វេឡុវគាមវស្សូបគមនវណ្ណនា

១៦៣. វេឡុវគាមកោតិ វេសាលិយា សមីបេ វេឡុវគាមោ. យថាមិត្តន្តិអាទីសុ មិត្តា មិត្តាវ. សន្ទិដ្ឋាតិ តត្ថ តត្ថ សង្គម្ម ទិដ្ឋមត្តា នាតិទឡ្ហមិត្តា. សម្ភត្តាតិ សុដ្ឋុ ភត្តា សិនេហវន្តោ ទឡ្ហមិត្តា. យេសំ យេសំ យត្ថ យត្ថ ឯវរូបា ភិក្ខូ អត្ថិ, តេ តេ តត្ថ តត្ថ វស្សំ ឧបេថាតិ អត្ថោ. កស្មា ឯវមាហ? តេសំ ផាសុវិហារត្ថាយ. តេសញ្ហិ វេឡុវគាមកេ សេនាសនំ នប្បហោតិ, ភិក្ខាបិ មន្ទា. សមន្តា វេសាលិយា បន ពហូនិ សេនាសនានិ, ភិក្ខាបិ សុលភា, តស្មា ឯវមាហ. អថ កស្មា – ‘‘យថាសុខំ គច្ឆថា’’តិ ន វិស្សជ្ជេសិ? តេសំ អនុកម្បាយ. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘អហំ ទសមាសមត្តំ ឋត្វា បរិនិព្ពាយិស្សាមិ, សចេ ឥមេ ទូរំ គច្ឆិស្សន្តិ, មម បរិនិព្ពានកាលេ ទដ្ឋុំ ន សក្ខិស្សន្តិ. អថ នេសំ – ‘‘សត្ថា បរិនិព្ពាយន្តោ អម្ហាកំ សតិមត្តម្បិ ន អទាសិ, សចេ ជានេយ្យាម, ឯវំ ន ទូរេ វសេយ្យាមា’’តិ វិប្បដិសារោ ភវេយ្យ. វេសាលិយា សមន្តា បន វសន្តា មាសស្ស អដ្ឋ វារេ អាគន្ត្វា ធម្មំ សុណិស្សន្តិ, សុគតោវាទំ លភិស្សន្តី’’តិ ន វិស្សជ្ជេសិ.

១៦៤. ខរោតិ ផរុសោ. អាពាធោតិ វិសភាគរោគោ. ពាឡ្ហាតិ ពលវតិយោ. មារណន្តិកាតិ មរណន្តំ មរណសន្តិកំ បាបនសមត្ថា. សតោ សម្បជានោ អធិវាសេសីតិ សតិំ សូបដ្ឋិតំ កត្វា ញាណេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា អធិវាសេសិ. អវិហញ្ញមានោតិ វេទនានុវត្តនវសេន អបរាបរំ បរិវត្តនំ អករោន្តោ អបីឡិយមានោ អទុក្ខិយមានោវ អធិវាសេសិ. អនាមន្តេត្វាតិ អជានាបេត្វា. អនបលោកេត្វាតិ ន អបលោកេត្វា ឱវាទានុសាសនិំ អទត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ. វីរិយេនាតិ បុព្ពភាគវីរិយេន ចេវ ផលសមាបត្តិវីរិយេន ច. បដិបណាមេត្វាតិ វិក្ខម្ភេត្វា. ជីវិតសង្ខារន្តិ ឯត្ថ ជីវិតម្បិ ជីវិតសង្ខារោ. យេន ជីវិតំ សង្ខរិយតិ ឆិជ្ជមានំ ឃដេត្វា ឋបិយតិ, សោ ផលសមាបត្តិធម្មោបិ ជីវិតសង្ខារោ. សោ ឥធ អធិប្បេតោ. អធិដ្ឋាយាតិ អធិដ្ឋហិត្វា បវត្តេត្វា, ជីវិតដ្ឋបនសមត្ថំ ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជេយ្យន្តិ អយមេត្ថ សង្ខេបត្ថោ.

