អានន្ទអច្ឆរិយធម្មវណ្ណនា

២០៧. វិហារន្តិ ឥធ មណ្ឌលមាលោ វិហារោតិ អធិប្បេតោ, តំ បវិសិត្វា. កបិសីសន្តិ ទ្វារពាហកោដិយំ ឋិតំ អគ្គឡរុក្ខំ. រោទមានោ អដ្ឋាសីតិ សោ កិរាយស្មា ចិន្តេសិ – ‘‘សត្ថារា មម សំវេគជនកំ វសនដ្ឋានំ កថិតំ, ចេតិយចារិកាយ សាត្ថកភាវោ កថិតោ, មាតុគាមេ បដិបជ្ជិតព្ពបញ្ហោ វិស្សជ្ជិតោ, អត្តនោ សរីរេ បដិបត្តិ អក្ខាតា, ចត្តារោ ថូបារហា កថិតា, ធុវំ អជ្ជ ភគវា បរិនិព្ពាយិស្សតី’’តិ, តស្សេវំ ចិន្តយតោ ពលវទោមនស្សំ ឧប្បជ្ជិ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតោ សន្តិកេ រោទនំ នាម អផាសុកំ, ឯកមន្តំ គន្ត្វា សោកំ តនុកំ ករិស្សាមី’’តិ, សោ តថា អកាសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘រោទមានោ អដ្ឋាសី’’តិ.

អហញ្ច វតម្ហីតិ អហញ្ច វត អម្ហិ, អហំ វតម្ហីតិបិ បាឋោ. យោ មម អនុកម្បកោតិ យោ មំ អនុកម្បតិ អនុសាសតិ, ស្វេ ទានិ បដ្ឋាយ កស្ស មុខធោវនំ ទស្សាមិ, កស្ស បាទេ ធោវិស្សាមិ, កស្ស សេនាសនំ បដិជគ្គិស្សាមិ, កស្ស បត្តចីវរំ គហេត្វា វិចរិស្សាមីតិ ពហុំ វិលបិ. អាមន្តេសីតិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស អន្តរេ ថេរំ អទិស្វា អាមន្តេសិ.

មេត្តេន កាយកម្មេនាតិ មេត្តចិត្តវសេន បវត្តិតេន មុខធោវនទានាទិកាយកម្មេន. ហិតេនាតិ ហិតវុទ្ធិយា កតេន. សុខេនាតិ សុខសោមនស្សេនេវ កតេន, ន ទុក្ខិនា ទុម្មនេន ហុត្វាតិ អត្ថោ. អទ្វយេនាតិ ទ្វេ កោដ្ឋាសេ កត្វា អកតេន. យថា ហិ ឯកោ សម្មុខាវ ករោតិ ន បរម្មុខា, ឯកោ បរម្មុខាវ ករោតិ ន សម្មុខា ឯវំ វិភាគំ អកត្វា កតេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. អប្បមាណេនាតិ បមាណវិរហិតេន. ចក្កវាឡម្បិ ហិ អតិសម្ពាធំ, ភវគ្គម្បិ អតិនីចំ, តយា កតំ កាយកម្មមេវ ពហុន្តិ ទស្សេតិ.

មេត្តេន វចីកម្មេនាតិ មេត្តចិត្តវសេន បវត្តិតេន មុខធោវនកាលារោចនាទិនា វចីកម្មេន. អបិ ច ឱវាទំ សុត្វា – ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ វចនម្បិ មេត្តំ វចីកម្មមេវ. មេត្តេន មនោកម្មេនាតិ កាលស្សេវ សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា វិវិត្តាសនេ និសីទិត្វា – ‘‘សត្ថា អរោគោ ហោតុ, អព្យាបជ្ជោ សុខី’’តិ ឯវំ បវត្តិតេន មនោកម្មេន. កតបុញ្ញោសីតិ កប្បសតសហស្សំ អភិនីហារសម្បន្នោសីតិ ទស្សេតិ. កតបុញ្ញោសីតិ ច ឯត្តាវតា វិស្សត្ថោ មា បមាទមាបជ្ជិ, អថ ខោ បធានមនុយុញ្ជ. ឯវញ្ហិ អនុយុត្តោ ខិប្បំ ហោហិសិ អនាសវោ, ធម្មសង្គីតិកាលេ អរហត្តំ បាបុណិស្សសិ. ន ហិ មាទិសស្ស កតបារិចរិយា និប្ផលា នាម ហោតីតិ ទស្សេតិ.

