មឃមាណវវត្ថុ

៣៥៥. ទីឃរត្តំ វិសុទ្ធោ ខោ អយំ យក្ខោតិ ចិរកាលតោ បភុតិ វិសុទ្ធោ. កីវ ចិរកាលតោ? អនុប្បន្នេ ពុទ្ធេ មគធរដ្ឋេ មចលគាមកេ មឃមាណវកាលតោ បដ្ឋាយ. តទា កិរេស ឯកទិវសំ កាលស្សេវ វុដ្ឋាយ គាមមជ្ឈេ មនុស្សានំ គាមកម្មករណដ្ឋានំ គន្ត្វា អត្តនោ ឋិតដ្ឋានំ បាទន្តេនេវ បំសុកចវរំ អបនេត្វា រមណីយមកាសិ, អញ្ញោ អាគន្ត្វា តត្ថ អដ្ឋាសិ. សោ តាវតកេនេវ សតិំ បដិលភិត្វា មជ្ឈេ គាមស្ស ខលមណ្ឌលមត្តំ ឋានំ សោធេត្វា វាលុកំ ឱកិរិត្វា ទារូនិ អាហរិត្វា សីតកាលេ អគ្គិំ ករោតិ, ទហរា ច មហល្លកា ច អាគន្ត្វា តត្ថ និសីទន្តិ.

អថស្ស ឯកទិវសំ ឯតទហោសិ – ‘‘មយំ នគរំ គន្ត្វា រាជរាជមហាមត្តាទយោ បស្សាម, ឥមេសុបិ ចន្ទិមសូរិយេសុ ‘ចន្ទោ នាម ទេវបុត្តោ, សូរិយោ នាម ទេវបុត្តោ’តិ វទន្តិ. កិំ នុ ខោ កត្វា ឯតេ ឯតា សម្បត្តិយោ អធិគតា’’តិ? តតោ ‘‘នាញ្ញំ កិញ្ចិ, បុញ្ញកម្មមេវ កត្វា’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘មយាបិ ឯវំវិធសម្បត្តិទាយកំ បុញ្ញកម្មមេវ កត្តព្ព’’ន្តិ ចិន្តេសិ.

សោ កាលស្សេវ វុដ្ឋាយ យាគុំ បិវិត្វា វាសិផរសុកុទាលមុសលហត្ថោ ចតុមហាបថំ គន្ត្វា មុសលេន បាសាណេ ឧច្ចាលេត្វា បវដ្ដេតិ, យានានំ អក្ខបដិឃាតរុក្ខេ ហរតិ, វិសមំ សមំ ករោតិ, ចតុមហាបថេ សាលំ ករោតិ, បោក្ខរណិំ ខណតិ, សេតុំ ពន្ធតិ, ឯវំ ទិវសំ កម្មំ កត្វា អត្ថង្គតេ សូរិយេ ឃរំ ឯតិ. តំ អញ្ញោ បុច្ឆិ – ‘‘ភោ, មឃ, ត្វំ បាតោវ និក្ខមិត្វា សាយំ អរញ្ញតោ ឯសិ, កិំ កម្មំ ករោសី’’តិ? បុញ្ញកម្មំ ករោមិ. សគ្គគាមិមគ្គំ សោធេមីតិ. កិមិទំ, ភោ, បុញ្ញំ នាមាតិ? ត្វំ ន ជានាសីតិ? អាម, ន ជានាមីតិ. នគរំ គតកាលេ ទិដ្ឋបុព្ពា តេ រាជរាជមហាមត្តាទយោតិ? អាម, ទិដ្ឋបុព្ពាតិ. បុញ្ញកម្មំ កត្វា តេហិ តំ ឋានំ លទ្ធំ, អហម្បិ ឯវំវិធសម្បត្តិទាយកំ កម្មំ ករោមិ. ‘‘ចន្ទោ នាម ទេវបុត្តោ, សូរិយោ នាម ទេវបុត្តោ’’តិ សុតបុព្ពំ តយាតិ? អាម សុតបុព្ពន្តិ. ឯតស្ស សគ្គស្ស គមនមគ្គំ អហំ សោធេមីតិ. ឥទំ បន បុញ្ញកម្មំ កិំ តវេវ វដ្ដតិ, អញ្ញស្ស ន វដ្ដតីតិ? ន កស្សចេតំ វារិតន្តិ. យទិ ឯវំ ស្វេ អរញ្ញំ គមនកាលេ មយ្ហម្បិ សទ្ទំ ទេហីតិ. បុនទិវសេ តំ គហេត្វា គតោ, ឯវំ តស្មិំ គាមេ តេត្តិំស មនុស្សា តរុណវយា សព្ពេ តស្សេវ អនុវត្តកា អហេសុំ. តេ ឯកច្ឆន្ទា ហុត្វា បុញ្ញកម្មានិ ករោន្តា វិចរន្តិ. យំ ទិសំ គច្ឆន្តិ, មគ្គំ សមំ ករោន្តា ឯកទិវសេនេវ ករោន្តិ, បោក្ខរណិំ ខណន្តា, សាលំ ករោន្តា, សេតុំ ពន្ធន្តា ឯកទិវសេនេវ និដ្ឋាបេន្តិ.

