មហាកស្សបត្ថេរវត្ថុវណ្ណនា

២៣១. បាវាយ កុសិនារន្តិ បាវានគរេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ‘‘កុសិនារំ គមិស្សាមី’’តិ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ ហោតិ. រុក្ខមូលេ និសីទីតិ ឯត្ថ កស្មា ទិវាវិហារន្តិ ន វុត្តំ? ទិវាវិហារត្ថាយ អនិសិន្នត្តា. ថេរស្ស ហិ បរិវារា ភិក្ខូ សព្ពេ សុខសំវទ្ធិតា មហាបុញ្ញា. តេ មជ្ឈន្ហិកសមយេ តត្តបាសាណសទិសាយ ភូមិយា បទសា គច្ឆន្តា កិលមិំសុ. ថេរោ តេ ទិស្វា – ‘‘ភិក្ខូ កិលមន្តិ, គន្តព្ពដ្ឋានញ្ច ន ទូរំ, ថោកំ វិស្សមិត្វា ទរថំ បដិប្បស្សម្ភេត្វា សាយន្ហសមយេ កុសិនារំ គន្ត្វា ទសពលំ បស្សិស្សាមី’’តិ មគ្គា ឱក្កម្ម អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ សង្ឃាដិំ បញ្ញបេត្វា ឧទកតុម្ពតោ ឧទកេន ហត្ថបាទេ សីតលេ កត្វា និសីទិ. បរិវារភិក្ខូបិស្ស រុក្ខមូលេ និសីទិត្វា យោនិសោ មនសិការេ កម្មំ កុរុមានា តិណ្ណំ រតនានំ វណ្ណំ ភណមានា និសីទិំសុ. ឥតិ ទរថវិនោទនត្ថាយ និសិន្នត្តា ‘‘ទិវាវិហារ’’ន្តិ ន វុត្តំ.

មន្ទារវបុប្ផំ គហេត្វាតិ មហាបាតិប្បមាណំ បុប្ផំ អាគន្តុកទណ្ឌកេ ឋបេត្វា ឆត្តំ វិយ គហេត្វា. អទ្ទស ខោតិ អាគច្ឆន្តំ ទូរតោ អទ្ទស. ទិស្វា ច បន ចិន្តេសិ –

‘‘ឯតំ អាជីវកស្ស ហត្ថេ មន្ទារវបុប្ផំ បញ្ញាយតិ, ឯតញ្ច ន សព្ពទា មនុស្សបថេ បញ្ញាយតិ, យទា បន កោចិ ឥទ្ធិមា ឥទ្ធិំ វិកុព្ពតិ, តទា សព្ពញ្ញុពោធិសត្តស្ស ច មាតុកុច្ឆិឱក្កមនាទីសុ ហោតិ. ន ខោ បន អជ្ជ កេនចិ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ កតំ, ន មេ សត្ថា មាតុកុច្ឆិំ ឱក្កន្តោ, ន កុច្ឆិតោ និក្ខមន្តោ, នាបិស្ស អជ្ជ អភិសម្ពោធិ, ន ធម្មចក្កប្បវត្តនំ, ន យមកបាដិហារិយំ, ន ទេវោរោហណំ, ន អាយុសង្ខារោស្សជ្ជនំ. មហល្លកោ បន មេ សត្ថា ធុវំ បរិនិព្ពុតោ ភវិស្សតី’’តិ.

