តថាគតបច្ឆិមវាចាវណ្ណនា

២១៦. ឥទានិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឱវាទំ អារភិ, តំ ទស្សេតុំ អថ ខោ ភគវាតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ទេសិតោ បញ្ញត្តោតិ ធម្មោបិ ទេសិតោ ចេវ បញ្ញត្តោ ច, វិនយោបិ ទេសិតោ ចេវ បញ្ញត្តោ ច. បញ្ញត្តោ ច នាម ឋបិតោ បដ្ឋបិតោតិ អត្ថោ. សោ វោ មមច្ចយេនាតិ សោ ធម្មវិនយោ តុម្ហាកំ មមច្ចយេន សត្ថា. មយា ហិ វោ ឋិតេនេវ – ‘‘ឥទំ លហុកំ, ឥទំ គរុកំ, ឥទំ សតេកិច្ឆំ, ឥទំ អតេកិច្ឆំ, ឥទំ លោកវជ្ជំ, ឥទំ បណ្ណត្តិវជ្ជំ, អយំ អាបត្តិ បុគ្គលស្ស សន្តិកេ វុដ្ឋាតិ, អយំ អាបត្តិ គណស្ស សន្តិកេ វុដ្ឋាតិ, អយំ សង្ឃស្ស សន្តិកេ វុដ្ឋាតី’’តិ សត្តាបត្តិក្ខន្ធវសេន ឱតិណ្ណេ វត្ថុស្មិំ សខន្ធកបរិវារោ ឧភតោវិភង្គោ វិនយោ នាម ទេសិតោ, តំ សកលម្បិ វិនយបិដកំ មយិ បរិនិព្ពុតេ តុម្ហាកំ សត្ថុកិច្ចំ សាធេស្សតិ.

ឋិតេនេវ ច មយា – ‘‘ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា, បញ្ច ឥន្ទ្រិយានិ, បញ្ច ពលានិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ’’តិ តេន តេនាការេន ឥមេ ធម្មេ វិភជិត្វា វិភជិត្វា សុត្តន្តបិដកំ ទេសិតំ, តំ សកលម្បិ សុត្តន្តបិដកំ មយិ បរិនិព្ពុតេ តុម្ហាកំ សត្ថុកិច្ចំ សាធេស្សតិ. ឋិតេនេវ ច មយា – ‘‘ឥមេ បញ្ចក្ខន្ធា, ទ្វាទសាយតនានិ, អដ្ឋារស ធាតុយោ, ចត្តារិ សច្ចានិ, ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ, នវ ហេតូ, ចត្តារោ អាហារា, សត្ត ផស្សា, សត្ត វេទនា, សត្ត សញ្ញា, សត្ត សញ្ចេតនា, សត្ត ចិត្តានិ. តត្រាបិ ‘ឯត្តកា ធម្មា កាមាវចរា, ឯត្តកា រូបាវចរា, ឯត្តកា អរូបាវចរា, ឯត្តកា បរិយាបន្នា, ឯត្តកា អបរិយាបន្នា, ឯត្តកា លោកិយា, ឯត្តកា លោកុត្តរា’តិ’’ ឥមេ ធម្មេ វិភជិត្វា វិភជិត្វា ចតុវីសតិសមន្តបដ្ឋានអនន្តនយមហាបដ្ឋានបដិមណ្ឌិតំ អភិធម្មបិដកំ ទេសិតំ, តំ សកលម្បិ អភិធម្មបិដកំ មយិ បរិនិព្ពុតេ តុម្ហាកំ សត្ថុកិច្ចំ សាធេស្សតិ.