អថ នេសំ គាមភោជកោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ បុព្ពេ ឯតេសុ សុរំ បិវន្តេសុ បាណឃាតាទីនិ ករោន្តេសុ ច កហាបណាទិវសេន ចេវ ទណ្ឌពលិវសេន ច ធនំ លភាមិ. ឥទានិ ឯតេសំ បុញ្ញករណកាលតោ បដ្ឋាយ ឯត្តកោ អាយោ នត្ថិ, ហន្ទ នេ រាជកុលេ បរិភិន្ទាមី’’តិ រាជានំ ឧបសង្កមិត្វា ចោរេ, មហារាជ, បស្សាមីតិ. កុហិំ, តាតាតិ? មយ្ហំ គាមេតិ. កិំ ចោរា នាម, តាតាតិ? រាជាបរាធិកា ទេវាតិ. កិំ ជាតិកាតិ? គហបតិជាតិកា ទេវាតិ. គហបតិកា កិំ ករិស្សន្តិ, តយា ជានមានេន កស្មា មយ្ហំ ន កថិតន្តិ? ភយេន, មហារាជ, ន កថេមិ, ឥទានិ មា មយ្ហំ ទោសំ ករេយ្យាថាតិ. អថ រាជា ‘‘អយំ មយ្ហំ មហារវំ រវតី’’តិ សទ្ទហិត្វា ‘‘តេន ហិ គច្ឆ, ត្វមេវ នេ អានេហី’’តិ ពលំ ទត្វា បេសេសិ. សោ គន្ត្វា ទិវសំ អរញ្ញេ កម្មំ កត្វា សាយមាសំ ភុញ្ជិត្វា គាមមជ្ឈេ និសីទិត្វា ‘‘ស្វេ កិំ កម្មំ ករិស្សាម, កិំ មគ្គំ សមំ ករោម, បោក្ខរណិំ ខណាម, សេតុំ ពន្ធាមា’’តិ មន្តយមានេយេវ តេ បរិវារេត្វា ‘‘មា ផន្ទិត្ថ, រញ្ញោ អាណា’’តិ ពន្ធិត្វា បាយាសិ. អថ ខោ នេសំ ឥត្ថិយោ ‘‘សាមិកា កិរ វោ ‘រាជាបរាធិកា ចោរា’តិ ពន្ធិត្វា និយ្យន្តី’’តិ សុត្វា ‘‘អតិចិរេន កូដា ឯតេ ‘បុញ្ញកម្មំ ករោមា’តិ ទិវសេ ទិវសេ អរញ្ញេវ អច្ឆន្តិ, សព្ពកម្មន្តា បរិហីនា, គេហេ ន កិញ្ចិ វឌ្ឍតិ, សុដ្ឋុ ពទ្ធា សុដ្ឋុ គហិតា’’តិ វទិំសុ.