តតោ – ‘‘បុច្ឆាមិ ន’’ន្តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេត្វា – ‘‘សចេ ខោ បន និសិន្នកោវ បុច្ឆាមិ, សត្ថរិ អគារវោ កតោ ភវិស្សតី’’តិ ឧដ្ឋហិត្វា ឋិតដ្ឋានតោ អបក្កម្ម ឆទ្ទន្តោ នាគរាជា មណិចម្មំ វិយ ទសពលទត្តិយំ មេឃវណ្ណំ បំសុកូលចីវរំ បារុបិត្វា ទសនខសមោធានសមុជ្ជលំ អញ្ជលិំ សិរស្មិំ បតិដ្ឋបេត្វា សត្ថរិ កតេន គារវេន អាជីវកស្ស អភិមុខោ ហុត្វា – ‘‘អាវុសោ, អម្ហាកំ សត្ថារំ ជានាសី’’តិ អាហ. កិំ បន សត្ថុ បរិនិព្ពានំ ជានន្តោ បុច្ឆិ អជានន្តោតិ? អាវជ្ជនបដិពទ្ធំ ខីណាសវានំ ជាននំ, អនាវជ្ជិតត្តា បនេស អជានន្តោ បុច្ឆីតិ ឯកេ. ថេរោ សមាបត្តិពហុលោ, រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានលេណមណ្ឌបាទីសុ និច្ចំ សមាបត្តិពលេនេវ យាបេតិ, កុលសន្តកម្បិ គាមំ បវិសិត្វា ទ្វារេ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា សមាបត្តិតោ វុដ្ឋិតោវ ភិក្ខំ គណ្ហាតិ. ថេរោ កិរ ឥមិនា បច្ឆិមេន អត្តភាវេន មហាជនានុគ្គហំ ករិស្សាមិ – ‘‘យេ មយ្ហំ ភិក្ខំ វា ទេន្តិ គន្ធមាលាទីហិ វា សក្ការំ ករោន្តិ, តេសំ តំ មហប្ផលំ ហោតូ’’តិ ឯវំ ករោតិ. តស្មា សមាបត្តិពហុលតាយ ន ជានាតិ. ឥតិ អជានន្តោវ បុច្ឆតីតិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ.

ន ហេត្ថ អជាននការណំ អត្ថិ. អភិលក្ខិតំ សត្ថុ បរិនិព្ពានំ អហោសិ, ទសសហស្សិលោកធាតុកម្បនាទីហិ និមិត្តេហិ. ថេរស្ស បន បរិសាយ កេហិចិ ភិក្ខូហិ ភគវា ទិដ្ឋបុព្ពោ, កេហិចិ ន ទិដ្ឋបុព្ពោ, តត្ថ យេហិបិ ទិដ្ឋបុព្ពោ, តេបិ បស្សិតុកាមាវ, យេហិបិ អទិដ្ឋបុព្ពោ, តេបិ បស្សិតុកាមាវ. តត្ថ យេហិ ន ទិដ្ឋបុព្ពោ, តេ អតិទស្សនកាមតាយ គន្ត្វា ‘‘កុហិំ ភគវា’’តិ បុច្ឆន្តា ‘‘បរិនិព្ពុតោ’’តិ សុត្វា សន្ធារេតុំ នាសក្ខិស្សន្តិ. ចីវរញ្ច បត្តញ្ច ឆឌ្ឌេត្វា ឯកវត្ថា វា ទុន្និវត្ថា វា ទុប្បារុតា វា ឧរានិ បដិបិសន្តា បរោទិស្សន្តិ. តត្ថ មនុស្សា – ‘‘មហាកស្សបត្ថេរេន សទ្ធិំ អាគតា បំសុកូលិកា សយម្បិ ឥត្ថិយោ វិយ បរោទន្តិ, តេ កិំ អម្ហេ សមស្សាសេស្សន្តី’’តិ មយ្ហំ ទោសំ ទស្សន្តិ. ឥទំ បន សុញ្ញំ មហាអរញ្ញំ, ឥធ យថា តថា រោទន្តេសុ ទោសោ នត្ថិ. បុរិមតរំ សុត្វា នាម សោកោបិ តនុកោ ហោតីតិ ភិក្ខូនំ សតុប្បាទនត្ថាយ ជានន្តោវ បុច្ឆិ.

អជ្ជ សត្តាហបរិនិព្ពុតោ សមណោ គោតមោតិ អជ្ជ សមណោ គោតមោ សត្តាហបរិនិព្ពុតោ. តតោ មេ ឥទន្តិ តតោ សមណស្ស គោតមស្ស បរិនិព្ពុតដ្ឋានតោ.

