៥. កុមារកស្សបត្ថេរអបទានវណ្ណនា

បញ្ចមាបទានេ ឥតោ សតសហស្សម្ហីតិអាទិកំ អាយស្មតោ កុមារកស្សបត្ថេរស្ស អបទានំ. អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ ចិត្តកថិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សយម្បិ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេន្តោ បណិធានំ កត្វា តទនុរូបានិ បុញ្ញានិ ករោន្តោ យាវតាយុកំ ឋត្វា តតោ ចុតោ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឧភយសម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តោ តស្ស ភគវតោ សាសនេ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ កត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ទិព្ពសុខំ មានុសសុខញ្ច អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ឯកិស្សា សេដ្ឋិធីតាយ កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តោ. សា កិរ កុមារិកាកាលេយេវ បព្ពជិតុកាមា មាតាបិតរោ យាចិត្វា បព្ពជ្ជំ អលភមានា បតិកុលំ គន្ត្វា គព្ភំ គណ្ហិត្វា តំ អជានិត្វា ‘‘សាមិកំ អារាធេត្វា បព្ពជ្ជំ អនុជានាបេស្សាមី’’តិ ចិន្តេសិ. សា សាមិកំ អារាធេន្តី, អយ្យបុត្ត –

‘‘សចេ ឥមស្ស កាយស្ស, អន្តោ ពាហិរកោ សិយា;

ទណ្ឌំ នូន គហេត្វាន, កាកេ សោណេ និវារយេ’’តិ. (វិសុទ្ធិ. ១.១២២) –

អាទិនា សរីរស្ស ទោសំ ទស្សេន្តី តំ អារាធេសិ.

សា សាមិកេន អនុញ្ញាតា គព្ភិនិភាវំ អជានន្តី ទេវទត្តបក្ខិយាសុ ភិក្ខុនីសុ បព្ពជិ. តស្សា គព្ភិនិភាវំ ទិស្វា ភិក្ខុនិយោ ទេវទត្តំ បុច្ឆិំសុ. សោ ‘‘អស្សមណី’’តិ អាហ. សា ‘‘នាហំ ទេវទត្តំ ឧទ្ទិស្ស បព្ពជិតា, ភគវន្តំ ឧទ្ទិស្ស បព្ពជិតា’’តិ ភគវតោ សន្តិកំ គន្ត្វា ទសពលំ បុច្ឆិ. សត្ថា ឧបាលិត្ថេរំ បដិច្ឆាបេសិ. ថេរោ សាវត្ថិនគរវាសីនិ កុលានិ វិសាខញ្ច ឧបាសិកំ បក្កោសាបេត្វា សរាជិកាយ បរិសាយ តំ វិនិច្ឆិនន្តោ ‘‘បុរេ លទ្ធោ គព្ភោ, អរោគា បព្ពជ្ជា’’តិ អាហ. តំ សុត្វា សត្ថា ‘‘សាធុ សុវិនិច្ឆិតំ ឧបាលិនា អធិករណ’’ន្តិ ថេរស្ស សាធុការំ អទាសិ.

សា ភិក្ខុនី សុវណ្ណពិម្ពសទិសំ បុត្តំ វិជាយិ. តំ រាជា បសេនទិ កោសលោ ‘‘ទារកបរិហរណំ ភិក្ខុនីនំ បលិពោធោ’’តិ ធាតីនំ ទាបេត្វា បោសាបេសិ, កស្សបោតិស្ស នាមំ ករិំសុ. អបរភាគេ អលង្ករិត្វា សត្ថុ សន្តិកំ នេត្វា បព្ពាជេសិ. កុមារកាលេ បព្ពជិតត្តា បន ភគវតា ‘‘កស្សបំ បក្កោសថ, ឥទំ ផលំ វា ខាទនីយំ វា កស្សបស្ស ទេថា’’តិ វុត្តេ ‘‘កតរកស្សបស្សា’’តិ ‘‘កុមារកស្សបស្សា’’តិ ឯវំ គហិតនាមត្តា រញ្ញា បោសាវនីយបុត្តត្តា ច វុទ្ធកាលេបិ កុមារកស្សបោត្វេវ បញ្ញាយិត្ថ.

សោ បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ វិបស្សនាយ កម្មំ ករោតិ, ពុទ្ធវចនញ្ច ឧគ្គណ្ហាតិ. អថ តេន សទ្ធិំ បព្ពតមត្ថកេ សមណធម្មំ កត្វា អនាគាមី ហុត្វា សុទ្ធាវាសេ និព្ពត្តមហាព្រហ្មា ‘‘វិបស្សនាយ មុខំ ទស្សេត្វា មគ្គផលុប្បត្តិយា ឧបាយំ ករិស្សាមី’’តិ បញ្ចទសបញ្ហេ អភិសង្ខរិត្វា អន្ធវនេ វសន្តស្ស ថេរស្ស ‘‘ឥមេ បញ្ហេ សត្ថារំ បុច្ឆេយ្យាសី’’តិ អាចិក្ខិ. តតោ សោ តេ បញ្ហេ ភគវន្តំ បុច្ឆិ. ភគវាបិស្ស វិស្សជ្ជេសិ. ថេរោ ភគវតា កថិតនិយាមេនេវ តេ ឧគ្គណ្ហិត្វា វិបស្សនំ គព្ភំ គាហាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ.

១៥០. សោ អរហត្តំ បត្វា អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ ឥតោ សតសហស្សម្ហីតិអាទិមាហ. តត្ថ យំ ហេដ្ឋា វុត្តនយញ្ច ឧត្តានត្ថញ្ច, តំ សព្ពំ ន វណ្ណយិស្សាម. អនុត្តានបទមេវ វណ្ណយិស្សាម.

១៦៩. អាបន្នសត្តា មេ មាតាតិ មយ្ហំ មាតា គរុគព្ភា គព្ភិនី បសុតាសន្នគព្ភាតិ អត្ថោ.

១៧៣. វម្មិកសទិសំ កាយន្តិ សរីរំ នាម វម្មិកសទិសំ យថា វម្មិកោ ឥតោ ចិតោ ច ឆិទ្ទាវឆិទ្ទោ ឃរគោឡិកឧបចិកាទីនំ អាសយោ, ឯវមេវ អយំ កាយោ នវឆិទ្ទោ ធុវស្សវោតិ ពុទ្ធេន ភគវតា ទេសិតំ បកាសិតំ តំ សុត្វា មេ ចិត្តំ អាសវេ អគ្គហេត្វា អសេសេត្វា កិលេសតោ វិមុច្ចិ, អរហត្តេ បតិដ្ឋាសីតិ អត្ថោ. អបរភាគេ តត្ថ តត្ថ ភិក្ខូនំ វិចិត្តធម្មកថិកភាវំ សុត្វា សត្ថា ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ចិត្តកថិកានំ យទិទំ កុមារកស្សបោ’’តិ (អ. និ. ១.២០៩, ២១៧) ឯតទគ្គេ ឋបេសីតិ.

កុមារកស្សបត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.