ឥន្ទ្រិយសំវរវណ្ណនា

៣៦៥. ទុតិយបុច្ឆាយំ ឥន្ទ្រិយសំវរាយាតិ ឥន្ទ្រិយានំ បិធានាយ, គុត្តទ្វារតាយ សំវុតទ្វារតាយាតិ អត្ថោ. វិស្សជ្ជនេ បនស្ស ចក្ខុវិញ្ញេយ្យំ រូបម្បីតិអាទិ សេវិតព្ពរូបាទិវសេន ឥន្ទ្រិយសំវរទស្សនត្ថំ វុត្តំ. តត្ថ ឯវំ វុត្តេតិ ហេដ្ឋា សោមនស្សាទិបញ្ហាវិស្សជ្ជនានំ សុតត្តា ឥមិនាបិ ឯវរូបេន ភវិតព្ពន្តិ សញ្ជាតបដិភានោ ភគវតា ឯវំ វុត្តេ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច, ឯតំ ឥមស្ស ខោ អហំ, ភន្តេតិ អាទិកំ វចនំ អវោច. ភគវាបិស្ស ឱកាសំ ទត្វា តុណ្ហី អហោសិ. កថេតុកាមោបិ ហិ យោ អត្ថំ សម្បាទេតុំ ន សក្កោតិ, អត្ថំ សម្បាទេតុំ សក្កោន្តោ វា ន កថេតុកាមោ ហោតិ, ន តស្ស ភគវា ឱកាសំ ករោតិ. អយំ បន យស្មា កថេតុកាមោ ចេវ, សក្កោតិ ច អត្ថំ សម្បាទេតុំ តេនស្ស ភគវា ឱកាសមកាសិ.

តត្ថ ឯវរូបំ ន សេវិតព្ពន្តិ អាទីសុ អយំ សង្ខេបោ – យំ រូបំ បស្សតោ រាគាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, តំ ន សេវិតព្ពំ ន ទដ្ឋព្ពំ ន ឱលោកេតព្ពន្តិ អត្ថោ. យំ បន បស្សតោ អសុភសញ្ញា វា សណ្ឋាតិ, បសាទោ វា ឧប្បជ្ជតិ, អនិច្ចសញ្ញាបដិលាភោ វា ហោតិ, តំ សេវិតព្ពំ.

យំ ចិត្តក្ខរំ ចិត្តព្យញ្ជនម្បិ សទ្ទំ សុណតោ រាគាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឯវរូបោ សទ្ទោ ន សេវិតព្ពោ. យំ បន អត្ថនិស្សិតំ ធម្មនិស្សិតំ កុម្ភទាសិគីតម្បិ សុណន្តស្ស បសាទោ វា ឧប្បជ្ជតិ, និព្ពិទា វា សណ្ឋាតិ, ឯវរូបោ សទ្ទោ សេវិតព្ពោ.

យំ គន្ធំ ឃាយតោ រាគាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឯវរូបោ គន្ធោ ន សេវិតព្ពោ. យំ បន គន្ធំ ឃាយតោ អសុភសញ្ញាទិបដិលាភោ ហោតិ, ឯវរូបោ គន្ធោ សេវិតព្ពោ.

យំ រសំ សាយតោ រាគាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឯវរូបោ រសោ ន សេវិតព្ពោ. យំ បន រសំ សាយតោ អាហារេ បដិកូលសញ្ញា ចេវ ឧប្បជ្ជតិ, សាយិតបច្ចយា ច កាយពលំ និស្សាយ អរិយភូមិំ ឱក្កមិតុំ សក្កោតិ, មហាសីវត្ថេរភាគិនេយ្យសីវសាមណេរស្ស វិយ បរិភុញ្ជន្តស្សេវ កិលេសក្ខយោ វា ហោតិ, ឯវរូបោ រសោ សេវិតព្ពោ.