២៣២. សុភទ្ទោ នាម វុឌ្ឍបព្ពជិតោតិ ‘‘សុភទ្ទោ’’តិ តស្ស នាមំ. វុឌ្ឍកាលេ បន បព្ពជិតត្តា ‘‘វុឌ្ឍបព្ពជិតោ’’តិ វុច្ចតិ. កស្មា បន សោ ឯវមាហ? ភគវតិ អាឃាតេន. អយំ កិរេសោ ខន្ធកេ អាគតេ អាតុមាវត្ថុស្មិំ នហាបិតបុព្ពកោ វុឌ្ឍបព្ពជិតោ ភគវតិ កុសិនារតោ និក្ខមិត្វា អឌ្ឍតេឡសេហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ អាតុមំ អាគច្ឆន្តេ ភគវា អាគច្ឆតីតិ សុត្វា – ‘‘អាគតកាលេ យាគុបានំ ករិស្សាមី’’តិ សាមណេរភូមិយំ ឋិតេ ទ្វេ បុត្តេ ឯតទវោច – ‘‘ភគវា កិរ, តាតា, អាតុមំ អាគច្ឆតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ អឌ្ឍតេឡសេហិ ភិក្ខុសតេហិ; គច្ឆថ តុម្ហេ, តាតា, ខុរភណ្ឌំ អាទាយ នាឡិយាវាបកេន អនុឃរកំ អនុឃរកំ អាហិណ្ឌថ លោណម្បិ តេលម្បិ តណ្ឌុលម្បិ ខាទនីយម្បិ សំហរថ ភគវតោ អាគតស្ស យាគុបានំ ករិស្សាមា’’តិ (មហាវ. ៣០៣). តេ តថា អកំសុ.

មនុស្សា តេ ទារកេ មញ្ជុកេ បដិភានេយ្យកេ ទិស្វា ការេតុកាមាបិ អការេតុកាមាបិ ការេន្តិយេវ. កតកាលេ – ‘‘កិំ គណ្ហិស្សថ តាតា’’តិ បុច្ឆន្តិ. តេ វទន្តិ – ‘‘ន អម្ហាកំ អញ្ញេន កេនចិ អត្ថោ, បិតា បន នោ ភគវតោ, អាគតកាលេ យាគុទានំ ទាតុកាមោ’’តិ. តំ សុត្វា មនុស្សា អបរិគណេត្វាវ យំ តេ សក្កោន្តិ អាហរិតុំ, សព្ពំ ទេន្តិ. យម្បិ ន សក្កោន្តិ, មនុស្សេហិ បេសេន្តិ. អថ ភគវតិ អាតុមំ អាគន្ត្វា ភុសាគារំ បវិដ្ឋេ សុភទ្ទោ សាយន្ហសមយំ គាមទ្វារំ គន្ត្វា មនុស្សេ អាមន្តេសិ – ‘‘ឧបាសកា, នាហំ តុម្ហាកំ សន្តិកា អញ្ញំ កិញ្ចិ បច្ចាសីសាមិ, មយ្ហំ ទារកេហិ អាភតានិ តណ្ឌុលាទីនិយេវ សង្ឃស្ស បហោន្តិ. យំ ហត្ថកម្មំ, តំ មេ ទេថា’’តិ. ‘‘ឥទញ្ចិទញ្ច គណ្ហថា’’តិ សព្ពូបករណានិ គាហេត្វា វិហារេ ឧទ្ធនានិ ការេត្វា ឯកំ កាឡកំ កាសាវំ និវាសេត្វា តាទិសមេវ បារុបិត្វា – ‘‘ឥទំ ករោថ, ឥទំ ករោថា’’តិ សព្ពរត្តិំ វិចារេន្តោ សតសហស្សំ វិស្សជ្ជេត្វា ភោជ្ជយាគុញ្ច មធុគោឡកញ្ច បដិយាទាបេសិ. ភោជ្ជយាគុ នាម ភុញ្ជិត្វា បាតព្ពយាគុ, តត្ថ សប្បិមធុផាណិតមច្ឆមំសបុប្ផផលរសាទិ យំ កិញ្ចិ ខាទនីយំ នាម សព្ពំ បក្ខិបតិ កីឡិតុកាមានំ សីសមក្ខនយោគ្គា ហោតិ សុគន្ធគន្ធា.

អថ ភគវា កាលស្សេវ សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ អាតុមនគរាភិមុខោ បាយាសិ. មនុស្សា តស្ស អារោចេសុំ – ‘‘ភគវា បិណ្ឌាយ គាមំ បវិសតិ, តយា កស្ស យាគុ បដិយាទិតា’’តិ. សោ យថានិវត្ថបារុតេហេវ តេហិ កាឡកកាសាវេហិ ឯកេន ហត្ថេន ទព្ពិញ្ច កដច្ឆុញ្ច គហេត្វា ព្រហ្មា វិយ ទក្ខិណជាណុមណ្ឌលំ ភូមិយំ បតិដ្ឋបេត្វា វន្ទិត្វា – ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា យាគុ’’ន្តិ អាហ.