ឥតិ សព្ពម្បេតំ អភិសម្ពោធិតោ យាវ បរិនិព្ពានា បញ្ចចត្តាលីសវស្សានិ ភាសិតំ លបិតំ – ‘‘តីណិ បិដកានិ, បញ្ច និកាយា, នវង្គានិ, ចតុរាសីតិ ធម្មក្ខន្ធសហស្សានី’’តិ ឯវំ មហាបភេទំ ហោតិ. ឥតិ ឥមានិ ចតុរាសីតិ ធម្មក្ខន្ធសហស្សានិ តិដ្ឋន្តិ, អហំ ឯកោវ បរិនិព្ពាយាមិ. អហញ្ច ខោ បន ទានិ ឯកកោវ ឱវទាមិ អនុសាសាមិ, មយិ បរិនិព្ពុតេ ឥមានិ ចតុរាសីតិ ធម្មក្ខន្ធសហស្សានិ តុម្ហេ ឱវទិស្សន្តិ អនុសាសិស្សន្តីតិ ឯវំ ភគវា ពហូនិ ការណានិ ទស្សេន្តោ – ‘‘សោ វោ មមច្ចយេន សត្ថា’’តិ ឱវទិត្វា បុន អនាគតេ ចារិត្តំ ទស្សេន្តោ យថា ខោ បនាតិអាទិមាហ.

តត្ថ សមុទាចរន្តីតិ កថេន្តិ វោហរន្តិ. នាមេន វា គោត្តេន វាតិ នវកាតិ អវត្វា ‘‘តិស្ស, នាគា’’តិ ឯវំ នាមេន វា, ‘‘កស្សប, គោតមា’’តិ ឯវំ គោត្តេន វា, ‘‘អាវុសោ តិស្ស, អាវុសោ កស្សបា’’តិ ឯវំ អាវុសោវាទេន វា សមុទាចរិតព្ពោ. ភន្តេតិ វា អាយស្មាតិ វាតិ ភន្តេ តិស្ស, អាយស្មា តិស្សាតិ ឯវំ សមុទាចរិតព្ពោ. សមូហនតូតិ អាកង្ខមានោ សមូហនតុ, យទិ ឥច្ឆតិ សមូហនេយ្យាតិ អត្ថោ. កស្មា បន សមូហនថាតិ ឯកំសេនេវ អវត្វា វិកប្បវចនេនេវ ឋបេសីតិ? មហាកស្សបស្ស ពលំ ទិដ្ឋត្តា. បស្សតិ ហិ ភគវា – ‘‘សមូហនថាតិ វុត្តេបិ សង្គីតិកាលេ កស្សបោ ន សមូហនិស្សតី’’តិ. តស្មា វិកប្បេនេវ ឋបេសិ.

តត្ថ – ‘‘ឯកច្ចេ ថេរា ឯវមាហំសុ – ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា អវសេសានិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានី’’តិអាទិនា នយេន បញ្ចសតិកសង្គីតិយំ ខុទ្ទានុខុទ្ទកកថា អាគតាវ វិនិច្ឆយោ បេត្ថ សមន្តបាសាទិកាយំ វុត្តោ. កេចិ បនាហុ – ‘‘ភន្តេ, នាគសេន, កតមំ ខុទ្ទកំ, កតមំ អនុខុទ្ទក’’ន្តិ មិលិន្ទេន រញ្ញា បុច្ឆិតោ. ‘‘ទុក្កដំ, មហារាជ, ខុទ្ទកំ, ទុព្ភាសិតំ អនុខុទ្ទក’’ន្តិ វុត្តត្តា នាគសេនត្ថេរោ ខុទ្ទានុខុទ្ទកំ ជានាតិ. មហាកស្សបោ បន តំ អជានន្តោ –

‘‘សុណាតុ មេ, អាវុសោ, សង្ឃោ សន្តម្ហាកំ សិក្ខាបទានិ គិហិគតានិ, គិហិនោបិ ជានន្តិ – ‘‘ឥទំ វោ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ កប្បតិ, ឥទំ វោ ន កប្បតី’’តិ. សចេ មយំ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានិ សមូហនិស្សាម, ភវិស្សន្តិ វត្តារោ – ‘‘ធូមកាលិកំ សមណេន គោតមេន សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, យាវ នេសំ សត្ថា អដ្ឋាសិ, តាវិមេ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខិំសុ, យតោ ឥមេសំ សត្ថា បរិនិព្ពុតោ, ន ទានិមេ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខន្តី’’តិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ អបញ្ញត្តំ ន បញ្ញបេយ្យ, បញ្ញត្តំ ន សមុច្ឆិន្ទេយ្យ, យថាបញ្ញត្តេសុ សិក្ខាបទេសុ សមាទាយ វត្តេយ្យ. ឯសា ញត្តីតិ –