យំ ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតោ រាគាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឯវរូបំ ផោដ្ឋព្ពំ ន សេវិតព្ពំ. យំ បន ផុសតោ សារិបុត្តត្ថេរាទីនំ វិយ អាសវក្ខយោ ចេវ, វីរិយញ្ច សុបគ្គហិតំ, បច្ឆិមា ច ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបាទនេន អនុគ្គហិតា ហោតិ, ឯវរូបំ ផោដ្ឋព្ពំ សេវិតព្ពំ. សារិបុត្តត្ថេរោ កិរ តិំស វស្សានិ មញ្ចេ បិដ្ឋិំ ន បសារេសិ. តថា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ. មហាកស្សបត្ថេរោ វីសវស្សសតំ មញ្ចេ បិដ្ឋិំ ន បសារេសិ. អនុរុទ្ធត្ថេរោ បញ្ញាស វស្សានិ. ភទ្ទិយត្ថេរោ តិំស វស្សានិ. សោណត្ថេរោ អដ្ឋារស វស្សានិ. រដ្ឋបាលត្ថេរោ ទ្វាទស. អានន្ទត្ថេរោ បន្នរស. រាហុលត្ថេរោ ទ្វាទស. ពាកុលត្ថេរោ អសីតិ វស្សានិ. នាឡកត្ថេរោ យាវបរិនិព្ពានា មញ្ចេ បិដ្ឋិំ ន បសារេសីតិ.

យេ មនោវិញ្ញេយ្យេ ធម្មេ សមន្នាហរន្តស្ស រាគាទយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, ‘‘អហោ, វត យំ បរេសំ បរវិត្តូបករណំ តំ មមស្សា’’តិអាទិនា នយេន វា អភិជ្ឈាទីនិ អាបាថមាគច្ឆន្តិ ឯវរូបា ធម្មា ន សេវិតព្ពា. ‘‘សព្ពេ សត្តា អវេរា ហោន្តូ’’តិ ឯវំ មេត្តាទិវសេន, យេ វា បន តិណ្ណំ ថេរានំ ធម្មា, ឯវរូបា សេវិតព្ពា. តយោ កិរ ថេរា វស្សូបនាយិកទិវសេ កាមវិតក្កាទយោ អកុសលវិតក្កា ន វិតក្កេតព្ពាតិ កតិកំ អកំសុ. អថ បវារណទិវសេ សង្ឃត្ថេរោ សង្ឃនវកំ បុច្ឆិ – ‘‘អាវុសោ, ឥមស្មិំ តេមាសេ កិត្តកេ ឋានេ ចិត្តស្ស ធាវិតុំ ទិន្ន’’ន្តិ? ន, ភន្តេ, បរិវេណបរិច្ឆេទតោ ពហិ ធាវិតុំ អទាសិន្តិ. ទុតិយំ បុច្ឆិ – ‘‘តវ អាវុសោ’’តិ? និវាសគេហតោ, ភន្តេ, ពហិ ធាវិតុំ ន អទាសិន្តិ. អថ ទ្វេបិ ថេរំ បុច្ឆិំសុ ‘‘តុម្ហាកំ បន, ភន្តេ’’តិ? និយកជ្ឈត្តខន្ធបញ្ចកតោ, អាវុសោ, ពហិ ធាវិតុំ ន អទាសិន្តិ. តុម្ហេហិ, ភន្តេ, ទុក្ករំ កតន្តិ. ឯវរូបោ មនោវិញ្ញេយ្យោ ធម្មោ សេវិតព្ពោ.

៣៦៦. ឯកន្តវាទាតិ ឯកោយេវ អន្តោ វាទស្ស ឯតេសំ, ន ទ្វេធា គតវាទាតិ ឯកន្តវាទា, ឯកញ្ញេវ វទន្តីតិ បុច្ឆតិ. ឯកន្តសីលាតិ ឯកាចារា. ឯកន្តឆន្ទាតិ ឯកលទ្ធិកា. ឯកន្តអជ្ឈោសានាតិ ឯកន្តបរិយោសានា.

អនេកធាតុ នានាធាតុ ខោ, ទេវានមិន្ទ, លោកោតិ ទេវានមិន្ទ, អយំ លោកោ អនេកជ្ឈាសយោ នានជ្ឈាសយោ. ឯកស្មិំ គន្តុកាមេ ឯកោ ឋាតុកាមោ ហោតិ. ឯកស្មិំ ឋាតុកាមេ ឯកោ សយិតុកាមោ ហោតិ. ទ្វេ សត្តា ឯកជ្ឈាសយា នាម ទុល្លភា. តស្មិំ អនេកធាតុនានាធាតុស្មិំ លោកេ យំ យទេវ ធាតុំ យំ យទេវ អជ្ឈាសយំ សត្តា អភិនិវិសន្តិ គណ្ហន្តិ, តំ តទេវ. ថាមសា បរាមាសាតិ ថាមេន ច បរាមាសេន ច. អភិនិវិស្ស វោហរន្តីតិ សុដ្ឋុ គណ្ហិត្វា វោហរន្តិ, កថេន្តិ ទីបេន្តិ កិត្តេន្តិ. ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ ឥទំ អម្ហាកមេវ វចនំ សច្ចំ, អញ្ញេសំ វចនំ មោឃំ តុច្ឆំ និរត្ថកន្តិ.

