៤. ទព្ពមល្លបុត្តត្ថេរអបទានវណ្ណនា

ចតុត្ថាបទានេ បទុមុត្តរោ នាម ជិនោតិអាទិកំ អាយស្មតោ ទព្ពមល្លបុត្តត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ សេដ្ឋិបុត្តោ ហុត្វា ជាតោ វិភវសម្បន្នោ អហោសិ, សត្ថរិ បសន្នោ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ សេនាសនបញ្ញាបកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និមន្តេត្វា សត្តាហំ មហាទានំ ទត្វា សត្តាហច្ចយេន ភគវតោ បាទមូលេ និបតិត្វា តំ ឋានំ បត្ថេសិ. ភគវាបិស្ស សមិជ្ឈនភាវំ ញត្វា ព្យាកាសិ. សោ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា តតោ ចុតោ តុសិតាទីសុ ទេវេសុ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវិត្វា តតោ ចុតោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកស្មិំ កុលេ និព្ពត្តោ អសប្បុរិសសំសគ្គេន តស្ស សាវកំ ភិក្ខុំ អរហាតិ ជានន្តោបិ អព្ភូតេន អព្ភាចិក្ខិ. តស្សេវ សាវកានំ ខីរសលាកភត្តំ អទាសិ. សោ យាវតាយុកំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឧភយសម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា កស្សបទសពលស្ស កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តោ ឱសានកាលេ សាសនេ បព្ពជិតោ បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ សកលលោកេ កោលាហលេ ជាតេ សត្ត ភិក្ខវោ បព្ពជិតោ បច្ចន្តជនបទេ វនមជ្ឈេ ឯកំ បព្ពតំ អភិរុហិត្វា ‘‘ជីវិតាសា ឱរោហន្តុ និរាលយា និសីទន្តូ’’តិ និស្សេណិំ បាតេសុំ. តេសំ ឱវាទទាយកោ ជេដ្ឋកត្ថេរោ សត្ថាហព្ភន្តរេ អរហា អហោសិ. តទនន្តរត្ថេរោ អនាគាមី, ឥតរេ បញ្ច បរិសុទ្ធសីលា តតោ ចុតា ទេវលោកេ និព្ពត្តា. តត្ថ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទិព្ពសុខំ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ បុក្កុសាតិ (ម. និ. ៣.៣៤២), សភិយោ (សុ. និ. សភិយសុត្ត), ពាហិយោ (ឧទា. ១០), កុមារកស្សបោតិ (ម. និ. ១.២៤៩) ឥមេ ចត្តារោ តត្ថ តត្ថ និព្ពត្តិំសុ. អយំ បន មល្លរដ្ឋេ អនុបិយនគរេ និព្ពត្តិ. តស្មិំ មាតុកុច្ឆិតោ អនិក្ខន្តេយេវ មាតា កាលមកាសិ, អថេកោ តស្សា សរីរំ ឈាបនត្ថាយ ចិតកស្មិំ អារោបេត្វា កុមារំ ទព្ពន្តរេ បតិតំ គហេត្វា ជគ្គាបេសិ. ទព្ពេ បតិតត្តា ទព្ពោ មល្លបុត្តោតិ បាកដោ អហោសិ. អបរភាគេ បុព្ពសម្ភារវសេន បព្ពជិ, សោ កម្មដ្ឋានមនុយុត្តោ នចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ.