តតោ ‘‘ជានន្តាបិ តថាគតា បុច្ឆន្តី’’តិ ខន្ធកេ អាគតនយេន ភគវា បុច្ឆិត្វា ច សុត្វា ច តំ វុឌ្ឍបព្ពជិតំ វិគរហិត្វា តស្មិំ វត្ថុស្មិំ អកប្បិយសមាទានសិក្ខាបទញ្ច, ខុរភណ្ឌបរិហរណសិក្ខាបទញ្ចាតិ ទ្វេ សិក្ខាបទានិ បញ្ញបេត្វា – ‘‘ភិក្ខវេ, អនេកកប្បកោដិយោ ភោជនំ បរិយេសន្តេហេវ វីតិនាមិតា, ឥទំ បន តុម្ហាកំ អកប្បិយំ អធម្មេន ឧប្បន្នំ ភោជនំ, ឥមំ បរិភុត្តានំ អនេកានិ អត្តភាវសហស្សានិ អបាយេស្វេវ និព្ពត្តិស្សន្តិ, អបេថ មា គណ្ហថា’’តិ ភិក្ខាចារាភិមុខោ អគមាសិ. ឯកភិក្ខុនាបិ ន កិញ្ចិ គហិតំ.

សុភទ្ទោ អនត្តមនោ ហុត្វា អយំ ‘‘សព្ពំ ជានាមី’’តិ អាហិណ្ឌតិ. សចេ ន គហិតុកាមោ, បេសេត្វា អារោចេតព្ពំ. អយំ បក្កាហារោ នាម សព្ពចិរំ តិដ្ឋន្តោ សត្តាហមត្តំ តិដ្ឋេយ្យ. ឥទញ្ហិ មម យាវជីវំ បរិយត្តំ អស្ស. សព្ពំ តេន នាសិតំ, អហិតកាមោ អយំ មយ្ហន្តិ ភគវតិ អាឃាតំ ពន្ធិត្វា ទសពលេ ធរន្តេ កិញ្ចិ វត្តុំ នាសក្ខិ. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘អយំ ឧច្ចា កុលា បព្ពជិតោ មហាបុរិសោ, សចេ កិញ្ចិ វក្ខាមិ, មំយេវ សន្តជ្ជេស្សតី’’តិ. ស្វាយំ អជ្ជ ‘‘បរិនិព្ពុតោ ភគវា’’តិ សុត្វា លទ្ធស្សាសោ វិយ ហដ្ឋតុដ្ឋោ ឯវមាហ.

ថេរោ តំ សុត្វា ហទយេ បហារទានំ វិយ មត្ថកេ បតិតសុក្ខាសនិ វិយ មញ្ញិ, ធម្មសំវេគោ ចស្ស ឧប្បជ្ជិ – ‘‘សត្តាហមត្តបរិនិព្ពុតោ ភគវា, អជ្ជាបិស្ស សុវណ្ណវណ្ណំ សរីរំ ធរតិយេវ, ទុក្ខេន ភគវតា អារាធិតសាសនេ នាម ឯវំ លហុ មហន្តំ បាបកសដំ កណ្ដកោ ឧប្បន្នោ, អលំ ខោ បនេស បាបោ វឌ្ឍមានោ អញ្ញេបិ ឯវរូបេ សហាយេ លភិត្វា សក្កា សាសនំ ឱសក្កាបេតុ’’ន្តិ. តតោ ថេរោ ចិន្តេសិ –

‘‘សចេ ខោ បនាហំ ឥមំ មហល្លកំ ឥធេវ បិលោតិកំ និវាសាបេត្វា ឆារិកាយ ឱកិរាបេត្វា នីហរាបេស្សាមិ, មនុស្សា ‘សមណស្ស គោតមស្ស សរីរេ ធរមានេយេវ សាវកា វិវទន្តី’តិ អម្ហាកំ ទោសំ ទស្សេស្សន្តិ អធិវាសេមិ តាវ.

