បញ្ចសិខគីតគាថាវណ្ណនា

៣៤៨. អស្សាវេសីតិ សាវេសិ. ពុទ្ធូបសញ្ហិតាតិ ពុទ្ធំ អារព្ភ ពុទ្ធំ និស្សយំ កត្វា បវត្តាតិ អត្ថោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

វន្ទេ តេ បិតរំ ភទ្ទេ, តិម្ពរុំ សូរិយវច្ឆសេតិ ឯត្ថ សូរិយវច្ឆសាតិ សូរិយសមានសរីរា. តស្សា កិរ ទេវធីតាយ បាទន្តតោ រស្មិ ឧដ្ឋហិត្វា កេសន្តំ អារោហតិ, តស្មា ពាលសូរិយមណ្ឌលសទិសា ខាយតិ, ឥតិ នំ ‘‘សូរិយវច្ឆសា’’តិ សញ្ជានន្តិ. តំ សន្ធាយាហ – ‘‘ភទ្ទេ, សូរិយវច្ឆសេ, តវ បិតរំ តិម្ពរុំ គន្ធព្ពទេវរាជានំ វន្ទាមី’’តិ. យេន ជាតាសិ កល្យាណីតិ យេន ការណភូតេន យំ តិម្ពរុំ ទេវរាជានំ និស្សាយ ត្វំ ជាតា, កល្យាណី សព្ពង្គសោភនា. អានន្ទជននី មមាតិ មយ្ហំ បីតិសោមនស្សវឌ្ឍនី.

វាតោវ សេទតំ កន្តោតិ យថា សញ្ជាតសេទានំ សេទហរណត្ថំ វាតោ ឥដ្ឋោ ហោតិ កន្តោ មនាបោ, ឯវន្តិ អត្ថោ. បានីយំវ បិបាសតោតិ បាតុមិច្ឆន្តស្ស បិបាសតោ បិបាសាភិភូតស្ស. អង្គីរសីតិ អង្គេ រស្មិយោ អស្សាតិ អង្គីរសី, តមេវ អារព្ភ អាលបន្តោ វទតិ. ធម្មោ អរហតាមិវាតិ អរហន្តានំ នវលោកុត្តរធម្មោ វិយ.

ជិឃច្ឆតោតិ ភុញ្ជិតុកាមស្ស ខុទាភិភូតស្ស. ជលន្តមិវ វារិនាតិ យថា កោចិ ជលន្តំ ជាតវេទំ ឧទកកុម្ភេន និព្ពាបេយ្យ, ឯវំ តវ ការណា ឧប្បន្នំ មម កាមរាគបរិឡាហំ និព្ពាបេហីតិ វទតិ.

យុត្តំ កិញ្ជក្ខរេណុនាតិ បទុមកេសររេណុនា យុត្តំ. នាគោ ឃម្មាភិតត្តោ វាតិ ឃម្មាភិតត្តហត្ថី វិយ. ឱគាហេ តេ ថនូទរន្តិ យថា សោ នាគោ បោក្ខរណិំ ឱគាហិត្វា បិវិត្វា អគ្គសោណ្ឌមត្តំ បញ្ញាយមានំ កត្វា និមុគ្គោ សុខំ សាតំ វិន្ទតិ, ឯវំ កទា នុ ខោ តេ ថនូទរំ ថនវេមជ្ឈំ ឧទរញ្ច ឱតរិត្វា អហំ សុខំ សាតំ បដិលភិស្សាមីតិ វទតិ.

‘‘អច្ចង្កុសោវ នាគោវ, ជិតំ មេ តុត្តតោមរំ;

ការណំ នប្បជានាមិ, សម្មត្តោ លក្ខណូរុយា’’តិ. –

ឯត្ថ តុត្តំ វុច្ចតិ កណ្ណមូលេ វិជ្ឈនអយទណ្ឌកោ. តោមរន្តិ បាទាទីសុ វិជ្ឈនទណ្ឌតោមរំ. អង្កុសោតិ មត្ថកេ វិជ្ឈនកុដិលកណ្ដកោ. យោ ច នាគោ បភិន្នមត្តោ អច្ចង្កុសោ ហោតិ, អង្កុសំ អតីតោ; អង្កុសេន វិជ្ឈិយមានោបិ វសំ ន គច្ឆតិ, សោ ‘‘ជិតំ មយា តុត្តតោមរំ, យោ អហំ អង្កុសស្សបិ វសំ ន គច្ឆាមី’’តិ មទទប្បេន កិញ្ចិ ការណំ ន ពុជ្ឈតិ. យថា សោ អច្ចង្កុសោ នាគោ ‘‘ជិតំ មេ តុត្តតោមរ’’ន្តិ កិញ្ចិ ការណំ នប្បជានាតិ, ឯវំ អហម្បិ លក្ខណសម្បន្នឩរុតាយ លក្ខណូរុយា សម្មត្តោ មត្តោ បមត្តោ ឧម្មត្តោ វិយ កិញ្ចិ ការណំ នប្បជានាមីតិ វទតិ. អថ វា អច្ចង្កុសោវ នាគោ អហម្បិ សម្មត្តោ លក្ខណូរុយា កិញ្ចិ តតោ វិរាគការណំ នប្បជានាមិ. កស្មា? យស្មា តេន នាគេន វិយ ជិតំ មេ តុត្តតោមរំ, ន កស្សចិ វទតោ វចនំ អាទិយាមិ.

