៦. ឧត្តរត្ថេរអបទានវណ្ណនា

ឆដ្ឋាបទានេ សុមេធោ នាម សម្ពុទ្ធោតិអាទិកំ អាយស្មតោ ឧត្តរសាមណេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សុមេធស្ស ភគវតោ កាលេ វិជ្ជាធរោ ហុត្វា អាកាសេន វិចរតិ. តេន ច សមយេន សត្ថា តស្សេវ អនុគ្គណ្ហនត្ថំ វនន្តរេ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ ឆព្ពណ្ណពុទ្ធរំសិយោ វិស្សជ្ជេន្តោ. សោ អន្តលិក្ខេន គច្ឆន្តោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ អាកាសតោ ឱរុយ្ហ សុវិសុទ្ធេហិ វិបុលេហិ កណិការបុប្ផេហិ ភគវន្តំ បូជេសិ, បុប្ផានិ ពុទ្ធានុភាវេន សត្ថុ ឧបរិ ឆត្តាការេន អដ្ឋំសុ, សោ តេន ភិយ្យោសោមត្តាយ បសន្នចិត្តោ ហុត្វា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិត្វា ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តោ យាវតាយុកំ តត្ថ ឋត្វា តតោ ចុតោ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណមហាសាលស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, ឧត្តរោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ព្រាហ្មណវិជ្ជាសុ និប្ផត្តិំ គន្ត្វា ជាតិយា រូបេន វិជ្ជាយ វយេន សីលាចារេន ច លោកស្ស សម្ភាវនីយោ ជាតោ.

តស្ស តំ សម្បត្តិំ ទិស្វា វស្សការោ មគធមហាមត្តោ អត្តនោ ធីតរំ ទាតុកាមោ ហុត្វា អត្តនោ អធិប្បាយំ បវេទេសិ. សោ និស្សរណជ្ឈាសយតាយ តំ បដិក្ខិបិត្វា កាលេន កាលំ ធម្មសេនាបតិំ បយិរុបាសន្តោ តស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វត្តសម្បន្នោ ហុត្វា ថេរំ ឧបដ្ឋហតិ.

តេន ច សមយេន ថេរស្ស អញ្ញតរោ អាពាធោ ឧប្បន្នោ, តស្ស ភេសជ្ជត្ថាយ ឧត្តរោ សាមណេរោ បាតោវ បត្តចីវរមាទាយ វិហារតោ និក្ខន្តោ អន្តរាមគ្គេ តឡាកស្ស សមីបេ បត្តំ ឋបេត្វា ឧទកសមីបំ គន្ត្វា មុខំ ធោវតិ. អថ អញ្ញតរោ ឧមង្គចោរោ កតកម្មោ អារក្ខបុរិសេហិ អនុពទ្ធោ អគ្គមគ្គេន នគរតោ និក្ខមិត្វា បលាយន្តោ អត្តនា គហិតំ រតនភណ្ឌិតំ សាមណេរស្ស បត្តេ បក្ខិបិត្វា បលាយិ. សាមណេរោបិ បត្តសមីបំ ឧបគតោ. ចោរំ អនុពន្ធន្តា រាជបុរិសា សាមណេរស្ស បត្តេ ភណ្ឌិកំ ទិស្វា ‘‘អយំ ចោរោ, ឥមិនា ចោរិយំ កត’’ន្តិ សាមណេរំ បច្ឆាពាហំ ពន្ធិត្វា វស្សការស្ស ព្រាហ្មណស្ស ទស្សេសុំ. វស្សការោ ច តទា រញ្ញោ វិនិច្ឆយេ និយុត្តោ ហុត្វា ឆេជ្ជភេជ្ជំ អនុសាសតិ, សោ ‘‘បុព្ពេ មម វចនំ នាទិយិ, សុទ្ធបាសណ្ឌិយេសុ បព្ពជី’’តិ (ថេរគា. អដ្ឋ. ១.ឧត្តរត្ថេរគាថាវណ្ណនា) កម្មំ អសោធេត្វា ឃាតុកាមត្តាវ ជីវន្តមេវ តំ សូលេ ឧត្តាសេសិ.