ភគវតា ហិ ទេសិតោ ធម្មោ អសង្គហិតបុប្ផរាសិសទិសោ. តត្ថ យថា វាតេន បហដបុប្ផានិ យតោ វា តតោ វា គច្ឆន្តិ, ឯវមេវ ឯវរូបានំ បាបបុគ្គលានំ វសេន គច្ឆន្តេ គច្ឆន្តេ កាលេ វិនយេ ឯកំ ទ្វេ សិក្ខាបទានិ នស្សិស្សន្តិ, សុត្តេ ឯកោ ទ្វេ បញ្ហាវារា នស្សិស្សន្តិ, អភិធម្មេ ឯកំ ទ្វេ ភូមន្តរានិ នស្សិស្សន្តិ, ឯវំ អនុក្កមេន មូលេ នដ្ឋេ បិសាចសទិសា ភវិស្សាម; តស្មា ធម្មវិនយសង្គហំ ករិស្សាម. ឯវញ្ហិ សតិ ទឡ្ហំ សុត្តេន សង្គហិតានិ បុប្ផានិ វិយ អយំ ធម្មវិនយោ និច្ចលោ ភវិស្សតិ.

ឯតទត្ថញ្ហិ ភគវា មយ្ហំ តីណិ គាវុតានិ បច្ចុគ្គមនំ អកាសិ, តីហិ ឱវាទេហិ ឧបសម្បទំ អទាសិ, កាយតោ អបនេត្វា កាយេ ចីវរបរិវត្តនំ អកាសិ, អាកាសេ បាណិំ ចាលេត្វា ចន្ទូបមំ បដិបទំ កថេន្តោ មំ កាយសក្ខិំ កត្វា កថេសិ, តិក្ខត្តុំ សកលសាសនទាយជ្ជំ បដិច្ឆាបេសិ. មាទិសេ ភិក្ខុម្ហិ តិដ្ឋមានេ អយំ បាបោ សាសនេ វុឌ្ឍិំ មា អលត្ថ. យាវ អធម្មោ ន ទិប្បតិ, ធម្មោ ន បដិពាហិយតិ. អវិនយោ ន ទិប្បតិ វិនយោ ន បដិពាហិយតិ. អធម្មវាទិនោ ន ពលវន្តោ ហោន្តិ, ធម្មវាទិនោ ន ទុព្ពលា ហោន្តិ; អវិនយវាទិនោ ន ពលវន្តោ ហោន្តិ, វិនយវាទិនោ ន ទុព្ពលា ហោន្តិ. តាវ ធម្មញ្ច វិនយញ្ច សង្គាយិស្សាមិ. តតោ ភិក្ខូ អត្តនោ អត្តនោ បហោនកំ គហេត្វា កប្បិយាកប្បិយំ កថេស្សន្តិ. អថាយំ បាបោ សយមេវ និគ្គហំ បាបុណិស្សតិ, បុន សីសំ ឧក្ខិបិតុំ ន សក្ខិស្សតិ, សាសនំ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច ភវិស្សតី’’តិ.

សោ ឯវំ នាម មយ្ហំ ចិត្តំ ឧប្បន្នន្តិ កស្សចិ អនារោចេត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ សមស្សាសេសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ…បេ… នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’’តិ.

២៣៣. ចិតកន្តិ វីសរតនសតិកំ ចន្ទនចិតកំ. អាឡិម្បេស្សាមាតិ អគ្គិំ គាហាបេស្សាម. ន សក្កោន្តិ អាឡិម្បេតុន្តិ អដ្ឋបិ សោឡសបិ ទ្វត្តិំសបិ ជនា ជាលនត្ថាយ យមកយមកឧក្កាយោ គហេត្វា តាលវណ្ដេហិ ពីជន្តា ភស្តាហិ ធមន្តា តានិ តានិ ការណានិ ករោន្តាបិ ន សក្កោន្តិយេវ អគ្គិំ គាហាបេតុំ. ទេវតានំ អធិប្បាយោតិ ឯត្ថ តា កិរ ទេវតា ថេរស្ស ឧបដ្ឋាកទេវតាវ. អសីតិមហាសាវកេសុ ហិ ចិត្តានិ បសាទេត្វា តេសំ ឧបដ្ឋាកានិ អសីតិកុលសហស្សានិ សគ្គេ និព្ពត្តានិ. តត្ថ ថេរេ ចិត្តំ បសាទេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តា ទេវតា តស្មិំ សមាគមេ ថេរំ អទិស្វា – ‘‘កុហិំ នុ ខោ អម្ហាកំ កុលូបកត្ថេរោ’’តិ អន្តរាមគ្គេ បដិបន្នំ ទិស្វា ‘‘អម្ហាកំ កុលូបកត្ថេរេន អវន្ទិតេ ចិតកោ មា បជ្ជលិត្ថា’’តិ អធិដ្ឋហិំសុ.