តយិ គេធិតចិត្តោស្មីតិ ភទ្ទេ លក្ខណូរុ តយិ ពទ្ធចិត្តោស្មិ. គេធិតចិត្តោតិ វា គេធំ អជ្ឈុបេតចិត្តោ. ចិត្តំ វិបរិណាមិតន្តិ បកតិំ ជហិត្វា ឋិតំ. បដិគន្តុំ ន សក្កោមីតិ និវត្តិតុំ ន សក្កោមិ. វង្កឃស្តោវ អម្ពុជោតិ ពឡិសំ គិលិត្វា ឋិតមច្ឆោ វិយ. ‘‘ឃសោ’’តិបិ បាឋោ, អយមេវត្ថោ.

វាមូរូតិ វាមាការេន សណ្ឋិតឩរុ, កទលិក្ខន្ធសទិសឩរូតិ វា អត្ថោ. សជាតិ អាលិង្គ. មន្ទលោចនេតិ ឥត្ថិយោ ន តិខិណំ និជ្ឈាយន្តិ មន្ទំ អាលោចេន្តិ ឱលោកេន្តិ, តស្មា ‘‘មន្ទលោចនា’’តិ វុច្ចន្តិ. បលិស្សជាតិ សព្ពតោភាគេន អាលិង្គ. ឯតំ មេ អភិបត្ថិតន្តិ ឯតំ មយា អភិណ្ហំ បត្ថិតំ.

អប្បកោ វត មេ សន្តោតិ បកតិយាវ មន្ទោ សមានោ. វេល្លិតកេសិយាតិ កេសា មុញ្ចិត្វា បិដ្ឋិយំ វិស្សដ្ឋកាលេ សប្បោ វិយ វេល្លន្តា គច្ឆន្តា អស្សាតិ វេល្លិតកេសី, តស្សា វេល្លិតកេសិយា. អនេកភាវោ សមុប្បាទីតិ អនេកវិធោ ជាតោ. អនេកភាគោតិ វា បាឋោ. អរហន្តេវ ទក្ខិណាតិ អរហន្តម្ហិ ទិន្នទានំ វិយ នានប្បការតោ បភិន្នោ.

យំ មេ អត្ថិ កតំ បុញ្ញន្តិ យំ មយា កតំ បុញ្ញមត្ថិ. អរហន្តេសុ តាទិសូតិ តាទិលក្ខណប្បត្តេសុ អរហន្តេសុ. តយា សទ្ធិំ វិបច្ចតន្តិ សព្ពំ តយា សទ្ធិមេវ វិបាកំ ទេតុ.

ឯកោទីតិ ឯកីភាវំ គតោ. និបកោ សតោតិ នេបក្កំ វុច្ចតិ បញ្ញា, តាយ សមន្នាគតោតិ និបកោ. សតិយា សមន្នាគតត្តា សតោ. អមតំ មុនិ ជិគីសានោតិ យថា សោ ពុទ្ធមុនិ អមតំ និព្ពានំ ជិគីសតិ បរិយេសតិ, ឯវំ តំ អហំ សូរិយវច្ឆសេ ជិគីសាមិ បរិយេសាមិ. យថា វា សោ អមតំ ជិគីសានោ ឯសន្តោ គវេសន្តោ វិចរតិ, ឯវាហំ តំ ឯសន្តោ គវេសន្តោ វិចរាមីតិបិ អត្ថោ.

យថាបិ មុនិ នន្ទេយ្យ, បត្វា សម្ពោធិមុត្តមន្តិ យថា ពុទ្ធមុនិ ពោធិបល្លង្កេ និសិន្នោ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បត្វា នន្ទេយ្យ តោសេយ្យ. ឯវំ នន្ទេយ្យន្តិ ឯវមេវ អហម្បិ តយា មិស្សីភាវំ គតោ នន្ទេយ្យំ, បីតិសោមនស្សជាតោ ភវេយ្យន្តិ វទតិ.