គាមភោជកោបិ តេ នេត្វា រញ្ញោ ទស្សេសិ. រាជា អនុបបរិក្ខិត្វាយេវ ‘‘ហត្ថិនា មទ្ទាបេថា’’តិ អាហ. តេសុ នីយមានេសុ មឃោ ឥតរេ អាហ – ‘‘ភោ, សក្ខិស្សថ មម វចនំ កាតុ’’ន្តិ? តវ វចនំ ករោន្តាយេវម្ហ ឥមំ ភយំ បត្តា, ឯវំ សន្តេបិ តវ វចនំ ករោម, ភណ ភោ, កិំ ករោមាតិ? ឯត្ថ ភោ វដ្ដេ ចរន្តានំ នាម និពទ្ធំ ឯតំ, កិំ បន តុម្ហេ ចោរាតិ? ន ចោរម្ហាតិ. ឥមស្ស លោកស្ស សច្ចកិរិយា នាម អវស្សយោ, តស្មា សព្ពេបិ ‘‘យទិ អម្ហេ ចោរា, ហត្ថី មទ្ទតុ, អថ ន ចោរា, មា មទ្ទតូ’’តិ សច្ចកិរិយំ ករោថាតិ. តេ តថា អកំសុ. ហត្ថី ឧបគន្តុម្បិ ន សក្កោតិ, វិរវន្តោ បលាយតិ, ហត្ថិំ តុត្តតោមរង្កុសេហិ កោដ្ដេន្តាបិ ឧបនេតុំ ន សក្កោន្តិ. ‘‘ហត្ថិំ ឧបនេតុំ ន សក្កោមា’’តិ រញ្ញោ អារោចេសុំ. តេន ហិ ឧបរិ កដេន បដិច្ឆាទេត្វា មទ្ទាបេថាតិ. ឧបរិ កដេ ទិន្នេ ទិគុណរវំ វិរវន្តោ បលាយតិ.

រាជា សុត្វា បេសុញ្ញការកំ បក្កោសាបេត្វា អាហ – ‘‘តាត, ហត្ថី មទ្ទិតុំ ន ឥច្ឆតី’’តិ? អាម, ទេវ, ជេដ្ឋកមាណវោ មន្តំ ជានាតិ, មន្តស្សេវ អយមានុភាវោតិ. រាជា តំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘មន្តោ កិរ តេ អត្ថី’’តិ បុច្ឆិ? នត្ថិ, ទេវ, មយ្ហំ មន្តោ, សច្ចកិរិយំ បន មយំ ករិម្ហ – ‘‘យទិ អម្ហេ រញ្ញោ ចោរា, មទ្ទតុ, អថ ន ចោរា, មា មទ្ទតូ’’តិ, សច្ចកិរិយាយ នោ ឯស អានុភាវោតិ. កិំ បន, តាត, តុម្ហេ កម្មំ ករោថាតិ? អម្ហេ, ទេវ, មគ្គំ សមំ ករោម, ចតុមហាបថេ សាលំ ករោម, បោក្ខរណិំ ខណាម, សេតុំ ពន្ធាម, ឯវរូបានិ បុញ្ញកម្មានិ ករោន្តា វិចរិម្ហាតិ.

អយំ តុម្ហេ កិមត្ថំ បិសុណេសីតិ? អម្ហាកំ បមត្តកាលេ ឥទញ្ចិទញ្ច លភតិ, អប្បមត្តកាលេ តំ នត្ថិ, ឯតេន ការណេនាតិ. តាត, អយំ ហត្ថី នាម តិរច្ឆានោ, សោបិ តុម្ហាកំ គុណេ ជានាតិ. អហំ មនុស្សោ ហុត្វាបិ ន ជានាមិ, តុម្ហាកំ វសនគាមំ តុម្ហាកំយេវ បុន អហរណីយំ កត្វា ទេមិ, អយម្បិ ហត្ថី តុម្ហាកំយេវ ហោតុ, បេសុញ្ញការកោបិ តុម្ហាកំយេវ ទាសោ ហោតុ. ឥតោ បដ្ឋាយ មយ្ហម្បិ បុញ្ញកម្មំ ករោថាតិ ធនំ ទត្វា វិស្សជ្ជេសិ. តេ ធនំ គហេត្វា វារេន វារេន ហត្ថិំ អារុយ្ហ គច្ឆន្តា មន្តយន្តិ ‘‘ភោ បុញ្ញកម្មំ នាម អនាគតភវត្ថាយ ករិយតិ, អម្ហាកំ បន អន្តោឧទកេ បុប្ផិតំ នីលុប្បលំ វិយ ឥមស្មិញ្ញេវ អត្តភាវេ វិបាកំ ទេតិ. ឥទានិ អតិរេកំ បុញ្ញំ ករិស្សាមា’’តិ, កិំ ករោមាតិ? ចតុមហាបថេ ថាវរំ កត្វា មហាជនស្ស វិស្សមនសាលំ ករោម, ឥត្ថីហិ បន សទ្ធិំ អបត្តិកំ កត្វា ករិស្សាម, អម្ហេសុ ហិ ‘‘ចោរា’’តិ គហេត្វា នីយមានេសុ ឥត្ថីនំ ឯកាបិ ចិន្តាមត្តកម្បិ អកត្វា ‘‘សុពទ្ធា សុគហិតា’’តិ ឧដ្ឋហិំសុ, តស្មា តាសំ បត្តិំ ន ទស្សាមាតិ. តេ អត្តនោ គេហានិ គន្ត្វា ហត្ថិនោ តេត្តិំសបិណ្ឌំ ទេន្តិ, តេត្តិំស តិណមុដ្ឋិយោ អាហរន្តិ, តំ សព្ពំ ហត្ថិស្ស កុច្ឆិបូរំ ជាតំ. តេ អរញ្ញំ បវិសិត្វា រុក្ខេ ឆិន្ទន្តិ, ឆិន្នំ ឆិន្នំ ហត្ថី កឌ្ឍិត្វា សកដបថេ ឋបេសិ. តេ រុក្ខេ តច្ឆេត្វា សាលាយ កម្មំ អារភិំសុ.