មនុស្សា តំ សុត្វា – ‘‘មហាកស្សបោ កិរ នាម ភោ ភិក្ខុ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ ‘ទសពលស្ស បាទេ វន្ទិស្សាមី’តិ អាគច្ឆតិ. តស្មិំ កិរ អនាគតេ ចិតកោ ន បជ្ជលិស្សតិ. កីទិសោ ភោ សោ ភិក្ខុ កាឡោ ឱទាតោ ទីឃោ រស្សោ, ឯវរូបេ នាម ភោ ភិក្ខុម្ហិ ឋិតេ កិំ ទសពលស្ស បរិនិព្ពានំ នាមា’’តិ កេចិ គន្ធមាលាទិហត្ថា បដិបថំ គច្ឆិំសុ. កេចិ វីថិយោ វិចិត្តា កត្វា អាគមនមគ្គំ ឱលោកយមានា អដ្ឋំសុ.

២៣៤. អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ យេន កុសិនារា…បេ… សិរសា វន្ទីតិ ថេរោ កិរ ចិតកំ បទក្ខិណំ កត្វា អាវជ្ជន្តោវ សល្លក្ខេសិ – ‘‘ឥមស្មិំ ឋានេ សីសំ, ឥមស្មិំ ឋានេ បាទា’’តិ. តតោ បាទានំ សមីបេ ឋត្វា អភិញ្ញាបាទកំ ចតុត្ថជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ – ‘‘អរាសហស្សបដិមណ្ឌិតចក្កលក្ខណបតិដ្ឋិតា ទសពលស្ស បាទា សទ្ធិំ កប្បាសបដលេហិ បញ្ច ទុស្សយុគសតានិ សុវណ្ណទោណិំ ចន្ទនចិតកញ្ច ទ្វេធា កត្វា មយ្ហំ ឧត្តមង្គេ សិរស្មិំ បតិដ្ឋហន្តូ’’តិ អធិដ្ឋាសិ. សហ អធិដ្ឋានចិត្តេន តានិ បញ្ច ទុស្សយុគសតានិ ទ្វេធា កត្វា វលាហកន្តរា បុណ្ណចន្ទោ វិយ បាទា និក្ខមិំសុ. ថេរោ វិកសិតរត្តបទុមសទិសេ ហត្ថេ បសារេត្វា សុវណ្ណវណ្ណេ សត្ថុបាទេ យាវ គោប្ផកា ទឡ្ហំ គហេត្វា អត្តនោ សិរវរេ បតិដ្ឋបេសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទី’’តិ.

មហាជនោ តំ អច្ឆរិយំ ទិស្វា ឯកប្បហារេនេវ មហានាទំ នទិ, គន្ធមាលាទីហិ បូជេត្វា យថារុចិ វន្ទិ. ឯវំ បន ថេរេន ច មហាជនេន ច តេហិ ច បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ វន្ទិតមត្តេ បុន អធិដ្ឋានកិច្ចំ នត្ថិ. បកតិអធិដ្ឋានវសេនេវ ថេរស្ស ហត្ថតោ មុច្ចិត្វា អលត្តកវណ្ណានិ ភគវតោ បាទតលានិ ចន្ទនទារុអាទីសុ កិញ្ចិ អចាលេត្វាវ យថាឋានេ បតិដ្ឋហិំសុ, យថាឋានេ ឋិតានេវ អហេសុំ. ភគវតោ ហិ បាទេសុ និក្ខមន្តេសុ វា បវិសន្តេសុ វា កប្បាសអំសុ វា ទសិកតន្តំ វា តេលពិន្ទុ វា ទារុក្ខន្ធំ វា ឋានា ចលិតំ នាម នាហោសិ. សព្ពំ យថាឋានេ ឋិតមេវ អហោសិ. ឧដ្ឋហិត្វា បន អត្ថង្គតេ ចន្ទេ វិយ សូរិយេ វិយ ច តថាគតស្ស បាទេសុ អន្តរហិតេសុ មហាជនោ មហាកន្ទិតំ កន្ទិ. បរិនិព្ពានកាលតោ អធិកតរំ ការុញ្ញំ អហោសិ.