២០៨. ឯវញ្ច បន វត្វា មហាបថវិំ បត្ថរន្តោ វិយ អាកាសំ វិត្ថារេន្តោ វិយ ចក្កវាឡគិរិំ ឱសារេន្តោ វិយ សិនេរុំ ឧក្ខិបេន្តោ វិយ មហាជម្ពុំ ខន្ធេ គហេត្វា ចាលេន្តោ វិយ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស គុណកថំ អារភន្តោ អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ. តត្ថ ‘‘យេបិ តេ, ភិក្ខវេ, ឯតរហី’’តិ កស្មា ន វុត្តំ? អញ្ញស្ស ពុទ្ធស្ស នត្ថិតាយ. ឯតេនេវ ចេតំ វេទិតព្ពំ – ‘‘យថា ចក្កវាឡន្តរេបិ អញ្ញោ ពុទ្ធោ នត្ថី’’តិ. បណ្ឌិតោតិ ព្យត្តោ. មេធាវីតិ ខន្ធធាតុអាយតនាទីសុ កុសលោ.

២០៩. ភិក្ខុបរិសា អានន្ទំ ទស្សនាយាតិ យេ ភគវន្តំ បស្សិតុកាមា ថេរំ ឧបសង្កមន្តិ, យេ ច ‘‘អាយស្មា កិរានន្ទោ សមន្តបាសាទិកោ អភិរូបោ ទស្សនីយោ ពហុស្សុតោ សង្ឃសោភនោ’’តិ ថេរស្ស គុណេ សុត្វា អាគច្ឆន្តិ, តេ សន្ធាយ ‘‘ភិក្ខុបរិសា អានន្ទំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមន្តី’’តិ វុត្តំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. អត្តមនាតិ សវនេន នោ ទស្សនំ សមេតីតិ សកមនា តុដ្ឋចិត្តា. ធម្មន្តិ ‘‘កច្ចិ, អាវុសោ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយំ, កច្ចិ យោនិសោ មនសិការេន កម្មំ ករោថ, អាចរិយុបជ្ឈាយេ វត្តំ បូរេថា’’តិ ឯវរូបំ បដិសន្ថារធម្មំ. តត្ថ ភិក្ខុនីសុ – ‘‘កច្ចិ, ភគិនិយោ, អដ្ឋ គរុធម្មេ សមាទាយ វត្តថា’’តិ ឥទម្បិ នានាករណំ ហោតិ. ឧបាសកេសុ អាគតេសុ ‘‘ឧបាសក, ន តេ កច្ចិ សីសំ វា អង្គំ វា រុជ្ជតិ, អរោគា តេ បុត្តភាតរោ’’តិ ន ឯវំ បដិសន្ថារំ ករោតិ. ឯវំ បន ករោតិ – ‘‘កថំ ឧបាសកា តីណិ សរណានិ បញ្ច សីលានិ រក្ខថ, មាសស្ស អដ្ឋ ឧបោសថេ ករោថ, មាតាបិតូនំ ឧបដ្ឋានវត្តំ បូរេថ, ធម្មិកសមណព្រាហ្មណេ បដិជគ្គថា’’តិ. ឧបាសិកាសុបិ ឯសេវ នយោ.

ឥទានិ អានន្ទត្ថេរស្ស ចក្កវត្តិនា សទ្ធិំ ឧបមំ ករោន្តោ ចត្តារោមេ ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ ខត្តិយាតិ អភិសិត្តា ច អនភិសិត្តា ច ខត្តិយជាតិកា. តេ កិរ – ‘‘រាជា ចក្កវត្តី នាម អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ អាកាសេន វិចរន្តោ រជ្ជំ អនុសាសតិ ធម្មិកោ ធម្មរាជា’’តិ តស្ស គុណកថំ សុត្វា ‘‘សវនេន ទស្សនម្បិ សម’’ន្តិ អត្តមនា ហោន្តិ. ភាសតីតិ កថេន្តោ – ‘‘កថំ, តាតា, រាជធម្មំ បូរេថ, បវេណិំ រក្ខថា’’តិ បដិសន្ថារំ ករោតិ. ព្រាហ្មណេសុ បន – ‘‘កថំ អាចរិយា មន្តេ វាចេថ, កថំ អន្តេវាសិកា មន្តេ គណ្ហន្តិ, ទក្ខិណំ វា វត្ថានិ វា កបិលំ វា អលត្ថា’’តិ បដិសន្ថារំ ករោតិ. គហបតីសុ – ‘‘កថំ តាតា, ន វោ រាជកុលតោ ទណ្ឌេន វា ពលិនា វា បីឡា អត្ថិ, សម្មា ទេវោ ធារំ អនុបវេច្ឆតិ, សស្សានិ សម្បជ្ជន្តី’’តិ ឯវំ បដិសន្ថារំ ករោតិ. សមណេសុ – ‘‘កថំ, ភន្តេ, បព្ពជិតបរិក្ខារា សុលភា, សមណធម្មេ ន បមជ្ជថា’’តិ ឯវំ បដិសន្ថារំ ករោតិ.