មឃស្ស គេហេ សុជាតា, សុធម្មា, ចិត្តា, នន្ទាតិ ចតស្សោ ភរិយាយោ អហេសុំ. សុធម្មា វឌ្ឍកិំ បុច្ឆតិ – ‘‘តាត, ឥមេ សហាយា កាលស្សេវ គន្ត្វា សាយំ ឯន្តិ, កិំ កម្មំ ករោន្តី’’តិ? ‘‘សាលំ ករោន្តិ, អម្មា’’តិ. ‘‘តាត, មយ្ហម្បិ សាលាយ បត្តិំ កត្វា ទេហី’’តិ. ‘‘ឥត្ថីហិ អបត្តិកំ ករោមា’’តិ ឯតេ វទន្តីតិ. សា វឌ្ឍកិស្ស អដ្ឋ កហាបណេ ទត្វា ‘‘តាត, យេន កេនចិ ឧបាយេន មយ្ហំ បត្តិកំ ករោហី’’តិ អាហ. សោ ‘‘សាធុ អម្មា’’តិ វត្វា បុរេតរំ វាសិផរសុំ គហេត្វា គាមមជ្ឈេ ឋត្វា ‘‘កិំ ភោ អជ្ជ ឥមស្មិម្បិ កាលេ ន និក្ខមថា’’តិ ឧច្ចាសទ្ទំ កត្វា ‘‘សព្ពេ មគ្គំ អារុឡ្ហា’’តិ ញត្វា ‘‘គច្ឆថ តាវ តុម្ហេ, មយ្ហំ បបញ្ចោ អត្ថី’’តិ តេ បុរតោ កត្វា អញ្ញំ មគ្គំ អារុយ្ហ កណ្ណិកូបគំ រុក្ខំ ឆិន្ទិត្វា តច្ឆេត្វា មដ្ឋំ កត្វា អាហរិត្វា សុធម្មាយ គេហេ ឋបេសិ – ‘‘មយា ទេហីតិ វុត្តទិវសេ នីហរិត្វា ទទេយ្យាសី’’តិ.

អថ និដ្ឋិតេ ទព្ពសម្ភារកម្មេ ភូមិកម្មតោ បដ្ឋាយ ចយពន្ធនថម្ភុស្សាបន សង្ឃាដយោជន កណ្ណិកមញ្ចពន្ធនេសុ កតេសុ សោ វឌ្ឍកី កណ្ណិកមញ្ចេ និសីទិត្វា ចតូហិ ទិសាហិ គោបានសិយោ ឧក្ខិបិត្វា ‘‘ភោ ឯកំ បមុដ្ឋំ អត្ថី’’តិ អាហ. កិំ ភោ បមុដ្ឋំ, សព្ពមេវ ត្វំ បមុស្សសីតិ. ឥមា ភោ គោបានសិយោ កត្ថ បតិដ្ឋហិស្សន្តីតិ? កណ្ណិកា នាម លទ្ធុំ វដ្ដតីតិ. កុហិំ ភោ ឥទានិ សក្កា លទ្ធុន្តិ? កុលានំ គេហេ សក្កា លទ្ធុន្តិ. អាហិណ្ឌន្តា បុច្ឆថាតិ. តេ អន្តោគាមំ បវិសិត្វា បុច្ឆិត្វា សុធម្មាយ ឃរទ្វារេ ‘‘ឥមស្មិំ ឃរេ កណ្ណិកា អត្ថី’’តិ អាហំសុ. សា ‘‘អត្ថី’’តិ អាហ. ហន្ទ មូលំ គណ្ហាហីតិ. មូលំ ន គណ្ហាមិ, សចេ មម បត្តិំ ករោថ, ទស្សាមីតិ. ឯថ ភោ មាតុគាមស្ស បត្តិំ ន ករោម, អរញ្ញំ គន្ត្វា រុក្ខំ ឆិន្ទិស្សាមាតិ និក្ខមិំសុ.