អច្ចន្តនិដ្ឋាតិ អន្តោ វុច្ចតិ វិនាសោ, អន្តំ អតីតា និដ្ឋា ឯតេសន្តិ អច្ចន្តនិដ្ឋា. យា ឯតេសំ និដ្ឋា, យោ បរមស្សាសោ និព្ពានំ, តំ សព្ពេសំ វិនាសាតិក្កន្តំ និច្ចន្តិ វុច្ចតិ. យោគក្ខេមោតិ និព្ពានស្សេវ នាមំ, អច្ចន្តោ យោគក្ខេមោ ឯតេសន្តិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី. សេដ្ឋដ្ឋេន ព្រហ្មំ អរិយមគ្គំ ចរន្តីតិ ព្រហ្មចារី. អច្ចន្តត្ថាយ ព្រហ្មចារី អច្ចន្តព្រហ្មចារី. បរិយោសានន្តិបិ និព្ពានស្ស នាមំ. អច្ចន្តំ បរិយោសានំ ឯតេសន្តិ អច្ចន្តបរិយោសានា.

តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តាតិ តណ្ហាសង្ខយោតិ មគ្គោបិ និព្ពានម្បិ. មគ្គោ តណ្ហំ សង្ខិណាតិ វិនាសេតីតិ តណ្ហាសង្ខយោ. និព្ពានំ យស្មា តំ អាគម្ម តណ្ហា សង្ខិយតិ វិនស្សតិ, តស្មា តណ្ហាសង្ខយោ. តណ្ហាសង្ខយេន មគ្គេន វិមុត្តា, តណ្ហាសង្ខយេ និព្ពានេ វិមុត្តា អធិមុត្តាតិ តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តា.

ឯត្តាវតា ច ភគវតា ចុទ្ទសបិ មហាបញ្ហា ព្យាកតា ហោន្តិ. ចុទ្ទស មហាបញ្ហា នាម ឥស្សាមច្ឆរិយំ ឯកោ បញ្ហោ, បិយាប្បិយំ ឯកោ, ឆន្ទោ ឯកោ, វិតក្កោ ឯកោ, បបញ្ចោ ឯកោ, សោមនស្សំ ឯកោ, ទោមនស្សំ ឯកោ, ឧបេក្ខា ឯកោ, កាយសមាចារោ ឯកោ, វចីសមាចារោ ឯកោ, បរិយេសនា ឯកោ, ឥន្ទ្រិយសំវរោ ឯកោ, អនេកធាតុ ឯកោ, អច្ចន្តនិដ្ឋា ឯកោតិ.

៣៦៧. ឯជាតិ ចលនដ្ឋេន តណ្ហា វុច្ចតិ. សា បីឡនដ្ឋេន រោគោ, អន្តោ បទុស្សនដ្ឋេន គណ្ឌោ, អនុប្បវិដ្ឋដ្ឋេន សល្លំ. តស្មា អយំ បុរិសោតិ យស្មា ឯជា អត្តនា កតកម្មានុរូបេន បុរិសំ តត្ថ តត្ថ អភិនិព្ពត្តត្ថាយ កឌ្ឍតិ, តស្មា អយំ បុរិសោ តេសំ តេសំ ភវានំ វសេន ឧច្ចាវចំ អាបជ្ជតិ. ព្រហ្មលោកេ ឧច្ចោ ហោតិ, ទេវលោកេ អវចោ. ទេវលោកេ ឧច្ចោ, មនុស្សលោកេ អវចោ. មនុស្សលោកេ ឧច្ចោ, អបាយេ អវចោ. យេសាហំ, ភន្តេតិ យេសំ អហំ ភន្តេ. សន្ធិវសេន បនេត្ថ ‘‘យេសាហ’’ន្តិ ហោតិ. យថាសុតំ យថាបរិយត្តន្តិ យថា មយា សុតោ ចេវ ឧគ្គហិតោ ច, ឯវំ. ធម្មំ ទេសេមីតិ សត្តវតបទំ ធម្មំ ទេសេមិ. ន ចាហំ តេសន្តិ អហំ បន តេសំ សាវកោ ន សម្បជ្ជាមិ. អហំ ខោ បន, ភន្តេតិអាទិនា អត្តនោ សោតាបន្នភាវំ ជានាបេតិ.