សយមេវ ភគវតោ ចិតកោ បជ្ជលីតិ ឥទំ បន កស្សចិ បជ្ជលាបេតុំ វាយមន្តស្ស អទស្សនវសេន វុត្តំ. ទេវតានុភាវេន បនេស សមន្តតោ ឯកប្បហារេនេវ បជ្ជលិ.

២៣៥. សរីរានេវ អវសិស្សិំសូតិ បុព្ពេ ឯកគ្ឃនេន ឋិតត្តា សរីរំ នាម អហោសិ. ឥទានិ វិប្បកិណ្ណត្តា សរីរានីតិ វុត្តំ សុមនមកុឡសទិសា ច ធោតមុត្តសទិសា ច សុវណ្ណសទិសា ច ធាតុយោ អវសិស្សិំសូតិ អត្ថោ. ទីឃាយុកពុទ្ធានញ្ហិ សរីរំ សុវណ្ណក្ខន្ធសទិសំ ឯកមេវ ហោតិ. ភគវា បន – ‘‘អហំ ន ចិរំ ឋត្វា បរិនិព្ពាយាមិ, មយ្ហំ សាសនំ តាវ សព្ពត្ថ ន វិត្ថារិតំ, តស្មា បរិនិព្ពុតស្សាបិ មេ សាសបមត្តម្បិ ធាតុំ គហេត្វា អត្តនោ អត្តនោ វសនដ្ឋានេ ចេតិយំ កត្វា បរិចរន្តោ មហាជនោ សគ្គបរាយណោ ហោតូ’’តិ ធាតូនំ វិកិរណំ អធិដ្ឋាសិ. កតិ, បនស្ស ធាតុយោ វិប្បកិណ្ណា, កតិ ន វិប្បកិណ្ណាតិ. ចតស្សោ ទាឋា, ទ្វេ អក្ខកា, ឧណ្ហីសន្តិ ឥមា សត្ត ធាតុយោ ន វិប្បកិរិំសុ, សេសា វិប្បកិរិំសូតិ. តត្ថ សព្ពខុទ្ទកា ធាតុ សាសបពីជមត្តា អហោសិ, មហាធាតុ មជ្ឈេ ភិន្នតណ្ឌុលមត្តា, អតិមហតី មជ្ឈេ ភិន្នមុគ្គមត្តាតិ.

ឧទកធារាតិ អគ្គពាហុមត្តាបិ ជង្ឃមត្តាបិ តាលក្ខន្ធមត្តាបិ ឧទកធារា អាកាសតោ បតិត្វា និព្ពាបេសិ. ឧទកសាលតោតិ បរិវារេត្វា ឋិតសាលរុក្ខេ សន្ធាយេតំ វុត្តំ, តេសម្បិ ហិ ខន្ធន្តរវិដបន្តរេហិ ឧទកធារា និក្ខមិត្វា និព្ពាបេសុំ. ភគវតោ ចិតកោ មហន្តោ. សមន្តា បថវិំ ភិន្ទិត្វាបិ នង្គលសីសមត្តា ឧទកវដ្ដិ ផលិកវដំសកសទិសា ឧគ្គន្ត្វា ចិតកមេវ គណ្ហន្តិ. គន្ធោទកេនាតិ សុវណ្ណឃដេ រជតឃដេ ច បូរេត្វា អាភតនានាគន្ធោទកេន. និព្ពាបេសុន្តិ សុវណ្ណមយរជតមយេហិ អដ្ឋទណ្ឌកេហិ វិកិរិត្វា ចន្ទនចិតកំ និព្ពាបេសុំ.