តតោ វឌ្ឍកី ‘‘កិំ ន លទ្ធា, តាត, កណ្ណិកា’’តិ បុច្ឆិ. តេ តមត្ថំ អារោចយិំសុ. វឌ្ឍកី កណ្ណិកមញ្ចេ និសិន្នោវ អាកាសំ ឧល្លោកេត្វា ‘‘ភោ អជ្ជ នក្ខត្តំ សុន្ទរំ, ឥទំ អញ្ញំ សំវច្ឆរំ អតិក្កមិត្វា សក្កា លទ្ធុំ, តុម្ហេហិ ច ទុក្ខេន អាភតា ទព្ពសម្ភារា, តេ សកលសំវច្ឆរេន ឥមស្មិញ្ញេវ ឋានេ បូតិកា ភវិស្សន្តិ. ទេវលោកេ និព្ពត្តកាលេ តស្សាបិ ឯកស្មិំ កោណេ សាលា ហោតុ, អាហរថ ន’’ន្តិ អាហ. សាបិ យាវ តេ ន បុន អាគច្ឆន្តិ, តាវ កណ្ណិកាយ ហេដ្ឋិមតលេ ‘‘អយំ សាលា សុធម្មា នាមា’’តិ អក្ខរានិ ឆិន្ទាបេត្វា អហតេន វត្ថេន វេឋេត្វា ឋបេសិ. កម្មិកា អាគន្ត្វា – ‘‘អាហរ, រេ កណ្ណិកំ, យំ ហោតុ តំ ហោតុ. តុយ្ហម្បិ បត្តិំ ករិស្សាមា’’តិ អាហំសុ. សា នីហរិត្វា ‘‘តាតា, យាវ អដ្ឋ វា សោឡស វា គោបានសិយោ ន អារោហន្តិ, តាវ ឥមំ វត្ថំ មា និព្ពេឋយិត្ថា’’តិ វត្វា អទាសិ. តេ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា គហេត្វា គោបានសិយោ អារោបេត្វាវ វត្ថំ និព្ពេឋេសុំ.

ឯកោ មហាគាមិកមនុស្សោ ឧទ្ធំ ឧល្លោកេន្តោ អក្ខរានិ ទិស្វា ‘‘កិំ, ភោ, ឥទ’’ន្តិ អក្ខរញ្ញុំ មនុស្សំ បក្កោសាបេត្វា ទស្សេសិ. សោ ‘‘សុធម្មា នាម អយំ សាលា’’តិ អាហ. ‘‘ហរថ, ភោ, មយំ អាទិតោ បដ្ឋាយ សាលំ កត្វា នាមមត្តម្បិ ន លភាម, ឯសា រតនមត្តេន កណ្ណិករុក្ខេន សាលំ អត្តនោ នាមេន ការេតី’’តិ វិរវន្តិ. វឌ្ឍកី តេសំ វិរវន្តានំយេវ គោបានសិយោ បវេសេត្វា អាណិំ ទត្វា សាលាកម្មំ និដ្ឋាបេសិ.

សាលំ តិធា វិភជិំសុ, ឯកស្មិំ កោដ្ឋាសេ ឥស្សរានំ វសនដ្ឋានំ អកំសុ, ឯកស្មិំ ទុគ្គតានំ, ឯកស្មិំ គិលានានំ. តេត្តិំស ជនា តេត្តិំស ផលកានិ បញ្ញបេត្វា ហត្ថិស្ស សញ្ញំ អទំសុ – ‘‘អាគន្តុកោ អាគន្ត្វា យស្ស អត្ថតេ ផលកេ និសីទតិ, តំ គហេត្វា ផលកសាមិកស្សេវ គេហេ បតិដ្ឋបេហិ. តស្ស បាទបរិកម្មបិដ្ឋិបរិកម្មខាទនីយភោជនីយសយនានិ សព្ពានិ ផលកសាមិកស្សេវ ភារោ ភវិស្សតី’’តិ. ហត្ថី អាគតាគតំ គហេត្វា ផលកសាមិកស្ស គេហំ នេតិ, សោ តស្ស តំ ទិវសំ កត្តព្ពំ ករោតិ.