អថស្ស ភគវា ញាណបរិបាកំ ឱលោកេត្វា តំ ឋានំ គន្ត្វា វិប្ផុរន្តហត្ថនខមណិមយូខសម្ភិន្នសិតាភតាយ បគ្ឃរន្តជាតិហិង្គុលកសុវណ្ណរសធារំ វិយ ជាលាគុណ្ឋិតមុទុតលុនទីឃង្គុលិហត្ថំ ឧត្តរស្ស សីសេ ឋបេត្វា ‘‘ឧត្តរ, ឥទំ តេ បុរិមកម្មស្ស ផលំ ឧប្បន្នំ, តត្ថ តយា បច្ចវេក្ខណពលេន អធិវាសនា កាតព្ពា’’តិ វត្វា អជ្ឈាសយានុរូបំ ធម្មំ ទេសេសិ. ឧត្តរោ អមតាភិសេកសទិសេន សត្ថុ ហត្ថសម្ផស្សេន សញ្ជាតប្បសាទសោមនស្សតាយ ឧឡារបីតិបាមោជ្ជំ បដិលភិត្វា យថាបរិចិតំ វិបស្សនាមគ្គំ សមារូឡ្ហោ ញាណស្ស បរិបាកំ គតត្តា សត្ថុ ច ទេសនាវិលាសេន តាវទេវ មគ្គបដិបាដិយា សព្ពេ កិលេសេ ខេបេត្វា ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា សូលតោ ឧដ្ឋហិត្វា បរានុទ្ទយាយ អាកាសេ ឋត្វា បាដិហារិយំ ទស្សេសិ. មហាជនោ អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតោ អហោសិ. តាវទេវស្ស វណោ សំរូឡ្ហិ, សោ ភិក្ខូហិ, ‘‘អាវុសោ, តាទិសទុក្ខំ អនុភវន្តោ កថំ ត្វំ វិបស្សនំ អនុយុញ្ជិតុំ អសក្ខី’’តិ បុដ្ឋោ, ‘‘បគេវ មេ, អាវុសោ, សំសារេ អាទីនវោ, សង្ខារានញ្ច សភាវោ សុទិដ្ឋោ, ឯវាហំ តាទិសំ ទុក្ខំ អនុភវន្តោបិ អសក្ខិំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា វិសេសំ អធិគន្តុ’’ន្តិ អាហ. ‘‘បុព្ពជាតិយា ទហរកាលេ មក្ខិកំ គហេត្វា និម្ពសូលកំ គហេត្វា សូលារោបនកីឡំ បដិច្ច ឯវំ អនេកជាតិសតេសុ សូលារោបនទុក្ខមនុភវិត្វា ឥមាយ បរិយោសានជាតិយា ឯវរូបំ ទុក្ខមនុភូត’’ន្តិ អាហ.

៥៥. អថ អបរភាគេ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ សុមេធោ នាម សម្ពុទ្ធោតិអាទិមាហ. តត្ថ អនុត្តានបទវណ្ណនមេវ ករិស្សាម.

៥៧. វិជ្ជាធរោ តទា អាសិន្តិ ពាហិរកមន្តាទិវិជ្ជាសិទ្ធិយា អាកាសគាមិសមត្ថោ ហុត្វា ចរណវសេន តំ វិជ្ជំ រក្ខិត្វា អវិនាសេត្វា បរិហរណវសេន វិជ្ជាធរយោនិ អាសិំ អហោសិន្តិ អត្ថោ. អន្តលិក្ខចរោ អហន្តិ អន្តំ បរិយោសានំ កោដិំ លិខតេ សំករិស្សតីតិ អន្តលិក្ខំ. អថ វា អន្តំ បរិយោសានំ លិខ្យតេ ឱលោកិយតេ ឯតេនាតិ អន្តលិក្ខំ, តស្មិំ អន្តលិក្ខេ, អាកាសេ ចរណសីលោ អហន្តិ អត្ថោ. តិសូលំ សុកតំ គយ្ហាតិ តិខិណំ សូលំ, អគ្គំ អាវុធំ. តិសូលំ សុន្ទរំ កតំ, កោដ្ដនឃំសនមទ្ទនបហរណវសេន សុដ្ឋុ កតំ សូលាវុធំ គយ្ហ គហេត្វា អម្ពរតោ គច្ឆាមីតិ អត្ថោ. សេសំ សព្ពំ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តាវ នយានុយោគេន សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

ឧត្តរត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.