៥. វជ្ជិបុត្តត្ថេរអបទានវណ្ណនា

សហស្សរំសី ភគវាតិអាទិកំ អាយស្មតោ វជ្ជិបុត្តត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ចតុនវុតិកប្បេ ឯកំ បច្ចេកពុទ្ធំ ភិក្ខាយ គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ កទលិផលានិ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វេសាលិយំ លិច្ឆវិរាជកុមារោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, វជ្ជិរាជបុត្តត្តា វជ្ជិបុត្តោត្វេវស្ស សមញ្ញា. សោ ទហរោ ហុត្វា ហត្ថិសិប្បាទិសិក្ខនកាលេបិ ហេតុសម្បន្នតាយ និស្សរណជ្ឈាសយោវ ហុត្វា វិចរន្តោ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ កត្វា នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា អបរភាគេ អចិរបរិនិព្ពុតេ សត្ថរិ ធម្មំ សង្គាយិតុំ សង្កេតំ កត្វា មហាថេរេសុ តត្ថ តត្ថ វិហរន្តេសុ ឯកទិវសំ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ សេខំយេវ សមានំ មហតិយា បរិសាយ បរិវុតំ ធម្មំ ទេសេន្តំ ទិស្វា តស្ស ឧបរិមគ្គាធិគមាយ ឧស្សាហំ ជនេន្តោ –

‘‘រុក្ខមូលគហនំ បសក្កិយ, និព្ពានំ ហទយស្មិំ ឱបិយ;

ឈាយ គោតម មា ច បមាទោ, កិំ តេ ពិឡិពិឡិកា ករិស្សតី’’តិ. (ថេរគា. ១១៩) – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ រុក្ខមូលគហនន្តិ រុក្ខមូលភូតំ គហនំ, គហនញ្ហិ អត្ថិ, ន រុក្ខមូលំ, រុក្ខមូលញ្ច អត្ថិ, ន គហនំ, តេសុ រុក្ខមូលគ្គហណេន ឋានស្ស ឆាយាយ សម្បន្នតាយ វាតាតបបរិស្សយាភាវំ ទីបេតិ, គហនគ្គហណេន និវាតភាវេន វាតបរិស្សយាភាវំ ជនសម្ពាធាភាវញ្ច ទស្សេតិ, តទុភយេន ច ភាវនាយោគ្យតំ. បសក្កិយាតិ ឧបគន្ត្វា. និព្ពានំ ហទយស្មិំ ឱបិយាតិ ‘‘ឯវំ មយា បដិបជ្ជិត្វា និព្ពានំ អធិគន្តព្ព’’ន្តិ និព្ពុតិំ ហទយេ ឋបេត្វា ចិត្តេ កត្វា. ឈាយាតិ តិលក្ខណូបនិជ្ឈានេន ឈាយ, វិបស្សនាភាវនាសហិតំ មគ្គភាវនំ ភាវេហិ. គោតមាតិ ធម្មភណ្ឌាគារិកំ គោត្តេនាលបតិ. មា ច បមាទោតិ អធិកុសលេសុ ធម្មេសុ មា បមាទំ អាបជ្ជិ. ឥទានិ យាទិសោ ថេរស្ស បមាទោ, តំ បដិក្ខេបវសេន ទស្សេន្តោ ‘‘កិំ តេ ពិឡិពិឡិកា ករិស្សតី’’តិ អាហ. តត្ថ ពិឡិពិឡិកាតិ ពិឡិពិឡិកិរិយា, ពិឡិពិឡិតិសទ្ទបវត្តិ យថា និរត្ថកា, ឯវំ ពិឡិពិឡិកាសទិសា ជនបញ្ញត្តិ. កិំ តេ ករិស្សតីតិ កីទិសំ អត្ថំ តុយ្ហំ សាធេស្សតិ, តស្មា ជនបញ្ញត្តិំ បហាយ សទត្ថបសុតោ ហោហីតិ ឱវាទំ អទាសិ.

តំ សុត្វា អញ្ញេហិ វុត្តេន វិស្សគន្ធវាយនវចនេន សំវេគជាតោ ពហុទេវ រត្តិំ ចង្កមេន វីតិនាមេន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា សេនាសនំ បវិសិត្វា មញ្ចកេ និសិន្នមត្តោវ ‘‘កិញ្ចិ សយាមី’’តិ សីសំ ពិម្ពោហនមសម្បត្តំ បាទំ ភូមិតោ ឧគ្គតំ សរីរស្ស អាកាសគតក្ខណេយេវ អរហត្តំ បាបុណិ.

៤៩. វជ្ជិបុត្តត្ថេរោ អបរភាគេ សោមនស្សជាតោ អត្តនោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ សហស្សរំសី ភគវាតិអាទិមាហ. តត្ថ សហស្សរំសីតិ ឯត្ថ ‘‘អនេកសតសហស្សរំសី’’តិ វត្តព្ពេ គាថាពន្ធសុខត្ថំ ‘‘សហស្សរំសី’’តិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

វជ្ជិបុត្តត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.