មឃមាណវោ សាលតោ អវិទូរេ ឋានេ កោវិឡាររុក្ខំ រោបាបេសិ, មូលេ ចស្ស បាសាណផលកំ អត្ថរិ. នន្ទា នាមស្ស ភរិយា អវិទូរេ បោក្ខរណិំ ខណាបេសិ, ចិត្តា មាលាវច្ឆេ រោបាបេសិ, សព្ពជេដ្ឋិកា បន អាទាសំ គហេត្វា អត្តភាវំ មណ្ឌយមានាវ វិចរតិ. មឃោ តំ អាហ – ‘‘ភទ្ទេ, សុធម្មា, សាលាយ បត្តិកា ជាតា, នន្ទា បោក្ខរណិំ ខណាបេសិ, ចិត្តា មាលាវច្ឆេ រោបាបេសិ. តវ បន បុញ្ញកម្មំ នាម នត្ថិ, ឯកំ បុញ្ញំ ករោហិ, ភទ្ទេ’’តិ សា ‘‘ត្វំ កស្ស ការណា ករោសិ, ននុ តយា កតំ មយ្ហមេវា’’តិ វត្វា អត្តភាវមណ្ឌនមេវ អនុយុញ្ជតិ.

មឃោ យាវតាយុកំ ឋត្វា តតោ ចវិត្វា តាវតិំសភវនេ សក្កោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, តេបិ តេត្តិំស គាមិកមនុស្សា កាលង្កត្វា តេត្តិំស ទេវបុត្តា ហុត្វា តស្សេវ សន្តិកេ និព្ពត្តា. សក្កស្ស វេជយន្តោ នាម បាសាទោ សត្ត យោជនសតានិ ឧគ្គច្ឆិ, ធជោ តីណិ យោជនសតានិ ឧគ្គច្ឆិ, កោវិឡាររុក្ខស្ស និស្សន្ទេន សមន្តា តិយោជនសតបរិមណ្ឌលោ បញ្ចទសយោជនបរិណាហក្ខន្ធោ បារិច្ឆត្តកោ និព្ពត្តិ, បាសាណផលកស្ស និស្សន្ទេន បារិច្ឆត្តកមូលេ សដ្ឋិយោជនិកា បណ្ឌុកម្ពលសិលា និព្ពត្តិ. សុធម្មាយ កណ្ណិករុក្ខស្ស និស្សន្ទេន តិយោជនសតិកា សុធម្មា ទេវសភា និព្ពត្តិ. នន្ទាយ បោក្ខរណិយា និស្សន្ទេន បញ្ញាសយោជនា នន្ទា នាម បោក្ខរណី និព្ពត្តិ. ចិត្តាយ មាលាវច្ឆវត្ថុនិស្សន្ទេន សដ្ឋិយោជនិកំ ចិត្តលតាវនំ នាម ឧយ្យានំ និព្ពត្តិ.

សក្កោ ទេវរាជា សុធម្មាយ ទេវសភាយ យោជនិកេ សុវណ្ណបល្លង្កេ និសិន្នោ តិយោជនិកេ សេតច្ឆត្តេ ធារិយមានេ តេហិ ទេវបុត្តេហិ តាហិ ទេវកញ្ញាហិ អឌ្ឍតិយាហិ នាដកកោដីហិ ទ្វីសុ ទេវលោកេសុ ទេវតាហិ ច បរិវារិតោ មហាសម្បត្តិំ ឱលោកេន្តោ តា តិស្សោ ឥត្ថិយោ ទិស្វា ‘‘ឥមា តាវ បញ្ញាយន្តិ, សុជាតា កុហិ’’ន្តិ ឱលោកេន្តោ ‘‘អយំ មម វចនំ អកត្វា គិរិកន្ទរាយ ពកសកុណិកា ហុត្វា និព្ពត្តា’’តិ ទិស្វា ទេវលោកតោ ឱតរិត្វា តស្សា សន្តិកំ គតោ. សា ទិស្វាវ សញ្ជានិត្វា អធោមុខា ជាតា. ‘‘ពាលេ, ឥទានិ កិំ សីសំ ន ឧក្ខិបសិ? ត្វំ មម វចនំ អកត្វា អត្តភាវមេវ មណ្ឌយមានា វីតិនាមេសិ. សុធម្មាយ ច នន្ទាយ ច ចិត្តាយ ច មហាសម្បត្តិ និព្ពត្តា, ឯហិ អម្ហាកំ សម្បត្តិំ បស្សា’’តិ ទេវលោកំ នេត្វា នន្ទាយ បោក្ខរណិយា បក្ខិបិត្វា បល្លង្កេ និសីទិ.

