៣. មហាកច្ចានត្ថេរអបទានវណ្ណនា

បទុមុត្តរនាថស្សាតិអាទិកំ អាយស្មតោ កច្ចានត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ គហបតិមហាសាលកុលគេហេ និព្ពត្តេត្វា វុទ្ធិប្បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជន្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សយម្បិ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេន្តោ ទានាទីនិ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ សុមេធស្ស ភគវតោ កាលេ វិជ្ជាធរោ ហុត្វា អាកាសេន គច្ឆន្តោ សត្ថារំ ឯកស្មិំ វនសណ្ឌេ និសិន្នំ ទិស្វា បសន្នមានសោ កណិការបុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ.

សោ តេន បុញ្ញកម្មេន អបរាបរំ សុគតីសុយេវ បរិវត្តេត្វា កស្សបទសពលស្ស កាលេ ពារាណសិយំ កុលឃរេ និព្ពត្តិត្វា បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ សុវណ្ណចេតិយករណដ្ឋានំ ទសសហស្សគ្ឃនិកាយ សុវណ្ណិដ្ឋកាយ បូជំ កត្វា ‘‘ភគវា មយ្ហំ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ សរីរំ សុវណ្ណវណ្ណំ ហោតូ’’តិ បត្ថរំ អកាសិ. តតោ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ឧជ្ជេនិយំ រញ្ញោ ចណ្ឌបជ្ជោតស្ស បុរោហិតស្ស គេហេ និព្ពត្តិ, តស្ស នាមគ្គហណទិវសេ មាតាបិតរោ ‘‘អម្ហាកំ បុត្តោ សុវណ្ណវណ្ណោ អត្តនោ នាមំ គហេត្វា អាគតោ’’តិ កញ្ចនមាណវោត្វេវ នាមំ ករិំសុ. សោ វុទ្ធិមន្វាយ តយោ វេទេ ឧគ្គណ្ហិត្វា បិតុ អច្ចយេន បុរោហិតដ្ឋានំ លភិ. សោ គោត្តវសេន កច្ចានោតិ បញ្ញាយិត្ថ.

រាជា ចណ្ឌបជ្ជោតោ ពុទ្ធុប្បាទំ សុត្វា, ‘‘អាចរិយ, ត្វំ តត្ថ គន្ត្វា សត្ថារំ ឥធានេហី’’តិ បេសេសិ. សោ អត្តដ្ឋមោ សត្ថុ សន្តិកំ ឧបគតោ. តស្ស សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ សោ សត្តហិ ជនេហិ សទ្ធិំ សហបដិសម្ភិទាហិ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. អថ សត្ថា ‘‘ឯថ, ភិក្ខវោ’’តិ ហត្ថំ បសារេសិ. តេ តាវទេវ ទ្វង្គុលមត្តកេសមស្សុកា ឥទ្ធិមយបត្តចីវរធរា វស្សសដ្ឋិកត្ថេរា វិយ អហេសុំ. ឯវំ ថេរោ សទត្ថំ និប្ផាទេត្វា, ‘‘ភន្តេ, រាជា បជ្ជោតោ តុម្ហាកំ បាទេ វន្ទិតុំ ធម្មញ្ច សោតុំ ឥច្ឆតី’’តិ សត្ថុ អារោចេសិ. សត្ថា ‘‘ត្វំយេវ ភិក្ខុ តត្ថ គច្ឆ, តយិ គតេបិ រាជា បសីទិស្សតី’’តិ អាហ. ថេរោ អត្តដ្ឋមោ តត្ថ គន្ត្វា រាជានំ បសាទេត្វា អវន្តីសុ សាសនំ បតិដ្ឋាបេត្វា បុន សត្ថុ សន្តិកមេវ គតោ.

៣១. ឯវំ សោ បត្តអរហត្តផលោ ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជន្តានំ យទិទំ មហាកច្ចានោ’’តិ (អ. និ. ១.១៨៨, ១៩៧) ឯតទគ្គដ្ឋានំ បត្វា អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ បទុមុត្តរនាថស្សាតិអាទិមាហ. តត្ថ បទុមំ នាម ចេតិយន្តិ បទុមេហិ ឆាទិតត្តា វា បទុមាការេហិ កតត្តា វា ភគវតោ វសនគន្ធកុដិវិហារោវ បូជនីយភាវេន ចេតិយំ, យថា ‘‘គោតមកចេតិយំ, អាឡវកចេតិយ’’ន្តិ វុត្តេ តេសំ យក្ខានំ និវសនដ្ឋានំ បូជនីយដ្ឋានត្តា ចេតិយន្តិ វុច្ចតិ, ឯវមិទំ ភគវតោ វសនដ្ឋានំ ចេតិយន្តិ វុច្ចតិ, ន ធាតុនិធាយកចេតិយន្តិ វេទិតព្ពំ. ន ហិ អបរិនិព្ពុតស្ស ភគវតោ សរីរធាតូនំ អភាវា ធាតុចេតិយំ អករិ. សិលាសនំ ការយិត្វាតិ តស្សា បទុមនាមិកាយ គន្ធកុដិយា បុប្ផាធារត្ថាយ ហេដ្ឋា ផលិកមយំ សិលាសនំ ការេត្វា. សុវណ្ណេនាភិលេបយិន្តិ តំ សិលាសនំ ជម្ពោនទសុវណ្ណេន អភិវិសេសេន លេបយិំ ឆាទេសិន្តិ អត្ថោ.

៣២. រតនាមយំ សត្តហិ រតនេហិ កតំ ឆត្តំ បគ្គយ្ហ មុទ្ធនិ ធារេត្វា វាឡពីជនិញ្ច សេតបវរចាមរិញ្ច បគ្គយ្ហ ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ. លោកពន្ធុស្ស តាទិនោតិ សកលលោកពន្ធុសទិសស្ស តាទិគុណសមង្គិស្ស ពុទ្ធស្ស ធារេសិន្តិ អត្ថោ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

មហាកច្ចានត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.