កិំ បន ភគវា ឥតោ បុព្ពេ ផលសមាបត្តិំ ន សមាបជ្ជតីតិ? សមាបជ្ជតិ. សា បន ខណិកសមាបត្តិ. ខណិកសមាបត្តិ ច អន្តោសមាបត្តិយំយេវ វេទនំ វិក្ខម្ភេតិ, សមាបត្តិតោ វុដ្ឋិតមត្តស្ស កដ្ឋបាតេន វា កឋលបាតេន វា ឆិន្នសេវាលោ វិយ ឧទកំ បុន សរីរំ វេទនា អជ្ឈោត្ថរតិ. យា បន រូបសត្តកំ អរូបសត្តកញ្ច និគ្គុម្ពំ និជ្ជដំ កត្វា មហាវិបស្សនាវសេន សមាបន្នា សមាបត្តិ, សា សុដ្ឋុ វិក្ខម្ភេតិ. យថា នាម បុរិសេន បោក្ខរណិំ ឱគាហេត្វា ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច សុដ្ឋុ អបព្យូឡ្ហោ សេវាលោ ចិរេន ឧទកំ ឱត្ថរតិ; ឯវមេវ តតោ វុដ្ឋិតស្ស ចិរេន វេទនា ឧប្បជ្ជតិ. ឥតិ ភគវា តំ ទិវសំ មហាពោធិបល្លង្កេ អភិនវវិបស្សនំ បដ្ឋបេន្តោ វិយ រូបសត្តកំ អរូបសត្តកំ និគ្គុម្ពំ និជ្ជដំ កត្វា ចុទ្ទសហាការេហិ សន្នេត្វា មហាវិបស្សនាយ វេទនំ វិក្ខម្ភេត្វា – ‘‘ទសមាសេ មា ឧប្បជ្ជិត្ថា’’តិ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិ. សមាបត្តិវិក្ខម្ភិតា វេទនា ទសមាសេ ន ឧប្បជ្ជិ យេវ.

គិលានា វុដ្ឋិតោតិ គិលានោ ហុត្វា បុន វុដ្ឋិតោ. មធុរកជាតោ វិយាតិ សញ្ជាតគរុភាវោ សញ្ជាតថទ្ធភាវោ សូលេ ឧត្តាសិតបុរិសោ វិយ. ន បក្ខាយន្តីតិ នប្បកាសន្តិ, នានាការតោ ន ឧបដ្ឋហន្តិ. ធម្មាបិ មំ ន បដិភន្តីតិ សតិបដ្ឋានាទិធម្មា មយ្ហំ បាកដា ន ហោន្តីតិ ទីបេតិ. តន្តិធម្មា បន ថេរស្ស សុបគុណា. ន ឧទាហរតីតិ បច្ឆិមំ ឱវាទំ ន ទេតិ. តំ សន្ធាយ វទតិ.

១៦៥. អនន្តរំ អពាហិរន្តិ ធម្មវសេន វា បុគ្គលវសេន វា ឧភយំ អកត្វា. ‘‘ឯត្តកំ ធម្មំ បរស្ស ន ទេសេស្សាមី’’តិ ហិ ចិន្តេន្តោ ធម្មំ អព្ភន្តរំ ករោតិ នាម. ‘‘ឯត្តកំ បរស្ស ទេសេស្សាមី’’តិ ចិន្តេន្តោ ធម្មំ ពាហិរំ ករោតិ នាម. ‘‘ឥមស្ស បុគ្គលស្ស ទេសេស្សាមី’’តិ ចិន្តេន្តោ បន បុគ្គលំ អព្ភន្តរំ ករោតិ នាម. ‘‘ឥមស្ស ន ទេសេស្សាមី’’តិ ចិន្តេន្តោ បុគ្គលំ ពាហិរំ ករោតិ នាម. ឯវំ អកត្វា ទេសិតោតិ អត្ថោ. អាចរិយមុដ្ឋីតិ យថា ពាហិរកានំ អាចរិយមុដ្ឋិ នាម ហោតិ. ទហរកាលេ កស្សចិ អកថេត្វា បច្ឆិមកាលេ មរណមញ្ចេ និបន្នា បិយមនាបស្ស អន្តេវាសិកស្ស កថេន្តិ, ឯវំ តថាគតស្ស – ‘‘ឥទំ មហល្លកកាលេ បច្ឆិមដ្ឋានេ កថេស្សាមី’’តិ មុដ្ឋិំ កត្វា ‘‘បរិហរិស្សាមី’’តិ ឋបិតំ កិញ្ចិ នត្ថីតិ ទស្សេតិ.