នាដកិត្ថិយោ ‘‘កុហិំ គតត្ថ, មហារាជា’’តិ បុច្ឆិំសុ. សោ អនារោចេតុកាមោបិ តាហិ និប្បីឡិយមានោ ‘‘សុជាតាយ សន្តិក’’ន្តិ អាហ. កុហិំ និព្ពត្តា, មហារាជាតិ? កន្ទរបាទេតិ. ឥទានិ កុហិន្តិ? នន្ទាបោក្ខរណិយំ មេ វិស្សដ្ឋាតិ. ឯថ, ភោ, អម្ហាកំ អយ្យំ បស្សាមាតិ សព្ពា តត្ថ អគមំសុ. សា បុព្ពេ សព្ពជេដ្ឋិកា ហុត្វា តា អវមញ្ញិត្ថ. ឥទានិ តាបិ តំ ទិស្វា – ‘‘បស្សថ, ភោ អម្ហាកំ អយ្យាយ មុខំ កក្កដកវិជ្ឈនសូលសទិស’’ន្តិអាទីនិ វទន្តិយោ កេឡិំ អកំសុ. សា អតិវិយ អដ្ដិយមានា សក្កំ ទេវរាជានំ អាហ – ‘‘មហារាជ, ឥមានិ សុវណ្ណរជតមណិវិមានានិ វា នន្ទាបោក្ខរណី វា មយ្ហំ កិំ ករិស្សតិ, ជាតិភូមិយេវ មហារាជ សត្តានំ សុខា, មំ តត្ថេវ កន្ទរបាទេ វិស្សជ្ជេហី’’តិ. សក្កោ តំ តត្ថ វិស្សជ្ជេត្វា ‘‘មម វចនំ ករិស្សសី’’តិ អាហ. ករិស្សាមិ, មហារាជាតិ. បញ្ច សីលានិ គហេត្វា អខណ្ឌានិ កត្វា រក្ខ, កតិបាហេន តំ ឯតាសំ ជេដ្ឋិកំ ករិស្សាមីតិ. សា តថា អកាសិ.

សក្កោ កតិបាហស្ស អច្ចយេន ‘‘សក្កា នុ ខោ សីលំ រក្ខិតុ’’ន្តិ គន្ត្វា មច្ឆរូបេន ឧត្តានកោ ហុត្វា តស្សា បុរតោ ឧទកបិដ្ឋេ ឱសរតិ, សា ‘‘មតមច្ឆកោ ភវិស្សតី’’តិ គន្ត្វា សីសេ អគ្គហេសិ. មច្ឆោ នង្គុដ្ឋំ ចាលេសិ. សា ‘‘ជីវតិ មញ្ញេ’’តិ ឧទកេ វិស្សជ្ជេសិ. សក្កោ អាកាសេ ឋត្វា ‘‘សាធុ, សាធុ, រក្ខសិ សិក្ខាបទំ, ឯវំ តំ រក្ខមានំ កតិបាហេនេវ នាដកានំ ជេដ្ឋិកំ ករិស្សាមី’’តិ អាហ. តស្សាបិ បញ្ច វស្សសតានិ អាយុ អហោសិ. ឯកទិវសម្បិ ឧទរបូរំ នាលត្ថំ, សុក្ខិត្វា បរិសុក្ខិត្វា មិលាយមានាបិ សីលំ អខណ្ឌេត្វា កាលង្កត្វា ពារាណសិយំ កុម្ភការគេហេ និព្ពត្តិ.

សក្កោ ‘‘កុហិំ និព្ពត្តា’’តិ ឱលោកេន្តោ ទិស្វា ‘‘តតោ ឥធ អានេតុំ ន សក្កា, ជីវិតវុត្តិមស្សា ទស្សាមី’’តិ សុវណ្ណឯឡាលុកានំ យានកំ បូរេត្វា មជ្ឈេ គាមស្ស មហល្លកវេសេន និសីទិត្វា ‘‘ឯឡាលុកានិ គណ្ហថា’’តិ ឧក្កុដ្ឋិមកាសិ. សមន្តា គាមវាសិកា អាគន្ត្វា ‘‘ទេហិ, តាតា’’តិ អាហំសុ. អហំ សីលរក្ខកានំ ទេមិ, តុម្ហេ សីលំ រក្ខថាតិ. តាត មយំ សីលំ នាម កីទិសន្តិបិ ន ជានាម, មូលេន ទេហីតិ. ‘‘សីលរក្ខកានំយេវ ទម្មី’’តិ អាហ. ‘‘ឯថ, រេ កោសិ អយំ ឯឡាលុកមហល្លកោ’’តិ សព្ពេ និវត្តិំសុ.

