អដ្ឋកវណ្ណនា

៣៣៣. ឥតិ សត្តកវសេន សាមគ្គិរសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អដ្ឋកវសេន ទស្សេតុំ បុន ទេសនំ អារភិ. តត្ថ មិច្ឆត្តាតិ អយាថាវា មិច្ឆាសភាវា. សម្មត្តាតិ យាថាវា សម្មាសភាវា.

៣៣៤. កុសីតវត្ថូនីតិ កុសីតស្ស អលសស្ស វត្ថូនិ បតិដ្ឋា កោសជ្ជការណានីតិ អត្ថោ. កម្មំ កត្តព្ពំ ហោតីតិ ចីវរវិចារណាទិកម្មំ កាតព្ពំ ហោតិ. ន វីរិយំ អារភតីតិ ទុវិធម្បិ វីរិយំ នារភតិ. អប្បត្តស្សាតិ ឈានវិបស្សនាមគ្គផលធម្មស្ស អប្បត្តស្ស បត្តិយា. អនធិគតស្សាតិ តស្សេវ អនធិគតស្ស អធិគមត្ថាយ. អសច្ឆិកតស្សាតិ តស្សេវ អបច្ចក្ខកតស្ស សច្ឆិករណត្ថាយ. ឥទំ បឋមន្តិ ឥទំ ហន្ទាហំ និបជ្ជាមីតិ ឯវំ ឱសីទនំ បឋមំ កុសីតវត្ថុ. ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ‘‘មាសាចិតំ មញ្ញេ’’តិ ឯត្ថ បន មាសាចិតំ នាម តិន្តមាសោ. យថា តិន្តមាសោ គរុកោ ហោតិ, ឯវំ គរុកោតិ អធិប្បាយោ. គិលានា វុដ្ឋិតោ ហោតីតិ គិលានោ ហុត្វា បច្ឆា វុដ្ឋិតោ ហោតិ.

៣៣៥. អារម្ភវត្ថូនីតិ វីរិយការណានិ. តេសម្បិ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៣៣៦. ទានវត្ថូនីតិ ទានការណានិ. អាសជ្ជ ទានំ ទេតីតិ បត្វា ទានំ ទេតិ. អាគតំ ទិស្វាវ មុហុត្តំយេវ និសីទាបេត្វា សក្ការំ កត្វា ទានំ ទេតិ, ទស្សាមិ ទស្សាមីតិ ន កិលមេតិ. ឥតិ ឯត្ថ អាសាទនំ ទានការណំ នាម ហោតិ. ភយា ទានំ ទេតីតិអាទីសុបិ ភយាទីនិ ទានការណានីតិ វេទិតព្ពានិ. តត្ថ ភយំ នាម អយំ អទាយកោ អការកោតិ គរហាភយំ វា អបាយភយំ វា. អទាសិ មេតិ មយ្ហំ បុព្ពេ ឯស ឥទំ នាម អទាសីតិ ទេតិ. ទស្សតិ មេតិ អនាគតេ ឥទំ នាម ទស្សតីតិ ទេតិ. សាហុ ទានន្តិ ទានំ នាម សាធុ សុន្ទរំ, ពុទ្ធាទីហិ បណ្ឌិតេហិ បសត្ថន្តិ ទេតិ. ចិត្តាលង្ការចិត្តបរិក្ខារត្ថំ ទានំ ទេតីតិ សមថវិបស្សនាចិត្តស្ស អលង្ការត្ថញ្ចេវ បរិវារត្ថញ្ច ទេតិ. ទានញ្ហិ ចិត្តំ មុទុកំ ករោតិ. យេន លទ្ធំ ហោតិ, សោបិ លទ្ធំ មេតិ មុទុចិត្តោ ហោតិ, យេន ទិន្នំ, សោបិ ទិន្នំ មយាតិ មុទុចិត្តោ ហោតិ, ឥតិ ឧភិន្នម្បិ ចិត្តំ មុទុកំ ករោតិ, តេនេវ ‘‘អទន្តទមនំ ទាន’’ន្តិ វុច្ចតិ. យថាហ –

‘‘អទន្តទមនំ ទានំ, អទានំ ទន្តទូសកំ;

ទានេន បិយវាចាយ, ឧន្នមន្តិ នមន្តិ ចា’’តិ.

ឥមេសុ បន អដ្ឋសុ ទានេសុ ចិត្តាលង្ការទានមេវ ឧត្តមំ.

៣៣៧. ទានូបបត្តិយោតិ ទានបច្ចយា ឧបបត្តិយោ. ទហតីតិ ឋបេតិ. អធិដ្ឋាតីតិ តស្សេវ វេវចនំ. ភាវេតីតិ វឌ្ឍេតិ. ហីនេ វិមុត្តន្តិ ហីនេសុ បញ្ចកាមគុណេសុ វិមុត្តំ. ឧត្តរិ អភាវិតន្តិ តតោ ឧត្តរិ មគ្គផលត្ថាយ អភាវិតំ. តត្រូបបត្តិយា សំវត្តតីតិ យំ បត្ថេត្វា កុសលំ កតំ, តត្ថ តត្ថ និព្ពត្តនត្ថាយ សំវត្តតិ.

វីតរាគស្សាតិ មគ្គេន វា សមុច្ឆិន្នរាគស្ស សមាបត្តិយា វា វិក្ខម្ភិតរាគស្ស. ទានមត្តេនេវ ហិ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិតុំ ន សក្កា. ទានំ បន សមាធិវិបស្សនាចិត្តស្ស អលង្ការោ បរិវារោ ហោតិ. តតោ ទានេន មុទុចិត្តោ ព្រហ្មវិហារេ ភាវេត្វា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តតិ. តេន វុត្តំ ‘‘វីតរាគស្ស នោ សរាគស្សា’’តិ.

ខត្តិយានំ បរិសា ខត្តិយបរិសា, សមូហោតិ អត្ថោ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

លោកស្ស ធម្មា លោកធម្មា. ឯតេហិ មុត្តោ នាម នត្ថិ, ពុទ្ធានម្បិ ហោន្តិយេវ. វុត្តម្បិ ចេតំ – ‘‘អដ្ឋិមេ, ភិក្ខវេ, លោកធម្មា លោកំ អនុបរិវត្តន្តិ, លោកោ ច អដ្ឋ លោកធម្មេ អនុបរិវត្តតី’’តិ (អ. និ. ៨.៥). លាភោ អលាភោតិ លាភេ អាគតេ អលាភោ អាគតោ ឯវាតិ វេទិតព្ពោ. យសាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

៣៣៨. អភិភាយតនវិមោក្ខកថា ហេដ្ឋា កថិតា ឯវ.

‘‘ឥមេ ខោ, អាវុសោ’’តិអាទិ វុត្តនយេនេវ យោជេតព្ពំ. ឥតិ ឯកាទសន្នំ អដ្ឋកានំ វសេន អដ្ឋាសីតិ បញ្ហេ កថេន្តោ ថេរោ សាមគ្គិរសំ ទស្សេសីតិ.

អដ្ឋកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.