កម្មវាចំ សាវេសីតិ. ន តំ ឯវំ គហេតព្ពំ. នាគសេនត្ថេរោ ហិ – ‘‘បរវាទិនោ ឱកាសោ មា អហោសី’’តិ ឯវមាហ. មហាកស្សបត្ថេរោ ‘‘ខុទ្ទានុខុទ្ទកាបត្តិំ ន សមូហនិស្សាមី’’តិ កម្មវាចំ សាវេសិ.

ព្រហ្មទណ្ឌកថាបិ សង្គីតិយំ អាគតត្តាសមន្តបាសាទិកាយំ វិនិច្ឆិតា.

កង្ខាតិ ទ្វេឡ្ហកំ. វិមតីតិ វិនិច្ឆិតុំ អសមត្ថតា, ពុទ្ធោ នុ ខោ, ន ពុទ្ធោ នុ ខោ, ធម្មោ នុ ខោ, ន ធម្មោ នុ ខោ, សង្ឃោ នុ ខោ, ន សង្ឃោ នុ ខោ, មគ្គោ នុ ខោ, ន មគ្គោ នុ ខោ, បដិបទា នុ ខោ, ន បដិបទា នុ ខោតិ យស្ស សំសយោ ឧប្បជ្ជេយ្យ, តំ វោ វទាមិ ‘‘បុច្ឆថ ភិក្ខវេ’’តិ អយមេត្ថ សង្ខេបត្ថោ. សត្ថុគារវេនាបិ ន បុច្ឆេយ្យាថាតិ មយំ សត្ថុសន្តិកេ បព្ពជិម្ហ, ចត្តារោ បច្ចយាបិ នោ សត្ថុ សន្តកាវ, តេ មយំ ឯត្តកំ កាលំ កង្ខំ អកត្វា ន អរហាម អជ្ជ បច្ឆិមកាលេ កង្ខំ កាតុន្តិ សចេ ឯវំ សត្ថរិ គារវេន ន បុច្ឆថ. សហាយកោបិ ភិក្ខវេ សហាយកស្ស អារោចេតូតិ តុម្ហាកំ យោ យស្ស ភិក្ខុនោ សន្ទិដ្ឋោ សម្ភត្តោ, សោ តស្ស អារោចេតុ, អហំ ឯតស្ស ភិក្ខុស្ស កថេស្សាមិ, តស្ស កថំ សុត្វា សព្ពេ និក្កង្ខា ភវិស្សថាតិ ទស្សេតិ.

ឯវំ បសន្នោតិ ឯវំ សទ្ទហាមិ អហន្តិ អត្ថោ. ញាណមេវាតិ និក្កង្ខភាវបច្ចក្ខករណញាណំយេវ, ឯត្ថ តថាគតស្ស ន សទ្ធាមត្តន្តិ អត្ថោ. ឥមេសញ្ហិ, អានន្ទាតិ ឥមេសំ អន្តោសាណិយំ និសិន្នានំ បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ. យោ បច្ឆិមកោតិ យោ គុណវសេន បច្ឆិមកោ. អានន្ទត្ថេរំយេវ សន្ធាយាហ.

២១៨. អប្បមាទេន សម្បាទេថាតិ សតិអវិប្បវាសេន សព្ពកិច្ចានិ សម្បាទេយ្យាថ. ឥតិ ភគវា បរិនិព្ពានមញ្ចេ និបន្នោ បញ្ចចត្តាលីស វស្សានិ ទិន្នំ ឱវាទំ សព្ពំ ឯកស្មិំ អប្បមាទបទេយេវ បក្ខិបិត្វា អទាសិ. អយំ តថាគតស្ស បច្ឆិមា វាចាតិ ឥទំ បន សង្គីតិការកានំ វចនំ.