អហំ ភិក្ខុសង្ឃន្តិ អហមេវ ភិក្ខុសង្ឃំ បរិហរិស្សាមីតិ វា មមុទ្ទេសិកោតិ អហំ ឧទ្ទិសិតព្ពដ្ឋេន ឧទ្ទេសោ អស្សាតិ មមុទ្ទេសិកោ. មំយេវ ឧទ្ទិសិត្វា មម បច្ចាសីសមានោ ភិក្ខុសង្ឃោ ហោតុ, មម អច្ចយេន វា មា អហេសុំ, យំ វា តំ វា ហោតូតិ ឥតិ វា យស្ស អស្សាតិ អត្ថោ. ន ឯវំ ហោតីតិ ពោធិបល្លង្កេយេវ ឥស្សាមច្ឆរិយានំ វិហតត្តា ឯវំ ន ហោតិ. ស កិន្តិ សោ កិំ. អាសីតិកោតិ អសីតិសំវច្ឆរិកោ. ឥទំ បច្ឆិមវយអនុប្បត្តភាវទីបនត្ថំ វុត្តំ. វេឋមិស្សកេនាតិ ពាហពន្ធចក្កពន្ធាទិនា បដិសង្ខរណេន វេឋមិស្សកេន. មញ្ញេតិ ជិណ្ណសកដំ វិយ វេឋមិស្សកេន មញ្ញេ យាបេតិ. អរហត្តផលវេឋនេន ចតុឥរិយាបថកប្បនំ តថាគតស្ស ហោតីតិ ទស្សេតិ.

ឥទានិ តមត្ថំ បកាសេន្តោ យស្មិំ, អានន្ទ, សមយេតិអាទិមាហ. តត្ថ សព្ពនិមិត្តានន្តិ រូបនិមិត្តាទីនំ. ឯកច្ចានំ វេទនានន្តិ លោកិយានំ វេទនានំ. តស្មាតិហានន្ទាតិ យស្មា ឥមិនា ផលសមាបត្តិវិហារេន ផាសុ ហោតិ, តស្មា តុម្ហេបិ តទត្ថាយ ឯវំ វិហរថាតិ ទស្សេតិ. អត្តទីបាតិ មហាសមុទ្ទគតទីបំ វិយ អត្តានំ ទីបំ បតិដ្ឋំ កត្វា វិហរថ. អត្តសរណាតិ អត្តគតិកាវ ហោថ, មា អញ្ញគតិកា. ធម្មទីបធម្មសរណបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. តមតគ្គេតិ តមអគ្គេ. មជ្ឈេ តការោ បទសន្ធិវសេន វុត្តោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘ឥមេ អគ្គតមាតិ តមតគ្គា’’តិ. ឯវំ សព្ពំ តមយោគំ ឆិន្ទិត្វា អតិវិយ អគ្គេ ឧត្តមភាវេ ឯតេ, អានន្ទ, មម ភិក្ខូ ភវិស្សន្តិ. តេសំ អតិអគ្គេ ភវិស្សន្តិ, យេ កេចិ សិក្ខាកាមា, សព្ពេបិ តេ ចតុសតិបដ្ឋានគោចរាវ ភិក្ខូ អគ្គេ ភវិស្សន្តីតិ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ សង្គណ្ហាតិ.

ទុតិយភាណវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.