សា ទារិកា បុច្ឆិ – ‘‘អម្ម, តុម្ហេ ឯឡាលុកត្ថាយ គតា តុច្ឆហត្ថាវ អាគតា’’តិ. កោសិ, អម្ម, ឯឡាលុកមហល្លកោ ‘‘អហំ សីលរក្ខកានំ ទម្មី’’តិ វទតិ, នូនិមស្ស ទារិកា សីលំ ខាទិត្វា វត្តន្តិ, មយំ សីលមេវ ន ជានាមាតិ. សា ‘‘មយ្ហំ អានីតំ ភវិស្សតី’’តិ គន្ត្វា ‘‘ឯឡាលុកំ, តាត, ទេហី’’តិ អាហ. ‘‘ត្វំ សីលានិ រក្ខសិ អម្មា’’តិ? ‘‘អាម, តាត រក្ខាមី’’តិ. ឥទំ មយា តុយ្ហមេវ អាភតន្តិ គេហទ្វារេ យានេន សទ្ធិំ ឋបេត្វា បក្កាមិ. សាបិ យាវជីវំ សីលំ រក្ខិត្វា ចវិត្វា វេបចិត្តិអសុរស្ស ធីតា ហុត្វា និព្ពត្តិ. សីលនិស្សន្ទេន បាសាទិកា អហោសិ. សោ ‘‘ធីតុវិវាហមង្គលំ ករិស្សាមី’’តិ អសុរេ សន្និបាតេសិ.

សក្កោ ‘‘កុហិំ និព្ពត្តា’’តិ ឱលោកេន្តោ ‘‘អសុរភវនេ និព្ពត្តា, អជ្ជស្សា វិវាហមង្គលំ ករិស្សន្តី’’តិ ទិស្វា ‘‘ឥទានិ យំកិញ្ចិ កត្វា អានេតព្ពា មយា’’តិ អសុរវណ្ណំ និម្មិនិត្វា គន្ត្វា អសុរានំ អន្តរេ អដ្ឋាសិ. ‘‘តវ សាមិកំ វទេហី’’តិ តស្សា ហត្ថេ បិតា បុប្ផទាមំ អទាសិ ‘‘យំ ឥច្ឆសិ, តស្សូបរិ ខិបាហី’’តិ. សា ឱលោកេន្តី សក្កំ ទិស្វា បុព្ពសន្និវាសេន សញ្ជាតសិនេហា ‘‘អយំ មេ សាមិកោ’’តិ តស្សូបរិ ទាមំ ខិបិ. សោ តំ ពាហាយ គហេត្វា អាកាសេ ឧប្បតិ, តស្មិំ ខណេ អសុរា សញ្ជានិំសុ. តេ ‘‘គណ្ហថ, គណ្ហថ, ជរសក្កំ, វេរិកោ អម្ហាកំ, ន មយំ ឯតស្ស ទារិកំ ទស្សាមា’’តិ អនុពន្ធិំសុ. វេបចិត្តិ បុច្ឆិ ‘‘កេនាហដា’’តិ? ‘‘ជរសក្កេន មហារាជា’’តិ. ‘‘អវសេសេសុ អយមេវ សេដ្ឋោ, អបេថា’’តិ អាហ. សក្កោ នំ នេត្វា អឌ្ឍតិយកោដិនាដកានំ ជេដ្ឋិកដ្ឋានេ ឋបេសិ. សា សក្កំ វរំ យាចិ – ‘‘មហារាជ, មយ្ហំ ឥមស្មិំ ទេវលោកេ មាតា វា បិតា វា ភាតា វា ភគិនី វា នត្ថិ, យត្ថ យត្ថ គច្ឆសិ, តត្ថ តត្ថ មំ គហេត្វាវ គច្ឆ មហារាជា’’តិ. សក្កោ ‘‘សាធូ’’តិ បដិញ្ញំ អទាសិ.

ឯវំ មចលគាមកេ មឃមាណវកាលតោ បដ្ឋាយ វិសុទ្ធភាវមស្ស សម្បស្សន្តោ ភគវា ‘‘ទីឃរត្តំ វិសុទ្ធោ ខោ អយំ យក្ខោ’’តិ អាហ. អត្ថសញ្ហិតន្តិ អត្ថនិស្សិតំ ការណនិស្សិតំ.