តាហំ ភទ្ទេ វរេយ្យាហេតិ អហេតិ អាមន្តនំ, អហេ ភទ្ទេ សូរិយវច្ឆសេ, សក្កេន ទេវានមិន្ទេន ‘‘កិំ ទ្វីសុ ទេវលោកេសុ ទេវរជ្ជំ គណ្ហសិ, សុរិយវច្ឆស’’ន្តិ, ឯវំ វរេ ទិន្នេ ទេវរជ្ជំ បហាយ ‘‘សូរិយវច្ឆសំ គណ្ហាមី’’តិ ឯវំ តំ អហំ វរេយ្យំ ឥច្ឆេយ្យំ គណ្ហេយ្យន្តិ អត្ថោ.

សាលំវ ន ចិរំ ផុល្លន្តិ តវ បិតុ នគរទ្វារេ នចិរំ បុប្ផិតោ សាលោ អត្ថិ. សោ អតិវិយ មនោហរោ. តំ នចិរំ ផុល្លសាលំ វិយ. បិតរំ តេ សុមេធសេតិ អតិសស្សិរីកំ តវ បិតរំ វន្ទមានោ នមស្សាមិ នមោ ករោមិ. យស្សាសេតាទិសី បជាតិ យស្ស អាសិ ឯតាទិសី ធីតា.

៣៤៩. សំសន្ទតីតិ កស្មា គីតសទ្ទស្ស ចេវ វីណាសទ្ទស្ស ច វណ្ណំ កថេសិ? កិំ តត្ថ ភគវតោ សារាគោ អត្ថីតិ? នត្ថិ. ឆឡង្គុបេក្ខាយ ឧបេក្ខកោ ភគវា ឯតាទិសេសុ ឋានេសុ, កេវលំ ឥដ្ឋានិដ្ឋំ ជានាតិ, ន តត្ថ រជ្ជតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘សំវិជ្ជតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតោ ចក្ខុ, បស្សតិ ភគវា ចក្ខុនា រូបំ, ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ, សុវិមុត្តចិត្តោ ភគវា. សំវិជ្ជតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតោ សោត’’ន្តិអាទិ (សំ. និ. ៤.២៣២). សចេ បន វណ្ណំ ន កថេយ្យ, បញ្ចសិខោ ‘‘ឱកាសោ មេ កតោ’’តិ ន ជានេយ្យ. អថ សក្កោ ‘‘ភគវតា បញ្ចសិខស្ស ឱកាសោ ន កតោ’’តិ ទេវតា គហេត្វា តតោវ បដិនិវត្តេយ្យ, តតោ មហាជានិយោ ភវេយ្យ. វណ្ណេ បន កថិតេ ‘‘កតោ ភគវតា បញ្ចសិខស្ស ឱកាសោ’’តិ ទេវតាហិ សទ្ធិំ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ហំ បុច្ឆិត្វា វិស្សជ្ជនាវសានេ អសីតិយា ទេវតាសហស្សេហិ សទ្ធិំ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិស្សតីតិ ញត្វា វណ្ណំ កថេសិ.

តត្ថ កទា សំយូឡ្ហាតិ កទា គន្ថិតា បិណ្ឌិតា. តេន ខោ បនាហំ, ភន្តេ, សមយេនាតិ តេន សមយេន តស្មិំ តុម្ហាកំ សម្ពោធិប្បត្តិតោ បដ្ឋាយ អដ្ឋមេ សត្តាហេ. ភទ្ទា នាម សូរិយវច្ឆសាតិ នាមតោ ភទ្ទា សរីរសម្បត្តិយា សូរិយវច្ឆសា. ភគិនីតិ វោហារវចនមេតំ, ទេវធីតាតិ អត្ថោ. បរកាមិនីតិ បរំ កាមេតិ អភិកង្ខតិ.

ឧបនច្ចន្តិយាតិ នច្ចមានាយ. សា កិរ ឯកស្មិំ សមយេ ចាតុមហារាជិកទេវេហិ សទ្ធិំ សក្កស្ស ទេវរាជស្ស នច្ចំ ទស្សនត្ថាយ គតា, តស្មិញ្ច ខណេ សក្កោ តថាគតស្ស អដ្ឋ យថាភុច្ចេ គុណេ បយិរុទាហាសិ. ឯវំ តស្មិំ ទិវសេ គន្ត្វា នច្ចន្តី អស្សោសិ.