ អនុគ្គណ្ហនំ, ឧឡារោ ច ទានជ្ឈាសយោតិ ឯវមាទយោ ឥធ ពោធិសត្តស្ស គុណានុភាវា វិភាវេតព្ពា. តេនេតំ វុច្ចតិ – ‘‘ឯវំ អច្ឆរិយា ហេតេ…បេ… ធម្មស្ស អនុធម្មតោ’’តិ.

សសបណ្ឌិតចរិយាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥទានិ ‘‘អកិត្តិព្រាហ្មណោ’’តិអាទិនា យថាវុត្តេ ទសបិ ចរិយាវិសេសេ ឧទានេត្វា និគមេតិ. តត្ថ អហមេវ តទា អាសិំ, យោ តេ ទានវរេ អទាតិ យោ តានិ ឧត្តមទានានិ អទាសិ, សោ អកិត្តិព្រាហណាទិកោ អហមេវ តទា តស្មិំ កាលេ អហោសិំ, ន អញ្ញោតិ. ឥតិ តេសុ អត្តភាវេសុ សតិបិ សីលាទិបារមីនំ យថារហំ បូរិតភាវេ អត្តនោ បន តទា ទានជ្ឈាសយស្ស អតិវិយ ឧឡារភាវំ សន្ធាយ ទានបារមិវសេនេវ ទេសនំ អារោបេសិ. ឯតេ ទានបរិក្ខារា, ឯតេ ទានស្ស បារមីតិ យេ ឥមេ អកិត្តិជាតកាទីសុ (ជា. ១.១៣.៨៣ អាទយោ) អនេកាការវោការា មយា បវត្តិតា ទេយ្យធម្មបរិច្ចាគា មម សរីរាវយវបុត្តទារបរិច្ចាគា បរមកោដិកា, កិញ្ចាបិ តេ ករុណូបាយកោសល្លបរិគ្គហិតត្តា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណមេវ ឧទ្ទិស្ស បវត្តិតត្តា ទានស្ស បរមុក្កំសគមនេន ទានបារមី ឯវ, តថាបិ មម ទានស្ស បរមត្ថបារមិភូតស្ស បរិក្ខរណតោសន្តានស្ស បរិភាវនាវសេន អភិសង្ខរណតោ ឯតេ ទានបរិក្ខារា នាម. យស្ស បនេតេ បរិក្ខារា, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ជីវិតំ យាចកេ ទត្វា, ឥមំ បារមិ បូរយិ’’ន្តិ វុត្តំ. ឯត្ថ ហិ ឋបេត្វា សសបណ្ឌិតចរិយំ សេសាសុ នវសុ ចរិយាសុ យថារហំ ទានបារមិទានឧបបារមិយោ វេទិតព្ពា, សសបណ្ឌិតចរិយេ (ចរិយា. ១.១២៥ អាទយោ) បន ទានបរមត្ថបារមី. តេន វុត្តំ –

‘‘ភិក្ខាយ ឧបគតំ ទិស្វា, សកត្តានំ បរិច្ចជិំ;

ទានេន មេ សមោ នត្ថិ, ឯសា មេ ទានបារមី’’តិ. (ចរិយា. ១.តស្សុទ្ទាន);

កិញ្ចាបិ ហិ មហាបុរិសស្ស យថាវុត្តេ អកិត្តិព្រាហ្មណាទិកាលេ អញ្ញស្មិញ្ច មហាជនកមហាសុតសោមាទិកាលេ ទានបារមិយា បូរិតត្តភាវានំ បរិមាណំ នាម នត្ថិ, តថាបិ ឯកន្តេនេវ សសបណ្ឌិតកាលេ ទានបារមិយា បរមត្ថបារមិភាវោ វិភាវេតព្ពោតិ.

បរមត្ថទីបនិយា ចរិយាបិដកសំវណ្ណនាយ

ទសវិធចរិយាសង្គហស្ស វិសេសតោ

ទានបារមិវិភាវនស្ស

បឋមវគ្គស្ស អត្ថវណ្ណនា និដ្ឋិតា.