អថ នំ សត្ថា មជ្ឈត្តភាវេន អានុភាវសម្បន្នភាវេន ច ភិក្ខូនំ សេនាសនំ បញ្ញាបនេ ភត្តុទ្ទេសនេ ច និយោជេសិ. សព្ពោ ច ភិក្ខុសង្ឃោ តំ សមន្នេសិ. តំ វិនយខន្ធកេ (ចូឡវ. ១៨៩-១៩០) អាគតមេវ. អបរភាគេ ថេរោ ឯកស្ស វរសលាកទាយកស្ស សលាកភត្តំ មេត្តិយភូមជកានំ ភិក្ខូនំ ឧទ្ទិសិ. តេ ហដ្ឋតុដ្ឋា ‘‘ស្វេ មយ្ហំ មុគ្គឃតមធុមិស្សកភត្តំ ភុញ្ជិស្សាមា’’តិ ឧស្សាហជាតា អហេសុំ. សោ បន ឧបាសកោ តេសំ វារប្បត្តភាវំ សុត្វា ទាសិំ អាណាបេសិ – ‘‘យេ, ជេ, ភិក្ខូ ស្វេ ឥធ អាគមិស្សន្តិ, តេ កណាជកេន ពិលង្គទុតិយេន បរិវិសាហី’’តិ. សាបិ តថេវ តេ ភិក្ខូ អាគតេ កោដ្ឋកបមុខេ និសីទាបេត្វា ភោជេសិ. តេ ភិក្ខូ អនត្តមនា កោបេន តដតដាយន្តា ថេរេ អាឃាតំ ពន្ធិត្វា ‘‘មធុរភត្តទាយកំ អម្ហាកំ អមធុរភត្តំ ទាបេតុំ ឯសោវ និយោជេសី’’តិ ទុក្ខី ទុម្មនា និសីទិំសុ. អថ តេ មេត្តិយា នាម ភិក្ខុនី ‘‘កិំ, ភន្តេ, ទុម្មនា’’តិ បុច្ឆិ. តេ, ‘‘ភគិនិ, កិំ អម្ហេ ទព្ពេន មល្លបុត្តេន វិហេឋិយមានេ អជ្ឈុបេក្ខសី’’តិ អាហំសុ. ‘‘កិំ, ភន្តេ, មយា សក្កា កាតុ’’ន្តិ? ‘‘តស្ស ទោសំ អារោបេហី’’តិ. សា តត្ថ តត្ថ ថេរស្ស អភូតារោបនំ អកាសិ. តំ សុត្វា ភិក្ខូ ភគវតោ អារោចេសុំ. អថ ភគវា ទព្ពំ មល្លបុត្តំ បក្កោសាបេត្វា – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ទព្ព, មេត្តិយាយ ភិក្ខុនិយា វិប្បការមកាសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘យថា មំ, ភន្តេ, ភគវា ជានាតី’’តិ. ‘‘ន ខោ, ទព្ព, ទព្ពា ឯវំ និព្ពេឋេន្តិ, ការកភាវំ វា អការកភាវំ វា វទេហី’’តិ. ‘‘អការកោ អហំ, ភន្តេ’’តិ. ភគវា – ‘‘មេត្តិយំ ភិក្ខុនិំ នាសេត្វា តេ ភិក្ខូ អនុយុញ្ជថា’’តិ អាហ. ឧបាលិត្ថេរប្បមុខា ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុនិំ ឧប្បព្ពាជេត្វា មេត្តិយភូមជកេ ភិក្ខូ អនុយុញ្ជិត្វា តេហិ ‘‘អម្ហេហិ និយោជិតា សា ភិក្ខុនី’’តិ វុត្តេ ភគវតោ ឯកមត្ថំ អារោចេសុំ. ភគវា មេត្តិយភូមជកានំ ភិក្ខូនំ អមូលកសង្ឃាទិសេសំ បញ្ញបេសិ.

តេន ច សមយេន ទព្ពត្ថេរោ ភិក្ខូនំ សេនាសនំ បញ្ញាបេន្តោ វេឡុវនវិហារស្ស សាមន្តា អដ្ឋារសមហាវិហារេ សភាគេ ភិក្ខូ បេសេន្តោ រត្តិភាគេ អន្ធការេ អង្គុលិយា បទីបំ ជាលេត្វា តេនេវាលោកេន អនិទ្ធិមន្តេ ភិក្ខូ បេសេសិ. ឯវំ ថេរស្ស សេនាសនបញ្ញាបនភត្តុទ្ទេសនកិច្ចេ បាកដេ ជាតេ សត្ថា អរិយគណមជ្ឈេ ទព្ពត្ថេរំ ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ សេនាសនបញ្ញាបកានំ យទិទំ ទព្ពោ មល្លបុត្តោ’’តិ (អ. និ. ១.២០៩, ២១៤) ឯតទគ្គេ ឋបេសិ.

១០៨. ថេរោ អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ បទុមុត្តរោ នាម ជិនោតិអាទិមាហ. តំ សព្ពំ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថមេវ. ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ វិបស្សី នាម នាយកោ លោកេ ឧប្បជ្ជីតិ សម្ពន្ធោ.

១២៥. ទុដ្ឋចិត្តោតិ ទូសិតចិត្តោ អសាធុសង្គមេន អបសន្នចិត្តោតិ អត្ថោ. ឧបវទិំ សាវកំ តស្សាតិ តស្ស ភគវតោ ខីណាសវំ សាវកំ ឧបវទិំ, ឧបរិ អភូតំ វចនំ អារោបេសិំ, អព្ភក្ខានំ អកាសិន្តិ អត្ថោ.

១៣២. ទុន្ទុភិយោតិ ទុន្ទុំ ឥតិ សទ្ទាយនតោ ទុន្ទុភិសង្ខាតា ភេរិយោ. នាទយិំសូតិ សទ្ទំ ករិំសុ. សមន្តតោ អសនិយោតិ សព្ពទិសាភាគតោ អសនេ វិនាសនេ និយុត្តោតិ អសនិយោ, ទេវទណ្ឌា ភយាវហា ផលិំសូតិ សម្ពន្ធោ.

១៣៣. ឧក្កា បតិំសុ នភសាតិ អាកាសតោ អគ្គិក្ខន្ធា ច បតិំសូតិ អត្ថោ. ធូមកេតុ ច ទិស្សតីតិ ធូមរាជិសហិតោ អគ្គិក្ខន្ធោ ច ទិស្សតិ បញ្ញាយតីតិ អត្ថោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

ទព្ពមល្លបុត្តត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.