ឯត្ថ ច ចិតកេ ឈាយមានេ បរិវារេត្វា ឋិតសាលរុក្ខានំ សាខន្តរេហិ វិដបន្តរេហិ បត្តន្តរេហិ ជាលា ឧគ្គច្ឆន្តិ, បត្តំ វា សាខា វា បុប្ផំ វា ទឌ្ឍា នាម នត្ថិ, កិបិល្លិកាបិ មក្កដកាបិ ជាលានំ អន្តរេនេវ វិចរន្តិ. អាកាសតោ បតិតឧទកធារាសុបិ សាលរុក្ខេហិ និក្ខន្តឧទកធារាសុបិ បថវិំ ភិន្ទិត្វា និក្ខន្តឧទកធារាសុបិ ធម្មកថាវ បមាណំ. ឯវំ ចិតកំ និព្ពាបេត្វា បន មល្លរាជានោ សន្ថាគារេ ចតុជ្ជាតិយគន្ធបរិភណ្ឌំ ការេត្វា លាជបញ្ចមានិ បុប្ផានិ វិកិរិត្វា ឧបរិ ចេលវិតានំ ពន្ធិត្វា សុវណ្ណតារកាទីហិ ខចិត្វា តត្ថ គន្ធទាមមាលាទាមរតនទាមានិ ឱលម្ពេត្វា សន្ថាគារតោ យាវ មកុដពន្ធនសង្ខាតា សីសបសាធនមង្គលសាលា, តាវ ឧភោហិ បស្សេហិ សាណិកិលញ្ជបរិក្ខេបំ ការេត្វា ឧបរិ ចេលវិតានំ ពន្ធាបេត្វា សុវណ្ណតារកាទីហិ ខចិត្វា តត្ថបិ គន្ធទាមមាលាទាមរតនទាមានិ ឱលម្ពេត្វា មណិទណ្ឌវណ្ណេហិ វេណូហិ ច បញ្ចវណ្ណទ្ធជេ ឧស្សាបេត្វា សមន្តា វាតបដាកា បរិក្ខិបិត្វា សុសម្មដ្ឋាសុ វីថីសុ កទលិយោ ច បុណ្ណឃដេ ច ឋបេត្វា ទណ្ឌកទីបិកា ជាលេត្វា អលង្កតហត្ថិក្ខន្ធេ សហ ធាតូហិ សុវណ្ណទោណិំ ឋបេត្វា មាលាគន្ធាទីហិ បូជេន្តា សាធុកីឡិតំ កីឡន្តា អន្តោនគរំ បវេសេត្វា សន្ថាគារេ សរភមយបល្លង្កេ ឋបេត្វា ឧបរិ សេតច្ឆត្តំ ធារេសុំ. ឯវំ កត្វា – ‘‘អថ ខោ កោសិនារកា មល្លា ភគវតោ សរីរានិ សត្តាហំ សន្ថាគារេ សត្តិបញ្ជរំ ករិត្វា’’តិ សព្ពំ វេទិតព្ពំ.

តត្ថ សត្តិបញ្ជរំ ករិត្វាតិ សត្តិហត្ថេហិ បុរិសេហិ បរិក្ខិបាបេត្វា. ធនុបាការន្តិ បឋមំ តាវ ហត្ថិកុម្ភេន កុម្ភំ បហរន្តេ បរិក្ខិបាបេសុំ, តតោ អស្សេ គីវាយ គីវំ បហរន្តេ, តតោ រថេ អាណិកោដិយា អាណិកោដិំ បហរន្តេ, តតោ យោធេ ពាហុនា ពាហុំ បហរន្តេ. តេសំ បរិយន្តេ កោដិយា កោដិំ បហរមានានិ ធនូនិ បរិក្ខិបាបេសុំ. ឥតិ សមន្តា យោជនប្បមាណំ ឋានំ សត្តាហំ សន្នាហគវច្ឆិកំ វិយ កត្វា អារក្ខំ សំវិទហិំសុ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘ធនុបាការំ បរិក្ខិបាបេត្វា’’តិ.

កស្មា បនេតេ ឯវមកំសូតិ? ឥតោ បុរិមេសុ ហិ ទ្វីសុ សត្តាហេសុ តេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឋាននិសជ្ជោកាសំ ករោន្តា ខាទនីយំ ភោជនីយំ សំវិទហន្តា សាធុកីឡិកាយ ឱកាសំ ន លភិំសុ. តតោ នេសំ អហោសិ – ‘‘ឥមំ សត្តាហំ សាធុកីឡិតំ កីឡិស្សាម, ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ យំ អម្ហាកំ បមត្តភាវំ ញត្វា កោចិទេវ អាគន្ត្វា ធាតុយោ គណ្ហេយ្យ, តស្មា អារក្ខំ ឋបេត្វា កីឡិស្សាមា’’តិ. តេ តថា ឯវមកំសុ.